غافلگیری برای هیچ‌کس!
محمد امین آهنگری/ مدیر دفتر مطالعات فضایی اسپاش
وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات دو هفته پیش با در دست‌گرفتن پهپادی منقش به لوگوی شرکت پست اعلام سورپرایز عمومی کرد، اما مشخص نشد پهپاد بازی وزیر جوان در مقابل دوربین‌ها چه چیزی را قرار است به رخ بکشد تا مردم یا صنعتگران یا دانشمندان ایرانی برای آن هورا بکشند؟
راه‌اندازی سامانه حمل کالا توسط پهپاد، تاکنون با اهداف مختلفی در دنیا انجام شده است. از اهداف لوکس و تبلیغاتی رساندن پیتزا به مشتری توسط رستوران‌ها تا پهپاد پستی شرکت‌های آمازون و دی‌اچ‌ال که هنوز به مرحله عملیاتی نرسیده‌اند. در حالی که استفاده از پهپاد برای حمل کالا توسط بخش خصوصی به دلیل هزینه بالا و مسائل مختلف بیشتر جنبه تبلیغاتی دارد تا کاربردی، برخی دولت‌ها به‌صورت جدی برای ارائه خدمات درمانی به مناطق دور افتاده یا بحران‌زده از جمله رساندن سریع دارو یا جابه‌جایی نمونه‌های خون و دیگر اقلام پزشکی از پهپادها کمک گرفته‌اند.
دولت آفریقایی رواندا در سال ۲۰۱۶ با ایجاد شبکه‌ای از مراکز پهپادی در سراسر کشور چنین طرحی را اجرا کرد که البته ایجاد چنین شبکه‌ای بسیار فراتر از پرواز یک کوادکوپتر پستی بدون مجوز و نشستن آن جلوی وزیر است، چراکه طی آن زیرساخت قدرتمندی در مناطق مختلف کشور ایجاد شده و معمولا از پهپادهای بال ثابت استفاده می‌شود که توان پرواز در مسافت‌های طولانی‌تری را نسبت به کوادکوپترهای چند پره مورد علاقه آقای جهرمی دارند. البته در هر دو صورت پهپادهای مورد استفاده نیاز به فناوری غافلگیر‌کننده و چندان پیشرفته‌‌ای ندارند که ساخت آن از عهده مهندسان ایرانی برنیاید؛ چنانکه کشور ما در حوزه ساخت پهپاد جزو قدرت‌های منطقه‌ای محسوب می‌شود. به‌ویژه در حوزه پهپادهای نظامی کشورمان تا به حال غافلگیری‌های بسیار خیره‌کننده‌تری را برای جهانیان رونمایی کرده است.
پهپاد فطرس با بردی معادل ۱۷۰۰ کیلومتر که سال ۹۲ رونمایی شد و پهپاد سیمرغ که نیروی دریایی ارتش به‌تازگی از آن پرده‌برداری کرد نمونه‌هایی از توانمندی‌های واقعی ایران در حوزه ساخت پهپادهای پیشرفته هستند. این در حالی است که پهپاد پستی جناب جهرمی یک پرنده چهار پره کوچک و سبک محسوب می‌شود که به نظر نمی‌رسد توان حمل بسته‌ای بیش از دو کیلوگرم را با مداومت پروازی فراتر از ۱۵ دقیقه داشته باشد. البته پهپادهای پستی شرکت‌های تجاری، نیازی به ویژگی‌های فنی فراتر از آنچه رونمایی شده ندارند و در خبرهای مرتبط با پهپاد پستی هم کمترین اشاره‌ای به ویژگی‌های فنی نشده است. در این میان نکته‌ای که با مرور اخبار به وضوح به چشم می‌خورد، فاصله بسیار زیاد فناوری‌های بومی کشور در حوزه پهپادهای نظامی و تجاری است که می‌توان مهمترین دلیل آن را نبود بستر مناسب اقتصادی و قانونی برای فعالیت بخش خصوصی ذکر کرد.
چنین بستر نامساعدی نتوانسته محیط مناسبی را برای رشد کاربردهای فناوری پهپاد در کشور فراهم آورد. کما اینکه حتی مشاهده شد پهپاد پستی که در حد یک نمایش برای دولتی‌ها به پرواز درآمد نیز با واکنش هواپیمایی کشوری به‌عنوان بخشی دیگر از دولت مبنی بر عدم اخذ مجوزهای لازم مواجه شد. عدم توسعه کاربردها باعث شده تولیدکنندگان بخش خصوصی این‌حوزه نتوانند از همه قابلیت‌‌های خود در این زمینه بهره ببرند. همچنین باید در نظر داشت روال مناسبی نیز برای تجاری‌سازی دستاوردهای فناورانه وزارت دفاع و انتقال تجربیات و دانش فنی این نهاد به فعالان بخش خصوصی در نظر گرفته نشده است. به‌این‌ترتیب در حالی که قدرتمندترین پهپادها با فناوری بومی در بخش نظامی ساخته می‌شوند، تولیدکنندگان بخش خصوصی هرچند قادر به طراحی پهپاد در داخل ایران هستند، اما اغلب قطعات کلیدی را از خارج کشور تهیه می‌کنند. با وجود چنین واقعیاتی به نظر می‌رسد دولتمردان باید با نگاهی بسیار عمیق‌تر به اقتصاد و صنعت پهپاد در کشور بنگرند و تلاش‌های خود را به تکرار ناقص نمایش‌های شرکت‌هایی چون آمازون محدود نکنند.
