چرا با وجود مهار قیمت كاغذ و كاهش نسبی آن در ماههای اخیر قیمت كتاب در مقایسه با سال گذشته 58 درصد گرانتر شده است ؟
كاغذ بازی هایی برای کاغذ
من و شما كتاب نمیخوانیم؛ دولت برای كاغذ كه مهمترین ماده اولیه تولید كتاب است، یارانه در نظر میگیرد كه شاید با كاهش قیمت این محصول فرهنگی بهانهای برای كتاب نخواندن باقی نماند. این ماجرای چندین و چندساله كاغذ است و به مرور داستانساز شده ؛ چطور؟ بارها اینجا به تفصیل دربارهاش نوشتیم كه مثلا كاغذ یارانهای وارد كشور شده و به نرخ آزاد به فروش رسیده یا ناشران حوالههای كاغذ یارانهای را در بازار كاغذ معامله كردهاند و كلی اتفاق دیگر كه نه تنها مانع ارزانشدن كتاب شدهاند بلكه بحرانهای جدی ایجاد كردهاند.
حالا مثنوی هفتاد من كاغذ كاغذ به اینجا رسیده كه بعد از تشكیل كارگروه كاغذ و ساماندهی واردات این محصول، قیمت هر بند كاغذ تحریر 70 گرمی كه سال گذشته به بیش از 500 هزار تومان رسیده بود، كاهش پیدا كرد و امروز بین 300 تا 350 هزار تومان معامله میشود اما قیمت كتاب كاهش نداشته و در مقایسه با سال گذشته 58 درصد گرانتر شده است.
به عبارت خلاصه این كه كاغذ ارزان شده ولی كتاب نه؛ بنابراین همه چشمها چرخیده به سمت ناشر و این كه لابد ناشران با نرخ ارز آزاد، قیمت كتاب را محاسبه كردهاند اما سعی كردهایم احتمالات دیگر را هم در نظر بگیریم و نگاهی داشته باشیم بر دیگر مولفههای تاثیرگذار بر قیمت تمام شده كتاب.
كار، كار ناشر است؟
قیمت تمام شده كتاب در سه ماهه اول امسال این سوال مهم را ایجاد كرده كه آیا ناشران قیمت كتاب را با نرخ ارز آزاد محاسبه كردهاند. پایگاه اطلاع رسانی چاپ و كاغذ در این باره نوشته: آمارهای خانه كتاب نشان میدهد تنها در سه ماهه نخست سال 98 كه قاعدتا ناشران باید كتابهای خود را با كاغذهای تخصیص یافته منتشر كرده باشند، قیمت كتاب در فروردین 36 درصد، اردیبهشت 88 درصد و خرداد 51 درصد نسبت به بازه زمانی سال گذشته رشد داشتهاند كه میانگین آن معادل 58 درصد رشد است.
در نهایت نویسنده مقاله این طور برداشت كرده كه چون سهم قابل توجهی از قیمت تمام شده كتاب به قیمت كاغذ بستگی دارد، ناشران محاسبه قیمت كتاب را با نرخ دلار آزاد و نه ارز دولتی انجام دادهاند اما به نظر میرسد در این محاسبات، برخی موارد را مورد توجه قرار نداده یا دست كم ساده از كنار آنها عبور كرده است.
امنیت حرفهای ناشر و قیمتگذاری بر مبنایی كه ناشر در نوسانات غیرقابل پیشبینی آینده از پای در نیاید یكی از مواردی است كه بدون تردید در افزایش قیمت كتاب سهم دارد بهعلاوه حتی اگر مدیریت كاغذ یارانهای سبب كاهش قیمت این ماده اولیه كتاب شده باشد، دیگر مواد اولیه تولید كتاب از جمله زینك و مركب، رشد دو تا چند برابری داشته و طبیعی است كه نمیتوان تاثیر آنها را در رشد قیمت كتاب ناچیز فرض كرد.
رشد قیمت مواد اولیه تولید كتاب
رشد 85 درصدی قیمت كتاب میتواند نتیجه افزایش قیمت مواد و مصالح مورد نیاز برای تولید كتاب، بالا رفتن هزینه چاپ و توزیع، افزایش هزینههای جاری ناشران و تا اندازهای ضمانتی برای امنیت حرفهای ناشران در روزگار نوسان قیمت كاغذ باشد. در ادامه چند مورد از این مجموعه را بررسی كردهایم:
افزایش هزینههای جاری
بالاخره ناشران هم مثل همه ما درگیر تورم هستند و طبیعی است كه این تورم را در قیمتگذاری كتاب مد نظر قرار بدهند. هزینههایی مانند حقوق کارکنان، انبارداری، حاملهای انرژی و هزارو یک مورد دیگر بهجز کاغذ و مواد اولیه کتاب.
آمار و ارقام دقیقی از دستمزد نیروی انسانی فعال در حوزه نشر در دست نداریم اما بدون تردید در این حوزه هم ناشران با افزایش قیمت مواجه بودهاند.
البته میدانیم که باوجود همه این نوسانات حقالتالیف و حقالترجمه کتاب تقریبا افزایشی نداشته است. در ادامه افزایش قیمت برخی مواد مرتبط با تولید کتاب را با سهماهه اول سال گذشته مقایسه کردهایم.