printlogo


جریمه ورود به محدوده طرح ترافیك 70هزار تومان گران‌تر شد؛ یعنی بیش از سه برابر
جریمه‌های آلوده
دوشنبه شب مهمان برنامه «تیتر امشب» شبكه خبر از افزایش جریمه ورود به محدوده‌های ممنوع از ۲۰ به ۹۰ هزار تومان خبر داد. خبر اعلام شده از سوی پوریا محمدیان، مدیركل حمل و نقل وزارت كشور خیلی زود در فضای رسانه‌ای محل بحث و گفت‌وگو شد؛ بحث‌هایی كه ایراداتی را به چنین تصمیمی آشكار می‌كرد. نگاه برخی به این خبر از منظر ایرادات قانونی بود؛ ایراداتی كه به اساس قانونی اتخاذ چنین تصمیمی بر می‌گشت،‌به این مفهوم كه چه قانونی وجود دارد كه می‌تواند شبانه جریمه ورودی به طرح زوج و فرد را افزایش بدهد و بیشتر این‌كه پلیس راهور بر اساس چه بندی از قانون اختیار و صلاحیت اتخاذ چنین تصمیمی را دارد؟ برخی دیگر هم فارغ از ایرادات احتمالی قانونی، پیشینه چنین تصمیمی را به بودجه سال 99 نسبت دادند. آنها معتقد بودند چنین كاری هیچ تاثیری در كاهش آلودگی هوا نخواهد داشت، بنابراین پلیس فقط سعی كرده است با چنین تصمیمی بخشی از كسری بودجه خود را جبران كند! البته فراگیری چنین نگاهی به تصمیم پلیس راهور در فضای عمومی هشدارآمیز است. این‌كه فضای غالب تصور می‌كند تنها دلیل اتخاذ چنین تصمیمی درآمدزایی است، می‌تواند در وجهه عمومی و جایگاه این نهادها میان عموم هم موثر باشد. هر چند به فاصله كمتر از یك روز توضیحات معاون اجتماعی و فرهنگ ترافیك پلیس راهور ناجا برخی از ابهامات این ماجرا را روشن‌تر كرد.

ماجرای افزایش جریمه چه بود؟
پوریا محمدیان در برنامه «تیتر امشب» با اعلام خبر افزایش جریمه گفت: در برخورد با متخلفانی كه وارد محدوده‌های ترافیكی می‌شوند، پیش از این دو كد جریمه وجود داشت كه در جدول تخلفات راهور معادل ۲۰ هزار تومان بود.
در كنار این كد، ظرفیتی نیز به نام ماده ۱۸ قانون رسیدگی به تخلفات بود كه اگر محدوده‌هایی به پیشنهاد پلیس راهور، سازمان حفاظت محیط زیست و شهرداری‌ها در شورای هماهنگی ترافیك استان‌ها یا در شورای ترافیك تهران مصوب شود، به منزله ورود به محدوده ممنوعه بوده و جریمه این تخلف ۹۰ هزار تومان همراه با نمره منفی است.
استناد قانونی او به ماده 18 قانون رسیدگی به تخلفات است.
در این ماده قانونی آمده است: « تردد تمام یا بعضی از وسایل نقلیه موتوری درساعات ومحدود‌ه‌هایی از شهر كه از سوی راهنمایی‌ و رانندگی یا محیط زیست یا شهرداری‌های مربوطه منطقه ممنوعه پیشـنهاد می‌شود و مطابق ضوابط شورای عالی ترافیك به تصویب شورای عالی هماهنگی ترافیك استان‌ها و درتهران به تصویب شورای حمل‌ و‌نقل و ترافیك شهر تهران می‌رسد ممنوع است و نیروی انتظامی ضمن صدور قبض جریمه عبور ممنوع برای متخلف به او اخطار می‌كند كه از محدوده طرح ترافیك خارج شود.
در صورت ادامه تخلف برای هر یك ساعت یك برابر جریمه خواهد شد.» ادامه توضیحات مدیركل حمل و نقل وزارت كشور در این رابطه چنین می‌نماید كه از صبح سه شنبه ورود به محدوده ممنوعه زوج و فرد همراه خواهد بود با جریمه 90 هزار تومانی.


