كارآفرینی بانوان، بهترین موضوعی بود كه میتوانستیم درباره آن با مرجان هوشیار حرف بزنیم؛ كسی كه جایگاه زن بودنش را به بهانه كارآفرینی فراموش نكرده است
كارآفرینی به شرط مادری...
تهش این بود؛ اینكه در یك مقطعی از كارآفرینی، دایره نگاه و گزینش آدمهای دور و برت تغییر میكند و دیگر نمیتوانی با آدمهای بیدغدغه بنشینی و حرفهایی بزنید كه به درد هیچكدامتان نمیخورد. حالا تو دغدغههای مهمتری مثل خانواده، همسر، فرزند و البته شغل و هدفت داری. این تقریبا همه آن چیزی بود كه در حرفهای مرجان آقاجانزاده هوشیار به آن رسیدیم. كسی كه در آستانه 49 سالگی، مدیرعامل شركت بازرگانی و پیمانكاری در رشته ساختمان و عضو هیاتمدیره انجمن ملی زنان كارآفرین است. او عنوان بانوی دریافتكننده گواهی و تندیس شایستگی مدیریت سال ۲۰۱۶ اتحادیه اروپا را به نام خودش زده است. با خانم هوشیار در هفته جهانی كارآفرینی در دانشكده كارآفرینی دانشگاه تهران آشنا شدیم؛ وقتی كه از روزهای سختی كه گذرانده و موفقیتهایی كه حالا به آن رسیده است، برای دانشجوهای كارآفرینی میگفت. نتیجه آشنایی ما با خانم هوشیار، به گفتوگویی تقریبا مفصل درباره كارآفرینی بانوان رسید؛ گفتوگویی كه به خاطر انكار نكردن خصلتها و ظرافتهای زنانه در چنین بازار كاری، به جاهای خوبی رسید.
پای صحبتهای هر كارآفرینی كه بنشینید، متوجه میشوید كه هر كارآفرینی یك داستان شروعی دارد اما مرجان هوشیار این داستان را به شكل متفاوتی برایمان تعریف میكند: «من از زمان دانشجویی كار میكردم؛ گاهی تدریس میكردم و گاهی در شركتی مشغول به كار میشدم. در واقع در مقاطع مختلفی، كارهای متفاوتی را تجربه كردم اما بعد از تمام شدن درسم، به طور جدیتری وارد بازار كار شدم. از سال 81، در حین كارمند بودن و اینكه تجاربی كسب كرده بودم، كار خودم را شروع كردم. در آن دوره زمانی، من نیاز جدی به پول داشتم و باید كار میكردم. در واقع پول كارمندی كفاف كار من را نمیداد و انگیزهای جدی برای به دست آوردن پول و كار كردن داشتم. اتفاقی كه با كارمند بودن و تا ساعت 4، 5 عصر كار كردن، نمیتوانستم به آن برسم.» با چه پشتوانهای تصمیم به راهاندازی كار خودتان گرفتید؟ این سوالی بود كه خانم هوشیار یك پاسخ برایش داشت: «شاید باور نكنید اما من هیچپشتوانهای نداشتم و با دستخالی شروع كردم. حرفی كه خیلی از كارآفرینها به علاقهمندان این حوزه میگویند اما این جمله، همینجا تمام نمیشود و دیگران بقیهاش را نمیگویند. ادامهاش این است كه بیست سی سال پیش واقعا میشد كه با دست خالی شروع كرد، اما امروز نمیشود. امروز، جوانها برای راهانداختن كار، واقعا به كمكهای اساسی نیاز دارند." از نظر خانم هوشیار حالا بانكها برای شروع كار، پولهای گرانی به بچهها میدهند كه این رسم حمایت كردن نیست.
كار برای خانمها سختتر است
خانم هوشیار همسر و مادر است؛ جایگاهی كه در اكثر مصاحبههایش به اندازه كافی و حتی بیشتر از بحث تخصصیاش به آن اشاره میكند. خانهداری، همسرداری و بچهداری، وظایف سنگینی بر دوش یك خانم نمیگذارد كه قید كار و حرفهاش را بزند؟: من خیلی از روزها ساعت 5 صبح از خواب بیدار میشدم. ناهار و شام را درست میكردم و ساعت هفت راه میافتم. آن زمان تاكسیهای اینترنتی وجود نداشت، هزینه آژانس بالا بود و من با اتوبوس به سركارم میرفتم. ساعت دو سه ظهر هم برای ناهار به خانه میآمدم چون واقعا دوست داشتم كه ناهارم را در كنار پسرم بخورم. بله، مدیریت كردن همه این فعالیتها به طور همزمان با هم سخت است. خانمی كه میخواهد كاری را شروع كند نمیتواند تا نزدیكیهای ظهر بخوابد یا فیلم مورد علاقهاش را ببیند. چنین خانمی باید از خیلی از تفریحاتش بگذرد. او هم در آن زمان دلش میخواسته كه به آرایشگاه برود، به كلاسهای ورزشی برود. او هم مهمان داشته، خانواده همسری داشته است، اما با مدیریت توانسته است به چیزی كه میخواهد برسد. هیچ خانمی نباید فراموش كند كه قبل از مدیر بودن و قبل از كارآفرین بودن، یك همسر است، یك مادر است و برای اینكه به هدفش برسد، باید چندین برابر از همیشه تلاش كند. مطمئن باشید كسی كه روی قله ایستاده، با هلیكوپتر به آنجا نرسیده؛ آن آدم سختیهای زیادی را گذرانده كه حالا به آنجا رسیده است.
