printlogo


از فروردین تا پایان مهر امسال ‌2181 عابر پیاده در حوادث رانندگی، جان خود را از دست داده‌اند
مرگ پیاده می‌رود
درست آذر 93 سال پیش، هنوز تهران به تسخیر خودروها و موتورسیكلت‌ها درنیامده بود كه قرعه نخستین قربانی سوانح رانندگی به نام درویش‌خان از نوابغ موسیقی ایران می‌افتاد.‌ فارغ از شهرت نخستین قربانی سوانح رانندگی در ایران، این نكته جالب توجه است كه اولین قربانی سوانح رانندگی هم یك عابر پیاده بود. این روال همه این 93 سال گذشته است، چرا كه همین دیروز هم وقتی پزشكی قانونی گزارشی از تعداد كشته‌های تصادفات در هفت ماه ابتدای سال منتشر كرد سهم عابران پیاده در این تلفات چشمگیر بود. آن‌طور كه از گزارش سازمان پزشكی قانونی كشور مشخص است در هفت ماهه سال جاری 2181 عابر پیاده در حوادث رانندگی جان خود را از دست دادند كه این رقم حدود یك پنجم - 8/19 درصد - كل تلفات تصادفات این مدت را به خود اختصاص داده است. نه نسبت به 93 سال پیش كه این آمار نسبت به مدت مشابه سال گذشته خود هم افزایش داشته است. برای فهم بیشتر این موضوع بهتر است بدانیم حوادث رانندگی در ایران از لحاظ تعداد قربانیان، دومین عامل مرگ و میر محسوب می‌شود و بـیش از یك سوم تخت‌های بیمارستان‌های كشور به قربانیان حوادث رانندگی اختصاص می‌یابد؛ در حالی‌ كه به طور متوسط در جهان، سوانح رانندگی عامل نهم مرگ و میر است.

آمار عابران فوت شده در حوادث رانندگی هفت ماهه سال ۱۳۹۸ نسبت به مدت مشابه در سال گذشته 1/2درصد افزایش داشته است. آمار ارائه شده توسط سازمان پزشكی قانونی جزئیات بیشتری دارد. این‌كه سه‌چهارم عابران متوفی در تصادفات مرد و یك چهارم زن بوده‌اند، این‌كه استان‌های تهران با ۳۱۷، خراسان رضوی با ۱۷۱ و فارس با ۱۴۹ نفر بیشترین تعداد عابران متوفی را  در سوانح ترافیکی داشته‌اند یا نیمی از عابران پیاده در راه‌های درون‌شهری (3/54 درصد) جان باخته‌اند و 7/37درصد نیز در جاده‌های برون‌شهری، 6/6درصد در راه‌های روستایی و 4/1درصد در سایر راه‌ها كشته شده‌اند یا این‌كه برخورد با خودروهای سواری با 8/63درصد عمده ترین علت مرگ عابران پیاده در تصادفات بوده است و پس از آن برخورد با وانت بار با ۱۱درصد، موتورسیكلت با 1/9درصد، كامیون و تریلی با 3/6درصد و برخورد با اتوبوس و مینی بوس با ۳درصد موجب از دست دادن جان عابران پیاده شده است. اینها برخی از جزئیات گزارش اخیر پزشکی قانونی است.
