نگاهی به تفاوت‌های 2 فناوری
هر اتوماسیونی، هوش مصنوعی نیست
هوش مصنوعی از جمله فناوری‌هایی است كه این روزها بسیار مورد توجه رسانه‌ها و مردم قرار‌گرفته است. به همین دلیل، گاهی برخی شركت‌ها از عنوان این فناوری روی محصولات و خدمات خود استفاده می‌كنند، بدون این‌كه این محصولات واقعا از هوش مصنوعی بهره‌مند باشند. در واقع عبارت «هوشمند» یا «مبتنی بر هوش مصنوعی» اصطلاح رایجی است كه شاید بارها شما هم آن را در كنار نام محصولی كه ارتباط چندانی با فناوری هوش مصنوعی نداشته باشد دیده باشید. شركت‌ها و استارت‌آپ‌های زیادی در حوزه هوش مصنوعی فعالیت می‌كنند و دست به نوآوری می‌زنند. از سوی دیگر، برخی شركت‌ها نیز صرفا از این عبارت برای جذاب‌تر كردن محصولات‌شان برای بازار و مشتریان بهره می‌برند. اگر با دقت به دستاوردهای این گروه دوم نگاه كنیم می‌بینیم تنها كاری كه انجام داده‌اند این است كه قابلیتی نه چندان پیشرفته را با استفاده از كتابخانه طرف سوم یا ای‌پی‌آی (API) فراهم كرده‌اند كه البته نتوانسته محصول موجودشان را كاملا متفاوت و هوشمند كند. بازار اتوماسیون فرآیندهای رباتیك یكی از اصلی‌ترین حوزه‌های گرفتار این مساله است. باید بدانیم اتوماسیون با هوش مصنوعی متفاوت است.
صالح سپهری‌فر
اتوماسیون چیست؟
اتوماسیون كلمه بدی نیست. نخستین گام‌ها در انقلاب صنعتی با سپردن كارهایی كه تا آن زمان توسط انسان صورت می‌گرفت به ماشین‌آلات برداشته شد. این اقدام سبب افزایش قابل توجه بهره‌وری، كیفیت زندگی و در نتیجه، تحول در جامعه شد.
اتوماسیون به معنای سپردن انجام برخی فرآیندها یا كارهای تكراری به فناوری است تا آن فرآیندها یا كارها به شكلی قابل‌پیش‌بینی انجام شود، هزینه اجرایش كمتر شده و در مقابل، ایمنی و اثربخشی افزایش یابد. اینها دقیقا انتظاراتی است كه از فناوری‌های مختلف داریم. فناوری همیشه سبب افزایش ارزش برای شركت‌ها و افراد می‌شود و بهره‌وری را افزایش می‌دهد. در نتیجه، هیچ تردیدی نمی‌ماند كه اتوماسیون بسیار خوب است.
استفاده از انرژی بخار و برق، شكل‌گیری خطوط مونتاژ و گسترش كارخانه‌ها و در نهایت هم پدیدار شدن رایانه و اینترنت سبب شده نحوه كار و زندگی بشر متحول شود. با‌این‌حال، این فناوری‌ها با وجود ارزشمند بودن، هوشمند نیستند. یك ماشین بخار نمی‌تواند از تجربیاتش درس بگیرد و خود را بهبود دهد. یك وب سرور فقط یك وب سرور است، هرچند بیشترین ترافیك را نسبت به سرورهای مشابه داشته باشد. اتوماسیون تاثیری چشمگیر بر زندگی ما داشته است. با این‌حال، سامانه‌های هوشمند كلا موضوعی مجزا هستند كه ارتباطی با اتوماسیون ندارند.
اتوماسیون فرآیندهای رباتیك، چند دهه است كه در صنعت حضور دارد و تلاش‌های زیادی را نیز می‌كند تا خود را به‌عنوان شاخه‌ای از هوش مصنوعی یا حداقل بهره‌مند از هوش مصنوعی معرفی كند. بسیاری از شركت‌های این‌حوزه صرفا با اضافه كردن فناوری تشخیص متن یا دیگر فناوری‌های این چنینی، خود را مبتنی بر هوش مصنوعی می‌نامند. تردیدی نیست كه اتوماسیون ارزشمند است و ارزش اقتصادی بالایی دارد. با وجود این، هیچ دلیلی وجود ندارد فعالیت‌های اتوماسیونی را هوشمند به حساب آوریم.
هوش بسیار فراتر از اتوماسیون
انتظاری كه از یك سامانه هوشمند داریم فراتر از انجام یك كار تكراری است كه نیازی به تفكر ندارد. از همان زمانی كه مفهوم هوش مصنوعی مطرح شد، پژوهشگران دنبال طراحی سامانه‌هایی بودند كه بتواند محیط اطرافش را درك كند، از تجربیاتش درس گرفته، براساس تفكر منطقی تصمیم بگیرد، مواردی را كه در گذشته تجربه كرده به كار گیرد و حتی به سوالاتی بزرگ‌تر در زمینه خودآگاهی، هوشیاری و مواردی از این دست پاسخ دهد.