افزایش جریمه اعمال نمی‌شود
شكل گرفتن هجمه‌هایی علیه پلیس راهور در همین فاصله كوتاه باعث شد  عین ا... جهانی، معاون اجتماعی و فرهنگ ترافیك پلیس راهور ناجا هم برخی از ابهامات گفته‌‌های مدیركل حمل و نقل وزارت كشور را آشكار كند. او معتقد است تعبیر درستی از حرف‌های پوریا محمدیان صورت نگرفته است.
جهانی به جام‌جم می‌گوید: آنچه در فضای عمومی از افزایش جریمه ورود به طرح ترافیك گفته می‌شود به این مفهوم نیست كه ورود به محدوده طرح همراه با افزایش جریمه خواهد بود، بلكه منظور از محدوده ممنوعه در این تصمیم محدوده طرح اصلی ترافیك است.
در ضمن این تصمیم به صورت قانونی در وضعیت اضطرار قابلیت اجرایی پیدا می‌كند.
 آن‌طور كه از حرف‌های معاون اجتماعی و فرهنگ ترافیك پلیس راهور ناجا می‌توان متوجه شد این تصمیم در حال حاضر قابلیت اجرایی نخواهد داشت.
ایراد مهم بعدی او به این تصمیم هم از منظر قانونی است،‌او می‌گوید: این ابلاغ در صورتی قابلیت اجرایی دارد كه مصوبه شورای عالی ترافیك را داشته باشد، در حالی كه تا عصر سه شنبه این تاییدیه به دست پلیس راهور نرسیده است.
نكته مهم در گفته‌های جهانی نشان می‌دهد افزایش جریمه 20 هزار تومانی به 90 هزار تومان حداقل تا روز سه شنبه اجرا نخواهد شد.
او به صراحت می‌گوید: افزایش جریمه ورود به محدوده طرح ترافیك، در صورت ابلاغ فقط در روزهای خاص و در محدوده اصلی طرح ترافیك اعمال می‌شود.


افزایش جریمه هوا را پاك می‌كند؟
افزایش جریمه ورود به محدوده ممنوع تنها نكته مورد توجه همنشینی برخی مسؤولان در برنامه مورد اشاره شبكه خبر نبود. از تركیب مهمانان این برنامه و حرف‌های گفته شده بر می‌آید كه اساس این تصمیم‌گیری‌ بهبود وضعیت آلودگی هوای تهران بوده است! در این برنامه علاوه بر پوریا محمدیان، محمدباقر سلیمی، رئیس پلیس ترافیك شهری راهور ناجا و البته حسین شهیدزاده، مدیر عامل شركت كنترل كیفیت هوای تهران هم حضور داشتند.
‌سلیمی در وضعیت تشدید آلودگی هوا پلیس را ملزم به اعمال قانون می‌داند و معتقد است:«پلیس راهور براساس تصمیمات كمیته اضطرار به قانون عمل می‌كند.او همچنان مخالف طرح شهرداری در كنترل آلودگی شهر بوده و معتقد است برای این طرح هنوز زیرساخت‌های لازم ایجاد نشده بود.
مدیرعامل شركت كنترل كیفیت هوای شهرداری تهران هم از سهم خودروهای بنزینی در میزان آلودگی هوای تهران سخن گفت.
از برآیند همین حرف‌ها هم می‌توان متوجه شد اتخاذ تصمیمی مبنی بر افزایش جریمه ورود به محدوده طرح تاثیری در میزان آلودگی هوای پایتخت نخواهد داشت.
همین نكته است كه اتفاقا منشأ انتقادهایی از سوی افكار عمومی به این تصمیم شد.
این كه برای بی تدبیری در مهار آلودگی شایسته نیست به نوعی دست در جیب شهروندان كنیم! استناد منتقدان دیگر این طرح هم به نموداری است كه از سوی شركت كنترل كیفیت هوای تهران منتشر شده است.
به گواه این نمودار، سهم خودروهای شخصی در آلودگی هوای تهران تنها 1.4 درصد است! در حالی كه اغلب محدودیت‌ها و نگاه سلبی مجریان قانونی بر دوش همان خودروهای شخصی است، در حالی كه به گواه همان نمودار كامیون‌ها با 22 درصد و اتوبوس‌های شهری با 18 درصد بیشترین سهم را در آلودگی تهران دارند و افزایش جرایم هم به این دسته تعلق نمی‌گیرد.
نكته‌های دیگری هم در این رابطه عنوان می‌شود كه حتی می‌تواند عنوان «تناقض» ‌را روی آن گذاشت.
به عنوان مثال وقتی حجم قابل توجهی از خودروها با مخدوش كردن پلاكشان وارد محدوده ممنوع می‌شوند بدیهی است كه افزایش جریمه هیچ تاثیری روی رفتار آنها نخواهد داشت.