راه‌اندازی سامانه حمل کالا توسط پهپاد، تاکنون با اهداف مختلفی در دنیا انجام شده است. از اهداف لوکس و تبلیغاتی رساندن پیتزا به مشتری توسط رستوران‌ها تا پهپاد پستی شرکت‌های آمازون و دی‌اچ‌ال که هنوز به مرحله عملیاتی نرسیده‌اند. در حالی که استفاده از پهپاد برای حمل کالا توسط بخش خصوصی به دلیل هزینه بالا و مسائل مختلف بیشتر جنبه تبلیغاتی دارد تا کاربردی، برخی دولت‌ها به‌صورت جدی برای ارائه خدمات درمانی به مناطق دور افتاده یا بحران‌زده از جمله رساندن سریع دارو یا جابه‌جایی نمونه‌های خون و دیگر اقلام پزشکی از پهپادها کمک گرفته‌اند.
دولت آفریقایی رواندا در سال ۲۰۱۶ با ایجاد شبکه‌ای از مراکز پهپادی در سراسر کشور چنین طرحی را اجرا کرد که البته ایجاد چنین شبکه‌ای بسیار فراتر از پرواز یک کوادکوپتر پستی بدون مجوز و نشستن آن جلوی وزیر است، چراکه طی آن زیرساخت قدرتمندی در مناطق مختلف کشور ایجاد شده و معمولا از پهپادهای بال ثابت استفاده می‌شود که توان پرواز در مسافت‌های طولانی‌تری را نسبت به کوادکوپترهای چند پره مورد علاقه آقای جهرمی دارند. البته در هر دو صورت پهپادهای مورد استفاده نیاز به فناوری غافلگیر‌کننده و چندان پیشرفته‌‌ای ندارند که ساخت آن از عهده مهندسان ایرانی برنیاید؛ چنانکه کشور ما در حوزه ساخت پهپاد جزو قدرت‌های منطقه‌ای محسوب می‌شود. به‌ویژه در حوزه پهپادهای نظامی کشورمان تا به حال غافلگیری‌های بسیار خیره‌کننده‌تری را برای جهانیان رونمایی کرده است.
پهپاد فطرس با بردی معادل ۱۷۰۰ کیلومتر که سال ۹۲ رونمایی شد و پهپاد سیمرغ که نیروی دریایی ارتش به‌تازگی از آن پرده‌برداری کرد نمونه‌هایی از توانمندی‌های واقعی ایران در حوزه ساخت پهپادهای پیشرفته هستند. این در حالی است که پهپاد پستی جناب جهرمی یک پرنده چهار پره کوچک و سبک محسوب می‌شود که به نظر نمی‌رسد توان حمل بسته‌ای بیش از دو کیلوگرم را با مداومت پروازی فراتر از ۱۵ دقیقه داشته باشد. البته پهپادهای پستی شرکت‌های تجاری، نیازی به ویژگی‌های فنی فراتر از آنچه رونمایی شده ندارند و در خبرهای مرتبط با پهپاد پستی هم کمترین اشاره‌ای به ویژگی‌های فنی نشده است. در این میان نکته‌ای که با مرور اخبار به وضوح به چشم می‌خورد، فاصله بسیار زیاد فناوری‌های بومی کشور در حوزه پهپادهای نظامی و تجاری است که می‌توان مهمترین دلیل آن را نبود بستر مناسب اقتصادی و قانونی برای فعالیت بخش خصوصی ذکر کرد.
چنین بستر نامساعدی نتوانسته محیط مناسبی را برای رشد کاربردهای فناوری پهپاد در کشور فراهم آورد. کما اینکه حتی مشاهده شد پهپاد پستی که در حد یک نمایش برای دولتی‌ها به پرواز درآمد نیز با واکنش هواپیمایی کشوری به‌عنوان بخشی دیگر از دولت مبنی بر عدم اخذ مجوزهای لازم مواجه شد. عدم توسعه کاربردها باعث شده تولیدکنندگان بخش خصوصی این‌حوزه نتوانند از همه قابلیت‌‌های خود در این زمینه بهره ببرند. همچنین باید در نظر داشت روال مناسبی نیز برای تجاری‌سازی دستاوردهای فناورانه وزارت دفاع و انتقال تجربیات و دانش فنی این نهاد به فعالان بخش خصوصی در نظر گرفته نشده است. به‌این‌ترتیب در حالی که قدرتمندترین پهپادها با فناوری بومی در بخش نظامی ساخته می‌شوند، تولیدکنندگان بخش خصوصی هرچند قادر به طراحی پهپاد در داخل ایران هستند، اما اغلب قطعات کلیدی را از خارج کشور تهیه می‌کنند. با وجود چنین واقعیاتی به نظر می‌رسد دولتمردان باید با نگاهی بسیار عمیق‌تر به اقتصاد و صنعت پهپاد در کشور بنگرند و تلاش‌های خود را به تکرار ناقص نمایش‌های شرکت‌هایی چون آمازون محدود نکنند.