هدف نهایی پژوهشگران هوش مصنوعی، دستیابی به چیزی است كه در اصطلاح «هوش مصنوعی عمومی» (AGI) نامیده می‌شود. هوش مصنوعی عمومی یك سامانه هوشمند است كه می‌تواند همه كارهای نیازمند تلاش ذهنی را كه انسان قادر به انجامش است با همان سرعت انجام دهد و محیط پیچیده‌ای را كه در آن قرار دارد، درك كند.
هنوز تا دستیابی به هوش مصنوعی عمومی، راه زیادی باقی مانده است. با وجود این، این به آن معنا نیست كه كاربردهای كنونی هوش مصنوعی هیچ فایده‌ای ندارند. سامانه‌های تشخیص الگوها و امور غیرعادی، رویكردهای یادگیری ماشین برای پیش‌بینی، خودروهای بدون راننده و رابط‌های كاربری مبتنی بر گفتار، همگی ارزشمند هستند. همچنین باید انتظار داشته باشیم كه در سال‌های آینده بر شمار فناوری‌های این چنینی كه در زندگی عادی با آنها روبه‌رو هستیم افزوده می‌شود. همه اینها، فعالیت‌هایی هستند كه تا همین اواخر، فقط ذهن انسان قادر به انجامش بود. به همین دلیل، فعالیتی نظیر تشخیص چهره را نمی‌توان اتوماسیون دانست، زیرا هوش با اتوماسیون كاملا متفاوت است.
آن دسته از مدیران شركت‌ها كه محصول‌شان را كه در اصل به اتوماسیون ربط دارد به‌عنوان محصولی هوشمند به فروش می‌رسانند، اقدامی نادرست انجام می‌دهند. اگر مشتریان به این سمت سوق داده شوند كه باور كنند اتوماسیون به همراه چند قابلیت جدید دیگر به یك سامانه هوشمند تبدیل می‌شود، كل صنعت هوش مصنوعی و آینده آن با خطری بزرگ روبه‌رو خواهد شد. در واقع، این كار سبب می‌شود افراد، از قابلیت‌های واقعی هوش مصنوعی آگاه نشوند.
وقتی شركت‌ها ادعا می‌كنند محصول‌شان قابلیت هوش مصنوعی دارد، شاید لازم باشد با تردید به این ادعا نگاه كنید. از آنها بپرسید محصول‌شان چطور می‌خواهد از تجربیاتی كه به دست می‌آورد چیزهایی آموخته و این‌كه این محصول چطور محیط اطراف را ارزیابی می‌كند. همچنین بپرسید از چه داده‌هایی برای آموزش الگوریتم محصول مذكور استفاده شده و این‌كه آیا از یادگیری ماشین بهره‌گیری شده یا نه. ببینید آیا هوش مصنوعی در آن محصول كاملا جایگزین انسان در ارزیابی فرآیند و تصمیم‌گیری شده یا خیر.
هوش مصنوعی دستاوردهای زیادی برای بشر به همراه داشته و در آینده نیز بر وزن این فناوری در زندگی روزمره‌مان افزوده می‌شود. با این حال، باید مراقب باشیم این فناوری با اتوماسیون، تفاوت اساسی دارد!
اتوماسیون كلمه بدی نیست. نخستین گام‌ها در انقلاب صنعتی با سپردن كارهایی كه تا آن زمان توسط انسان صورت می‌گرفت به ماشین‌آلات برداشته شد. این اقدام سبب افزایش قابل توجه بهره‌وری، كیفیت زندگی و در نتیجه، تحول در جامعه شد.
اتوماسیون به معنای سپردن انجام برخی فرآیندها یا كارهای تكراری به فناوری است تا آن فرآیندها یا كارها به شكلی قابل‌پیش‌بینی انجام شود، هزینه اجرایش كمتر شده و در مقابل، ایمنی و اثربخشی افزایش یابد. اینها دقیقا انتظاراتی است كه از فناوری‌های مختلف داریم. فناوری همیشه سبب افزایش ارزش برای شركت‌ها و افراد می‌شود و بهره‌وری را افزایش می‌دهد. در نتیجه، هیچ تردیدی نمی‌ماند كه اتوماسیون بسیار خوب است.
استفاده از انرژی بخار و برق، شكل‌گیری خطوط مونتاژ و گسترش كارخانه‌ها و در نهایت هم پدیدار شدن رایانه و اینترنت سبب شده نحوه كار و زندگی بشر متحول شود. با‌این‌حال، این فناوری‌ها با وجود ارزشمند بودن، هوشمند نیستند. یك ماشین بخار نمی‌تواند از تجربیاتش درس بگیرد و خود را بهبود دهد. یك وب سرور فقط یك وب سرور است، هرچند بیشترین ترافیك را نسبت به سرورهای مشابه داشته باشد. اتوماسیون تاثیری چشمگیر بر زندگی ما داشته است. با این‌حال، سامانه‌های هوشمند كلا موضوعی مجزا هستند كه ارتباطی با اتوماسیون ندارند.
