مروری بر كتاب «وقتی خورشید خوابید» اثر مجید اسطیری
لذتی که حرفش بود
سارا مستغاثی روزنامه«گار
معمولا قبل از خواندن هر كتابی، وقتی اسم و طرح جلدش را می‌بینم و متن پشت كتاب و جملات پراكنده‌ای از آن را با ورق زدنش می‌خوانم، (البته اگر الكترونیكی نباشد! كه واقعا باید این امكان ورق زدن و جملاتی تصادفی از كتاب خواندن را یك‌جوری به كتاب‌های الكترونیكی اضافه كنند) یك تصویر اولیه از داستان آن در ذهنم نقش می‌بندد و یكی از سرگرمی‌هایم این است كه بعد از خواندن كتاب، این تصویر را با چیزی كه واقعا بود، مقایسه كنم و گاهی این قدر این تصویر متفاوت است كه انگار دارم به ذهن كس دیگری نگاه می‌كنم. حس جالبی است. پیشنهاد می‌كنم حتما امتحان كنید.
تصویری كه از «وقتی خورشید خوابید»، قبل از خواندنش داشتم، یكی از متفاوت‌ترین تصاویر ذهنیم با واقعیت داستان بود. البته با دیدن كتاب به من حق خواهید داد. از اسم داستان كه چیزی دستگیر آدم نمی‌شود، طرح جلد هم همین قدر مبهم است و حتی شاید بی‌ربط! از متن پشت كتاب هم فقط می‌فهمیم كه ممكن است داستان پلیسی باشد، چون از «سرهنگی» گفته است و پرونده قتلی. یادم نیست تا به حال داستان پلیسی ایرانی خوانده باشم و برایم جالب بود ببینم چطور می‌شود، ولی راستش امید چندانی نداشتم.
برای این كه تصویر شما از داستان از مال دقیق‌تر باشد، برایتان می‌گویم كه «وقتی خورشید خوابید»، داستان سرهنگی است در آستانه بازنشستگی كه در حوالی دهه 40، بعد از سال‌های انقلاب سفید، برای پرونده قتلی به روستایی دورافتاده در استان خراسان می‌رود. پرونده درباره قتل دختری سپاه دانشی (در واقع سپاه بهداشت) در روستاست.
هر فصل كتاب یكی از بازجویی‌هایی است كه سرهنگ برای پیدا كردن قاتل انجام می‌دهد و در هر بازجویی، مانند پازلی كه كامل می‌شود، كمی بیشتر از ماجرا سر در خواهید آورد و هر بازجویی، با توجه به شخصیت كسی كه دارد بازجویی می‌شود، دید متفاوت و منحصری از داستان و شرایط روستا به شما خواهد داد.
«وقتی خورشید خوابید» یك داستان پلیسی صرف نیست و با شخصیت‌های عجیب و غریبی رو‌به‌رو خواهید شد. مثلا معلمی كه انگار بعد از آمدن به روستا از مدرنیته زده شده و شبیه شخصیت‌های داستان‌های مصطفی مستور، چرك و كثیف و فلسفه‌باف و پوچ‌گراست و نظریه‌های خاص خودش را درباره عالم دارد. طلبه‌ای كه برای تبلیغ آمده، هیچ حیوانی از او فرار نمی‌كند و از روستایی آمده كه همه مردمش این چنین بوده‌اند. پسربچه نابینایی كه رویاهای صادقه‌ای می‌بیند كه البته تفسیرشان خیلی سخت است و هركدام از این شخصیت‌ها كلی سؤال برایتان به‌وجود می‌آورند كه متاسفانه باید بگویم برای بیشتر این سؤال‌ها پاسخی نخواهید گرفت. داستان ناگهان تمام می‌شود. این قدر ناگهانی كه وقتی سه‌چهار صفحه به پایان كتاب مانده بود، هی كاغذهای باقی‌مانده را نگاه می‌كردم و باورم نمی‌شد كه كتاب دارد تمام می‌شود. حتی فكر كردم شاید كتاب من یك سری صفحات را ندارد.
