بررسی بایدها و نبایدهای حجاب و عفاف در برنامه «چراغ» شبكه 5
چر ا غِ راهنمایی
همان‌طور كه از نام این برنامه برمی‌آید، هدف طراحی و تولید آن تبلیغ و ترویج فرهنگ عفاف و حجاب است و با توجه به حرف‌های ناگفته بسیاری كه در این زمینه وجود دارد، چه برای آنهایی كه نسبت به موضوعات دینی متمایل هستند و چه آنهایی كه گارد می‌گیرند، دیدنی و قابل استفاده است. این برنامه به همه نقاط مورد بحث و چالش با محوریت عفاف و حجاب می‌پردازد و سطوح گوناگون این موضوع را از كمترین تا كامل‌ترین شكل آن با نمونه‌ای موردی پیش روی مخاطبانش می‌گذارد.
كلیدواژه‌های مرتبطی در این خصوص كه به گوش هر ایرانی آشناست اعم از پوشش، حیا، حریم، معضلات اجتماعی بی‌حجابی، چارچوب‌های عرفی و اخلاقی، محدودیت‌ها و آزادی‌های خانوادگی و... بازتعریف می‌شود و در جریان این تعریف‌های به‌روز شده از پوشش و عفت فردی و عمومی، مرز شبهات از حقایق بازشناخته می‌شود و راهنمای خوبی برای والدین و برخی مربیان تربیتی است.
همین‌طور، ادله‌های دینی و قرآنی فراوانی در تایید وجوب اصل پوشش زنان و مردان مومن آورده می‌شود كه بنیان‌های اعتقادی معتقدان و مخالفان این اصل دینی را قوی‌تر می‌كند. این‌كه امثال رجب‌علی خیاط‌ها و ابن‌سیرین‌ها چگونه به مقامات عالی عرفانی و معنوی دست یافتند و این‌كه رعایت چه نسخه دینی می‌تواند چراغ هدایت جوان‌ترها برای رسیدن به این مراتب باشد.
اجرای معمولی
فرمان اجرای برنامه چراغ به دستان المیرا سماواتی سپرده شده كه در سابقه اجرای وی، گویندگی و مجریگری از شبكه همدان تا برنامه‌های حوالی امروز، مسابقه برخط‌شو و ویژه‌برنامه‌های مناسبتی در رسانه ملی دیده می‌شود و همین كارنامه نشان از جای كار بسیار و كسب تجربه برای این مجری جوان دارد.
سماواتی در اجراهای معمول خود سرزنده‌تر و قوی‌تر از این برنامه ظاهر می‌شود. هر چند ماهیت برنامه چراغ جای بروز و شكوفایی چندانی در اختیار مجری نمی‌گذارد، با این حال این همه سكون و بی‌تحركی در شكل بیان و زبان بدن برای بیننده خسته‌كننده جلوه می‌كند.
این دست برنامه‌ها با موضوع سنگین و گفت‌وگومحور نیازمند توانمندی دوچندان مجری است تا بتواند بار دیگر اجزا را هم به دوش بكشد؛ اتفاقی كه در اجرای خانم سماواتی كمتر شاهد آن هستیم. البته یك دلیل ناتوانی سماواتی می‌تواند در این باشد كه بیشتر وقت كوتاه برنامه به تعریف خاطرات فردی مهمان می‌گذرد و تك‌گویی‌های طولانی آنها، مجالی برای پرسش و پاسخ دو طرفه مجری و مهمان باقی نمی‌گذارد.
ضمنا در این برنامه، همین كه مجری با پوشش غیرچادری انتخاب شده، خودش جالب توجه است چون در اولین نگاه هدف واقعی برنامه را نشان می‌دهد كه پوشش مناسب و وقار و حیا موردنظر است و نه لزوما كامل‌ترین پوشش.
مهمانان از جنس مردم
دبیران مدارس و مؤسسات خصوصی و نیز فعالان حوزه حجاب، زن و خانواده از سراسر كشور در زمره مهمانان چراغ هستند كه به بیان خاطرات و تجربیات تلخ و غالبا شیرین خود از مواجهه با نوجوانان و جوانان بی‌اعتقاد به حجاب می‌پردازند. انتقال تجربیات آدم‌هایی از جنس بینندگان، به توجه و الگوپذیری بیشتر مخاطبان كمك می‌كند.