بازنگری در افزایش جرایم تخلفات
موضوع افزایش جریمه و میزان بازدارندگی آن اتفاق تازه‌ای نیست. همین چند روز پیش هم محمدرضا مهماندار، رئیس پلیس راهور تهران بزرگ از پیشنهاد افزایش جریمه تخلفات رانندگان كامیون‌های حمل مصالح ساختمانی خبر داده بود.
او در این باره گفته بود جدول جرایم راهنمایی و رانندگی در هیات وزیران در حال بازنگری است و افزایش جریمه تخلفات رانندگان كامیون‌های حمل مصالح ساختمانی نیز در دستور كار قرار دارد. چون مبلغ ۹۰ هزار تومان جریمه پاسخگوی عدم ورود كامیون‌ها به شهر نیست و باید این قانون و جدول جریمه‌ها بازنگری شود.
به گفته مهماندار، پیشنهاد می‌شود اصلاح این قانون در وزارت كشور صورت پذیرد نه در هیات دولت ؛ چرا كه از مراحل و طولانی شدن بررسی آن پرهیز شده تا بتوان آن را زودتر بررسی كرد و به نتیجه رساند.


مشكلات و تدبیرها!
تصمیم به افزایش جریمه حتی اگر به صورت درستی اطلاع‌رسانی نشود بار روانی بسیاری روی افكار عمومی خواهد داشت. این فشار روانی را می‌توان از اظهارنظرهای مختلف متوجه شد. بدیهی است شهروندان انتظار دارند مسؤولان در برابر چالش‌های چند ده ساله اداره شهری مثل تهران، تدبیرهای موثری به كار ببندند. این كه با تشدید آلودگی هوای تهران تنها كمیته اضطرار رای به تعطیلی مدارس بدهد، حداقل در نگاه عموم مردم تدبیر محسوب نمی‌شود.
نگاهی به تصمیمات اتخاذ شده در این مدت در برابر چنین مشكلاتی نشان می‌دهد مردم بیش از گذشته نسبت به چنین نهادهایی بی اعتماد می‌شوند. جالب این كه در میانه این چالش‌ها تصمیماتی اتخاذ شده است كه مستقیما بار مالی روی دوش شهروندان دارد و لاغیر! به عنوان مثال تدبیر كلان مسؤولان در برابر معضل همیشگی افزایش تصادفات جاده‌ای فقط افزایش جریمه رانندگی است! یا با ركورد صنعت خودروی داخلی ما شاهد افزایش قیمت خودروی داخلی هستیم! حالا هم كه به نام تشدید آلودگی هوا تدبیری به نام افزایش جریمه ورود به طرح اتخاذ شده است.