كارآفرینها هم ظرف میشویند
اصلا لازم است كه خانمها تا همیشه كار كنند؟ مثلا نمیشود از یكجایی به بعد، یعنی زمانی كه به پول و جایگاه و به بعضی از هدفهایمان رسیدیم، دیگر كار را كنار بگذاریم و زندگی كنیم؟ موضوعی كه مرجان هوشیار آن را قبول ندارد:" آخر من زندگیام را هم كردم و از لحظههایم در هر شرایطی لذت بردم؛ برای همین است كه هیچوقت به چنین موضوعی فكر نمیكنم. البته این هم مهم است بدانید كه هدف كسی كه كاری را شروع كرده، آن قلهای است كه از دور میبیند و وقتی در وسط راه به پشت سرش نگاه كند كه چه مسیر سختی را گذرانده و چقدر كم تا قله مانده است، باعث میشود كه دلش نیاید آن را نیمهكاره رها كند. اصلا این ذات آدمها است كه به هر پلهای كه میرسد، هدفش را یك پله بالاتر ببرد. حرف من این است كه میشود همهچیز را با هم داشت.» خانم هوشیار خاطره جالبی برایمان تعریف میكند: «همین چند شب پیش، خانمی در یكی از این شبكههای اجتماعی دیده بود كه من آنلاین و در دسترس هستم. برای همین پیام زد كه وای خانم هوشیار، ساعت 3 نیمهشب هستش و شما بیدارید؛ همه كارآفرینها همینطوری هستند؟ دارید كتاب میخونید یا برنامه فردایتان را میچینید؟ میدانید جوابش را چه دادم؟ گفتم به خدا كه مهمان داشتم و ظرف میشویم و خانه را تمیز میكنم. این واقعیت زندگی یك خانم كارآفرین است؛ او پیش از هرچیزی خانم آن خانه، همسر و مادر است.»
توان به توان دو
حرف مشترك خیلی از بچههایی كه مادران شاغل دارند این است كه مادرمان را كم میبینیم، خسته است، دیر میآید، زود میرود. این حرف را كه به خانم هوشیار زدیم، همان موقع از پسر 26 سالهاش پرسید كه هیچوقت پیش خودت نگفتی كاش مامان سركار نمیرفت؟ كلمه نه را از طرف فرزند خانم هوشیار شنیدیم، اما خودش از دلایل این جواب برایمان گفت: «خدا خودش شاهد است كه من با آنهمه خستگی كه به خانه میآمدم، تازه بازیهایم با پسرم شروع میشد. پابهپای هم بازی میكردیم، آببازی میكردیم، ماشینبازی میكردیم. در واقع تمام تلاشم را میكردم كه كار من، بچهام را اذیت نكند. شاید دلیلش این بود؛ فكر میكردم كه من یك مادر شاغل هستم، پس باید توان مضاعفتری برای پسرم بگذارم. ما روزهای خوشی را با همدیگر میگذراندیم؛ مثلا دوتایی به نانوایی میرفتیم، نان میخریدیم، داخل پارك مینشستیم و با خوشی و خنده همان نان را میخوردیم. راستش را بخواهید هیچوقت احساس نكردم كه به خاطر كارم، برای خانه و زندگی و بچهام كم گذاشته باشم. بله، مادر بودن، این روند را سخت میكند...»
راهت را برو
مرجان هوشیار معتقد است كه محیط كار و محیط بازار، عرصهای مردانه است كه زنها اگر بخواهند به این ویژگیها توجه كنند، عقب میمانند: «برخی مردها، برخلاف اینكه خیلی به ما كمك میكنند و در زندگی به ما لطف دارند، اما به هر حال نمیتوانند بپذیرند كه رئیسشان یك خانم باشد و این خصلت جامعه ما است. شاید به خاطر عقبه تاریخی ما كه از همان اول، خانمها در غار بودند و مردها بیرون میرفتند و نان میآورند. تنها راهش نشنیدن و نادیده گرفتن است. ضمن اینكه من همیشه به خانمهایی كه به دنبال كارآفرینی هستند یك چیز میگویم؛ اینكه ببینید چقدر به این كار نیاز دارید. یك خانم كارآفرین باید با پوست و گوشت و خونش بخواهد كه این كار را انجام بدهد. این تفكر كه حالا یك پولی هست و آن را به كار بزنیم و ببینیم چه میشود، از او یك كارآفرین موفق نمیسازد. «بارها پیش آمده كه پدری، همسری، برادری و حتی دوستی، یك سرمایهای را در اختیار خانمی قرار داده كه حالا این را بگیر و ببین موفق میشوی یا نه»؛ روشی كه از نظر خانم هوشیار شدنی نیست و كسی موفق میشود كه قلبش برای كاری كه انجام میدهد، بتپد.