انگار انتظار داشتم مانند داستان‌های آگاتا كریستی، یك دفعه فصل آخر، سرهنگ، به سبك هركول پوآرو، همه شخصیت‌ها را جمع كند و به تمام سؤال‌ها پاسخ دهد! البته كه انتظار بی‌جایی بود چون ما از اول «وقتی خورشید خوابید» با ذهن سرهنگ همراه هستیم و نمی‌توانست در آخر یك‌دفعه غافل‌گیرمان كند. ولی شاید می‌شد از هوش و تجربه سرهنگی‌اش استفاده كند و یك دفعه یك نتیجه‌ای بگیرد كه مای مخاطب نمی‌توانستیم بگیریم.
تا همین جا هم خیلی داستان را لو دادم! فقط یك نكته دیگر این كه شخصیت‌هایی كه از جای دیگری به روستا آمده‌اند، در خلال حرف‌هایشان تصاویر عجیب و جالبی از روستا و كوه میاكو ارائه می‌دهند.
«وقتی خورشید خوابید» خیلی خیلی جذاب‌تر و پركشش‌تر از تصوری بود كه از یك داستان پلیسی ایرانی داشتم. و البته فكرشده‌تر! نكته‌ای كه در داستان‌های ایرانی (اعم از كتاب و فیلم و سریال) كمتر دیده‌ام و البته نكته‌ای است كه می‌تواند نظر من را نسبت به یك داستان كاملا مثبت كند. این كه نویسنده به شعور مخاطب احترام بگذارد و داستانی فكرشده بنویسد. در همین داستان صحنه‌های باذوق و خلاقانه‌ای خواهید دید. مثلا ساده‌ترینش صحنه‌ای كه تا پایانش پیش‌می‌روید و بعد متوجه می‌شود كه فقط خیال‌پردازی‌های سرهنگ بوده است. یا بازی زبانی كه نویسنده با نام كوه میاكو انجام می‌دهد و هر كدام از شخصیت‌های داستان تفسیر متفاوتی از آن دارند و حتی اسم فصل‌ها هم جوری انتخاب شده‌اند كه می‌توانید درباره دلیل انتخاب‌شان فكر كنید. و اصلا مهم‌تر از همه این كه «وقتی خورشید خوابید» داستانی است كه درباره آن فكر خواهید كرد! لذتی كه خیلی از داستان‌ها به خواننده نمی‌دهند.
فضای كمی ترسناك و گیرای كتاب، در متروی شلوغ، كه جا برای ایستادن هم به سختی وجود داشت، كاملا از اطراف غافلم می‌كرد و فصل‌های آخر كتاب كه در سكوت نیمه‌شب خواندم، باعث شده بود پاهایم یخ كند و حتی بترسم از جایم تكان بخورم.
اگر به دنبال كتابی خوش‌خوان هستید كه دو سه روزی ذهن‌تان را درگیر كند و در مترو، دانشگاه، محل كار و خانه نتوانید كنارش بگذارید، «وقتی خورشید خوابید» می‌تواند كتاب مناسبی برایتان باشد.
تصویری كه از «وقتی خورشید خوابید»، قبل از خواندنش داشتم، یكی از متفاوت‌ترین تصاویر ذهنیم با واقعیت داستان بود. البته با دیدن كتاب به من حق خواهید داد. از اسم داستان كه چیزی دستگیر آدم نمی‌شود، طرح جلد هم همین قدر مبهم است و حتی شاید بی‌ربط! از متن پشت كتاب هم فقط می‌فهمیم كه ممكن است داستان پلیسی باشد، چون از «سرهنگی» گفته است و پرونده قتلی. یادم نیست تا به حال داستان پلیسی ایرانی خوانده باشم و برایم جالب بود ببینم چطور می‌شود، ولی راستش امید چندانی نداشتم.
برای این كه تصویر شما از داستان از مال دقیق‌تر باشد، برایتان می‌گویم كه «وقتی خورشید خوابید»، داستان سرهنگی است در آستانه بازنشستگی كه در حوالی دهه 40، بعد از سال‌های انقلاب سفید، برای پرونده قتلی به روستایی دورافتاده در استان خراسان می‌رود. پرونده درباره قتل دختری سپاه دانشی (در واقع سپاه بهداشت) در روستاست.
هر فصل كتاب یكی از بازجویی‌هایی است كه سرهنگ برای پیدا كردن قاتل انجام می‌دهد و در هر بازجویی، مانند پازلی كه كامل می‌شود، كمی بیشتر از ماجرا سر در خواهید آورد و هر بازجویی، با توجه به شخصیت كسی كه دارد بازجویی می‌شود، دید متفاوت و منحصری از داستان و شرایط روستا به شما خواهد داد.