طرح ترافیك منجی آلودگی هوا نیست
به نظر می‌رسد در حال حاضر هم مدیریت شهری و هم پلیس راهور در رابطه با بی تاثیر بودن افزایش جریمه ورود به محدوده ممنوع طرح اصلی ترافیك اتفاق نظر داشته باشند! به این مفهوم كه حتی در صورت اجرای چنین افزایش جریمه‌ای، این تصمیم تاثیری ولو جزئی در وضعیت كنونی آلودگی هوای پایتخت نخواهد داشت.
هر چند بسیاری، تصمیماتی مثل تعطیلی مدارس را هم در وضعیت آلودگی بی تاثیر می‌دانند اما محاسن تعطیلی مدارس بیشتر معطوف به محافظت از گروه‌های حساس است تا كاهش آلودگی هوای تهران. اما این ماجرا دوباره موضوع تاثیر طرح كنترل كاهش آلودگی هوا را داغ كرده است. این كه فارغ از این ماجرا خود این طرح چقدر می‌تواند در كاهش آلودگی هوای تهران موثر باشد؟ این سوال از جهتی مهم به نظر می‌رسد كه بدانیم یكی از اهداف اجرای چنین طرحی از سوی شهرداری تهران «كاهش آلودگی هوا» اعلام شده بود.
آرش حسینی میلانی، سخنگوی كمیسیون سلامت، محیط زیست و خدمات شهری شورای شهر تهران با بیان این كه آلودگی تهران فقط ناشی از تولید آلایندگی از سوی خودروها نیست، به تسنیم می‌گوید:‌ عوامل مختلفی در ایجاد آلودگی هوای تهران موثر هستند كه مطالعات انجام شده در سیاهه جدید انتشار، سهم هر یك از آنها را مشخص كرده است. لذا این كه همه بار سنگین مبارزه با آلودگی هوا را از اجرای طرح ترافیك انتظار داشته باشیم، منطقی نیست.
به گفته او « طرح ترافیك یكی از بخش‌های مهم طرح كنترل كاهش آلودگی هوا در همه جهان است و در آن شكی نیست اما سطح انتظارات‌مان را از آن باید منطقی كنیم.»
پیش از این البته كه آمارهای منتشر شده نشان می‌داد اجرای این طرح تا 7 درصد از آلودگی هوای پایتخت كاسته اما نكته اینجاست كه مطالعات انجام شده درباره اثرسنجی اجرای طرح ترافیك روی كاهش آلودگی هوای تهران متعلق به فصل تابستان است. آن‌طور كه آرش میلانی می‌گوید در شرایط فعلی اجرای طرح كنونی ترافیك به اندازه كافی بازدارنده نیست و به همین دلیل باید آن را اصلاح و بازنگری كرد.


جریمه یك راهكار ناقص است
حسین رضازاده
عضو كمیسیون قضایی و حقوقی مجلس
افزایش جریمه در هر موضوعی باعث می‌شود كه تخلفات و جرایم كمتر از گذشته شود.
در بحث آلایندگی هم این روند برقرار است؛ به نظر می‌رسید كه مبالغ 20 هزار تومان كمی پایین است و كسی كه قصد رفتن به محدوده طرح ترافیك را دارد، ترجیح می‌دهد با خودروی شخصی خودش برود.
در واقع بعضی از راننده‌ها بررسی می‌كردند كه با چنین مبالغی، شاید به صرفه است كه به جای استفاده از تاكسی و آژانس، همان مبلغ را با كمی بالا و پایین، صرف جریمه كنند.
این موضوع دقیقا مصداق این جمله است كه تخلف برای متخلف مقرون به صرفه است و خب این تصمیم در راستای این هدف است كه باید كاری انجام شود تا جریمه و تخلف برای متخلف سنگین دربیاید تا از حركت دادن خودروی شخصی‌اش منصرف شود.
تجربه نشان داده كه جریمه تا حدودی توانسته آلودگی هوا را كم كند، اما به طور كامل موفق نبوده است.
طبیعی است كه اگر افزایش جریمه باعث كاهش ورود خودروهای شخصی به داخل محدوده طرح ترافیك شود، مسلما آلودگی هوا كمتر از قبل می‌شود.  این موضوعی است كه تا زمانی كه تخلف ادامه دارد، جریمه هم ادامه خواهد داشت.
وقتی جریمه استفاده از خودروی شخصی بالاتر از هر گزینه دیگری باشد، انتخاب مردم استفاده از وسایل نقلیه عمومی خواهد بود.
البته نمی‌توان منكر این موضوع شد كه برای جلوگیری از آلودگی هوا، راه‌های مختلف و بهتری مانند ارتقای ناوگان حمل و نقل عمومی وجود دارد كه دیگر در آن صورت انتخاب خود مردم استفاده از حمل و نقل عمومی است و اتفاقا گزینه و گزینه‌های‌ بهتری وجود دارد اما به هر حال، افزایش جریمه برای كاهش ورود خودرو به مرکز شهر هم یكی از راهكارها است كه نمی‌شود آن را نادیده گرفت.