اتوماسیون فرآیندهای رباتیك، چند دهه است كه در صنعت حضور دارد و تلاش‌های زیادی را نیز می‌كند تا خود را به‌عنوان شاخه‌ای از هوش مصنوعی یا حداقل بهره‌مند از هوش مصنوعی معرفی كند. بسیاری از شركت‌های این‌حوزه صرفا با اضافه كردن فناوری تشخیص متن یا دیگر فناوری‌های این چنینی، خود را مبتنی بر هوش مصنوعی می‌نامند. تردیدی نیست كه اتوماسیون ارزشمند است و ارزش اقتصادی بالایی دارد. با وجود این، هیچ دلیلی وجود ندارد فعالیت‌های اتوماسیونی را هوشمند به حساب آوریم.
هوش بسیار فراتر از اتوماسیون
انتظاری كه از یك سامانه هوشمند داریم فراتر از انجام یك كار تكراری است كه نیازی به تفكر ندارد. از همان زمانی كه مفهوم هوش مصنوعی مطرح شد، پژوهشگران دنبال طراحی سامانه‌هایی بودند كه بتواند محیط اطرافش را درك كند، از تجربیاتش درس گرفته، براساس تفكر منطقی تصمیم بگیرد، مواردی را كه در گذشته تجربه كرده به كار گیرد و حتی به سوالاتی بزرگ‌تر در زمینه خودآگاهی، هوشیاری و مواردی از این دست پاسخ دهد.
هدف نهایی پژوهشگران هوش مصنوعی، دستیابی به چیزی است كه در اصطلاح «هوش مصنوعی عمومی» (AGI) نامیده می‌شود. هوش مصنوعی عمومی یك سامانه هوشمند است كه می‌تواند همه كارهای نیازمند تلاش ذهنی را كه انسان قادر به انجامش است با همان سرعت انجام دهد و محیط پیچیده‌ای را كه در آن قرار دارد، درك كند.
هنوز تا دستیابی به هوش مصنوعی عمومی، راه زیادی باقی مانده است. با وجود این، این به آن معنا نیست كه كاربردهای كنونی هوش مصنوعی هیچ فایده‌ای ندارند. سامانه‌های تشخیص الگوها و امور غیرعادی، رویكردهای یادگیری ماشین برای پیش‌بینی، خودروهای بدون راننده و رابط‌های كاربری مبتنی بر گفتار، همگی ارزشمند هستند. همچنین باید انتظار داشته باشیم كه در سال‌های آینده بر شمار فناوری‌های این چنینی كه در زندگی عادی با آنها روبه‌رو هستیم افزوده می‌شود. همه اینها، فعالیت‌هایی هستند كه تا همین اواخر، فقط ذهن انسان قادر به انجامش بود. به همین دلیل، فعالیتی نظیر تشخیص چهره را نمی‌توان اتوماسیون دانست، زیرا هوش با اتوماسیون كاملا متفاوت است.
آن دسته از مدیران شركت‌ها كه محصول‌شان را كه در اصل به اتوماسیون ربط دارد به‌عنوان محصولی هوشمند به فروش می‌رسانند، اقدامی نادرست انجام می‌دهند. اگر مشتریان به این سمت سوق داده شوند كه باور كنند اتوماسیون به همراه چند قابلیت جدید دیگر به یك سامانه هوشمند تبدیل می‌شود، كل صنعت هوش مصنوعی و آینده آن با خطری بزرگ روبه‌رو خواهد شد. در واقع، این كار سبب می‌شود افراد، از قابلیت‌های واقعی هوش مصنوعی آگاه نشوند.
وقتی شركت‌ها ادعا می‌كنند محصول‌شان قابلیت هوش مصنوعی دارد، شاید لازم باشد با تردید به این ادعا نگاه كنید. از آنها بپرسید محصول‌شان چطور می‌خواهد از تجربیاتی كه به دست می‌آورد چیزهایی آموخته و این‌كه این محصول چطور محیط اطراف را ارزیابی می‌كند. همچنین بپرسید از چه داده‌هایی برای آموزش الگوریتم محصول مذكور استفاده شده و این‌كه آیا از یادگیری ماشین بهره‌گیری شده یا نه. ببینید آیا هوش مصنوعی در آن محصول كاملا جایگزین انسان در ارزیابی فرآیند و تصمیم‌گیری شده یا خیر.
هوش مصنوعی دستاوردهای زیادی برای بشر به همراه داشته و در آینده نیز بر وزن این فناوری در زندگی روزمره‌مان افزوده می‌شود. با این حال، باید مراقب باشیم این فناوری با اتوماسیون، تفاوت اساسی دارد!