توصیه، ‌فرهنگ‌سازی و‌آموزش
براساس گزارش پزشكی قانونی سهم عابران پیاده از تلفات سوانح رانندگی در هفت ماهه نخست سال یك پنجم بوده است. در آمار مشابه دیگری كه در گذشته از سوی مركز اطلاعات و كنترل ترافیك پلیس راهور ناجا منتشر شده بود از سهم حضور 30 درصدی عابران پیاده در تصادفات شهری حكایت می‌كرد، به این مفهوم كه در همه موارد عابران پیاده جزو قربانیان تصادفات نیستند و در برخی از موارد، آنها را به عنوان عامل یا مقصر تصادفات شهری هم می‌شناسند. این‌كه تقریبا از هر سه تصادف درون شهری، یك عابر پیاده در این تصادفات حضور داشته باشد، آمار هشدار‌دهنده‌ای است كه نشان می‌دهد هنوز هم باید برای آموزش و فرهنگ سازی عابران پیاده و البته رانندگان، كار جدی‌تری انجام شود. هر چند آمارها همواره سنجه مناسبی برای پژوهشگران است، اما علیرضا اسماعیلی معتقد است در كلانشهرها، آمار حضور عابران پیاده در تصادفات، بیشتر از این 30درصد است و گاهی به 50 درصد هم می‌رسد. رئیس پیشین پلیس راه كشور به جام‌جم می‌گوید: در وهله اول باید دقت داشته باشیم در كشور ما در برخی مناطق مسیر خوبی برای عبور عابر پیاده وجود ندارد؛ مثلا پل عابر پیاده مكانیزه یا خط كشی عابر پیاده وجود ندارد.
هر چند او معتقد است آموزش و فرهنگ سازی و توجه به مباحث روانشناختی نیز می‌تواند در كاهش بروز تصادفات رانندگی و كاهش قربانی شدن عابران پیاده موثر باشد، اما گفته‌های او در ارتباط با آسیب‌شناسی این معضل بیشتر رنگ توصیه به خود می‌گیرد. توصیه‌هایی كه البته رعایت آن می‌تواند از آمار بالای تلفات عابران پیاده تا حد بسیاری بكاهد.
او پیشنهاد می‌كند عابران پیاده باید مراقب باشند در شب با لباس‌هایی به رنگ تیره از عرض خیابان‌ها عبور نكنند، چرا كه دیدن و دیده شدن در كاهش آمار تصادفات بسیار مهم است. یعنی هم ما وسیله نقلیه را ببینیم و هم وسیله نقلیه، قادر به دیدن عابر پیاده باشد.
اسماعیلی بر این باور است اگر آموزش و فرهنگ‌سازی از همان دوران مهدكودك و مدرسه آغاز شود و گذرگاه‌های عابر پیاده نیز تجهیز شود و رانندگان و عابران پیاده از قوانین راهنمایی و رانندگی تخطی نكنند، آن وقت می‌شود امیدوار بود از آمار 30 درصدی حضور عابران پیاده در تصادفات شهری كاسته شود.
وقتی خودروها اولویت دارند
رد بسیاری از سیاست‌های كلان را هم می‌توان در آمار كشته‌ها پیدا كرد. بسیاری از كارشناسان شهری بر این باورند كه شهر در قبضه خودروسازان است و هیچ تناسبی هم میان راهسازی و ایجاد معابر در شهرها با تعداد خودروهای تولیدشده وجود ندارد؛ همین است كه همواره از تعداد پیاده‌راه‌های شهری كم و به خیابان‌هایی اضافه می‌شود كه قرار است محل جولان خودروها باشد. نگاه كلان مدیران شهری هم این تئوری را اثبات می‌كند. نكته دیگری كه حتما سهم قابل توجهی در آمار كشته‌ها دارد و كمتر به آن پرداخته می‌شود، شیوه شهرسازی است.
به اعتقاد كارشناسان، در شهرهای پیشرفته جهان، بزرگراه‌ها در محیط شهری ساخته می‌شود و نكات لازم را برای حفظ امنیت شهروندان در نظر می‌گیرند، اما در كشورمان برای ساخت این معابر، برخورد دوگانه صورت می‌گیرد. به عنوان مثال در بزرگراه‌ها، ایستگاه‌های اتوبوس تندرو ساخته می‌شود، اما تمام ایستگاه‌ها به پل عابرپیاده مجهز نمی‌شود.