در این برنامه كمتر از حضور خود افرادی كه دچار تحول فكری و رفتاری در زمینه حجاب شده‌اند، دعوت به عمل می‌آید و بیشتر مربیان و هدایت‌كنندگان مهمان می‌شوند. به دلیل این‌كه مهمانان برنامه چراغ برخلاف غالب برنامه‌های سیما نامدار و مشهور نیستند و بیشتر از میان چهره‌های مردمی هستند، حرف‌ها و اظهارنظرهای‌شان برای مخاطبان ملموس و قابل درك است، اما بهتر بود از خود نوجوانان و جوانان هم در این برنامه بیشتر دعوت می‌شد تا برای نسل جوان‌تر باورپذیرتر و قابل برداشت باشد.
فضای بی‌زبان
دكور و تیتراژ و حتی میان برنامه‌های چراغ كمترین كمك را به محتوای مهم و حساس آن می‌كند. تیتراژ آغازین با استفاده از یك كار هنری برش زدن كاغذ درصدد انتقال معنایی به تماشاگر است اما بعید به نظر می‌آید با تصویری انتزاعی از حضرت فاطمه(س) در جوار پیامبر(ص) در فضای یك نخلستان بتوان مفهومی مرتبط با عفاف و حجاب را القا كرد. سفیدی محض زمینه كاغذها هم آن‌قدر چشم بیننده را می‌زند كه به سختی منظور تیتراژ قابل دریافت است.
تیتراژ پایان برنامه است كه با تصویربرداری از ریسه‌های چراغِ دكور، به‌جز ارتباط ظاهری با عنوان برنامه حرفی دیگری برای گفتن ندارد. از آن عجیب‌تر دكور، در فضایی بسیار كم نور و با مبلمانی سیاه، ربطی به موضوع عفاف و حجاب و حتی كلمه چراغ و روشنایی ندارد.
در میان برنامه هم به پخش داستانی شنیداری در باب مفاهیم ارزشی و اخلاقی از مسیر رهگذران كوچه و خیابان و در واقع برای مخاطبان بسنده می‌شود. درست است كه گفت‌وگو گرفتن با مردم در مورد موضوع یك برنامه، زیادی كلیشه‌ای شده و این سبك، تازه‌تر به نظر می‌رسد، ولی می‌توانست با ایده‌ای بهتر، هم حاوی معنای بیشتری برای تماشاگر باشد و هم شكل اجرای جالب‌تری از شنیدن یك صوت داشته باشد.
كلیدواژه‌های مرتبطی در این خصوص كه به گوش هر ایرانی آشناست اعم از پوشش، حیا، حریم، معضلات اجتماعی بی‌حجابی، چارچوب‌های عرفی و اخلاقی، محدودیت‌ها و آزادی‌های خانوادگی و... بازتعریف می‌شود و در جریان این تعریف‌های به‌روز شده از پوشش و عفت فردی و عمومی، مرز شبهات از حقایق بازشناخته می‌شود و راهنمای خوبی برای والدین و برخی مربیان تربیتی است.
همین‌طور، ادله‌های دینی و قرآنی فراوانی در تایید وجوب اصل پوشش زنان و مردان مومن آورده می‌شود كه بنیان‌های اعتقادی معتقدان و مخالفان این اصل دینی را قوی‌تر می‌كند. این‌كه امثال رجب‌علی خیاط‌ها و ابن‌سیرین‌ها چگونه به مقامات عالی عرفانی و معنوی دست یافتند و این‌كه رعایت چه نسخه دینی می‌تواند چراغ هدایت جوان‌ترها برای رسیدن به این مراتب باشد.
اجرای معمولی
فرمان اجرای برنامه چراغ به دستان المیرا سماواتی سپرده شده كه در سابقه اجرای وی، گویندگی و مجریگری از شبكه همدان تا برنامه‌های حوالی امروز، مسابقه برخط‌شو و ویژه‌برنامه‌های مناسبتی در رسانه ملی دیده می‌شود و همین كارنامه نشان از جای كار بسیار و كسب تجربه برای این مجری جوان دارد.