«وقتی خورشید خوابید» یك داستان پلیسی صرف نیست و با شخصیت‌های عجیب و غریبی رو‌به‌رو خواهید شد. مثلا معلمی كه انگار بعد از آمدن به روستا از مدرنیته زده شده و شبیه شخصیت‌های داستان‌های مصطفی مستور، چرك و كثیف و فلسفه‌باف و پوچ‌گراست و نظریه‌های خاص خودش را درباره عالم دارد. طلبه‌ای كه برای تبلیغ آمده، هیچ حیوانی از او فرار نمی‌كند و از روستایی آمده كه همه مردمش این چنین بوده‌اند. پسربچه نابینایی كه رویاهای صادقه‌ای می‌بیند كه البته تفسیرشان خیلی سخت است و هركدام از این شخصیت‌ها كلی سؤال برایتان به‌وجود می‌آورند كه متاسفانه باید بگویم برای بیشتر این سؤال‌ها پاسخی نخواهید گرفت. داستان ناگهان تمام می‌شود. این قدر ناگهانی كه وقتی سه‌چهار صفحه به پایان كتاب مانده بود، هی كاغذهای باقی‌مانده را نگاه می‌كردم و باورم نمی‌شد كه كتاب دارد تمام می‌شود. حتی فكر كردم شاید كتاب من یك سری صفحات را ندارد.
انگار انتظار داشتم مانند داستان‌های آگاتا كریستی، یك دفعه فصل آخر، سرهنگ، به سبك هركول پوآرو، همه شخصیت‌ها را جمع كند و به تمام سؤال‌ها پاسخ دهد! البته كه انتظار بی‌جایی بود چون ما از اول «وقتی خورشید خوابید» با ذهن سرهنگ همراه هستیم و نمی‌توانست در آخر یك‌دفعه غافل‌گیرمان كند. ولی شاید می‌شد از هوش و تجربه سرهنگی‌اش استفاده كند و یك دفعه یك نتیجه‌ای بگیرد كه مای مخاطب نمی‌توانستیم بگیریم.
تا همین جا هم خیلی داستان را لو دادم! فقط یك نكته دیگر این كه شخصیت‌هایی كه از جای دیگری به روستا آمده‌اند، در خلال حرف‌هایشان تصاویر عجیب و جالبی از روستا و كوه میاكو ارائه می‌دهند.
«وقتی خورشید خوابید» خیلی خیلی جذاب‌تر و پركشش‌تر از تصوری بود كه از یك داستان پلیسی ایرانی داشتم. و البته فكرشده‌تر! نكته‌ای كه در داستان‌های ایرانی (اعم از كتاب و فیلم و سریال) كمتر دیده‌ام و البته نكته‌ای است كه می‌تواند نظر من را نسبت به یك داستان كاملا مثبت كند. این كه نویسنده به شعور مخاطب احترام بگذارد و داستانی فكرشده بنویسد. در همین داستان صحنه‌های باذوق و خلاقانه‌ای خواهید دید. مثلا ساده‌ترینش صحنه‌ای كه تا پایانش پیش‌می‌روید و بعد متوجه می‌شود كه فقط خیال‌پردازی‌های سرهنگ بوده است. یا بازی زبانی كه نویسنده با نام كوه میاكو انجام می‌دهد و هر كدام از شخصیت‌های داستان تفسیر متفاوتی از آن دارند و حتی اسم فصل‌ها هم جوری انتخاب شده‌اند كه می‌توانید درباره دلیل انتخاب‌شان فكر كنید. و اصلا مهم‌تر از همه این كه «وقتی خورشید خوابید» داستانی است كه درباره آن فكر خواهید كرد! لذتی كه خیلی از داستان‌ها به خواننده نمی‌دهند.
فضای كمی ترسناك و گیرای كتاب، در متروی شلوغ، كه جا برای ایستادن هم به سختی وجود داشت، كاملا از اطراف غافلم می‌كرد و فصل‌های آخر كتاب كه در سكوت نیمه‌شب خواندم، باعث شده بود پاهایم یخ كند و حتی بترسم از جایم تكان بخورم.
اگر به دنبال كتابی خوش‌خوان هستید كه دو سه روزی ذهن‌تان را درگیر كند و در مترو، دانشگاه، محل كار و خانه نتوانید كنارش بگذارید، «وقتی خورشید خوابید» می‌تواند كتاب مناسبی برایتان باشد.