علیرضا سرحدی، كارشناس مسائل شهری است و از نبود احترام و امنیت عابران در نگاه مدیران شهری گلایه می‌كند. به اعتقاد او نگاه مدیریت شهری به شهروندان، خالی از هر گونه احترام است. او به جام‌جم می‌گوید «نوع شهرسازی‌ها خودرومحور است، چرا كه برای آنها سود دارد. برج‌سازی و خودروسازی و ساختمان‌سازی است كه برای مدیریت شهرها سودآور است، نه مردم و عابران پیاده. در پیاده‌روها كه راه می‌روید هر 50 قدم، شما مجبور به رفتن به خیابان‌ می‌شوید، چرا كه پیاده‌رویی دیگر وجود ندارد یا نخاله‌های ساختمانی پیاده‌روها را محصور كرده یا دستفروشان.»
همیشه عابر مقصر نیست
بیشترین سهم تلفات عابران پیاده نسبت به كل تلفات تصادفات، مربوط به استان تهران با 6/38 درصد است. با این توضیح تكراری كه این آمار متعلق به هفت ماهه نخست امسال است و هنوز پنج ماه تا پایان سال مانده است. با مقایسه این آمار با آنچه در كشورهای دیگر به دست آمده می‌توان متوجه وخیم بودن این اوضاع در ایران شد. به عنوان مثال در حالی 38 درصد كشته‌های تصادفات تهران را عابران پیاده تشكیل می‌دهند كه میزان كل كشته‌های تصادفات درون‌شهری ـ و نه صرفا عابران پیاده ـ در اروپا فقط 20 درصد است.
در گزارش منتشر شده از سوی سازمان پزشكی قانونی استان خراسان رضوی با 171كشته در رتبه دوم تلفات عابران پیاده در تصادفات قرار دارد. چند سال پیش پژوهشی از سوی دانشگاه علوم پزشكی مشهد درباره تصادفات منجر به جراحت و فوت عابران پیاده صورت گرفت كه برخی یافته‌های آن را می‌توان به دیگر شهرهای كشور هم تعمیم داد. در بخشی از این پژوهش علت تامه تصادفات منجر به جرح و فوت عابران پیاده بین سال‌های 90 تا 94 در شهر مشهد منتشر شده كه نتایج آن جالب توجه است. به عنوان مثال در صدر دلایل تصادفات عابران پیاده «رعایت نكردن فاصله طولی » قرار گرفته است و عوامل دیگری همچون رعایت نكردن حق تقدم، بی توجهی به جلو، تجاوز به چپ ناشی از سبقت، عبور از محل ممنوع و حركت در خلاف جهت در رتبه‌های بعدی قرار گرفته‌اند.
در بر همان پاشنه می‌چرخد
با یك جست‌وجوی ساده میان اخبار منتشر شده در سال‌های گذشته می‌توان به میزانی از سهم عابران پیاده در تلفات سوانح رانندگی دست یافت. سهمی كه در همه این سال‌ها چشمگیر بوده است و كاهش چشمگیری كه ناشی از اعمال یك راهكار باشد در آن دیده نمی‌شود. به عنوان مثال در سال 96 به گواه آمارهای منتشر شده ۴۸ درصد فوت‌شدگان حوادث رانندگی تهران را عابران پیاده تشكیل می‌دادند. این آمار در سال 97 هم تفاوت آنچنانی نداشته است، چرا كه رئیس وقت اداره تصادفات پلیس راهور پایتخت در تشریح تصادفات سال ٩٧ اعلام كرده بود 45 درصد متوفیان حوادث رانندگی معابر تهران بزرگ سهم عابران پیاده بوده است. این درصد در ارتباط با سال 95 هم جالب توجه است و سهم عابران پیاده در تصادفات را در این سال 46درصد عنوان كرده‌اند. مقایسه درصدی این سه سال را كه اضافه كنید به آمار تازه منتشر شده سازمان پزشكی قانونی كشور در هفت ماهه نخست سال می‌توانیم متوجه شویم با این روال نباید منتظر بهبود این وضعیت در سال‌های آینده باشیم.