سماواتی در اجراهای معمول خود سرزنده‌تر و قوی‌تر از این برنامه ظاهر می‌شود. هر چند ماهیت برنامه چراغ جای بروز و شكوفایی چندانی در اختیار مجری نمی‌گذارد، با این حال این همه سكون و بی‌تحركی در شكل بیان و زبان بدن برای بیننده خسته‌كننده جلوه می‌كند.
این دست برنامه‌ها با موضوع سنگین و گفت‌وگومحور نیازمند توانمندی دوچندان مجری است تا بتواند بار دیگر اجزا را هم به دوش بكشد؛ اتفاقی كه در اجرای خانم سماواتی كمتر شاهد آن هستیم. البته یك دلیل ناتوانی سماواتی می‌تواند در این باشد كه بیشتر وقت كوتاه برنامه به تعریف خاطرات فردی مهمان می‌گذرد و تك‌گویی‌های طولانی آنها، مجالی برای پرسش و پاسخ دو طرفه مجری و مهمان باقی نمی‌گذارد.
ضمنا در این برنامه، همین كه مجری با پوشش غیرچادری انتخاب شده، خودش جالب توجه است چون در اولین نگاه هدف واقعی برنامه را نشان می‌دهد كه پوشش مناسب و وقار و حیا موردنظر است و نه لزوما كامل‌ترین پوشش.
مهمانان از جنس مردم
دبیران مدارس و مؤسسات خصوصی و نیز فعالان حوزه حجاب، زن و خانواده از سراسر كشور در زمره مهمانان چراغ هستند كه به بیان خاطرات و تجربیات تلخ و غالبا شیرین خود از مواجهه با نوجوانان و جوانان بی‌اعتقاد به حجاب می‌پردازند. انتقال تجربیات آدم‌هایی از جنس بینندگان، به توجه و الگوپذیری بیشتر مخاطبان كمك می‌كند.
در این برنامه كمتر از حضور خود افرادی كه دچار تحول فكری و رفتاری در زمینه حجاب شده‌اند، دعوت به عمل می‌آید و بیشتر مربیان و هدایت‌كنندگان مهمان می‌شوند. به دلیل این‌كه مهمانان برنامه چراغ برخلاف غالب برنامه‌های سیما نامدار و مشهور نیستند و بیشتر از میان چهره‌های مردمی هستند، حرف‌ها و اظهارنظرهای‌شان برای مخاطبان ملموس و قابل درك است، اما بهتر بود از خود نوجوانان و جوانان هم در این برنامه بیشتر دعوت می‌شد تا برای نسل جوان‌تر باورپذیرتر و قابل برداشت باشد.
فضای بی‌زبان
دكور و تیتراژ و حتی میان برنامه‌های چراغ كمترین كمك را به محتوای مهم و حساس آن می‌كند. تیتراژ آغازین با استفاده از یك كار هنری برش زدن كاغذ درصدد انتقال معنایی به تماشاگر است اما بعید به نظر می‌آید با تصویری انتزاعی از حضرت فاطمه(س) در جوار پیامبر(ص) در فضای یك نخلستان بتوان مفهومی مرتبط با عفاف و حجاب را القا كرد. سفیدی محض زمینه كاغذها هم آن‌قدر چشم بیننده را می‌زند كه به سختی منظور تیتراژ قابل دریافت است.
تیتراژ پایان برنامه است كه با تصویربرداری از ریسه‌های چراغِ دكور، به‌جز ارتباط ظاهری با عنوان برنامه حرفی دیگری برای گفتن ندارد. از آن عجیب‌تر دكور، در فضایی بسیار كم نور و با مبلمانی سیاه، ربطی به موضوع عفاف و حجاب و حتی كلمه چراغ و روشنایی ندارد.
در میان برنامه هم به پخش داستانی شنیداری در باب مفاهیم ارزشی و اخلاقی از مسیر رهگذران كوچه و خیابان و در واقع برای مخاطبان بسنده می‌شود. درست است كه گفت‌وگو گرفتن با مردم در مورد موضوع یك برنامه، زیادی كلیشه‌ای شده و این سبك، تازه‌تر به نظر می‌رسد، ولی می‌توانست با ایده‌ای بهتر، هم حاوی معنای بیشتری برای تماشاگر باشد و هم شكل اجرای جالب‌تری از شنیدن یك صوت داشته باشد.