یک كارآفرین جوان فاروجی با اصلاح ژنتیك بهره وری دامهایش را تا 350 درصد افزایش داده است
دامداری به سبک امروز
او میتواند برای خیلیها یك الگو باشد؛ جوانی كه سرسختانه برای رسیدن به هدفش تلاش كرده؛ از صفر شروع كرده، در میانه راه زمین خورده و دوباره دست روی زانویش گذاشته و از جا بلند شده و حالا كارآفرین نمونهای است كه به همه ثابت كرده میتواند متفاوت باشد!
حسین نامدارپور، عشایرزادهای است كه زندگیاش با دامپروری گره خورده، درست مثل خیلیهای دیگر؛ كسی كه شغل آبا و اجدادیاش دامپروری بوده، بارها و بارها تجربه چوپانی در مراتع را داشته، باز هم مثل خیلیهای دیگر؛ او اما یك مسیر متفاوت برای ادامه شغل آبا و اجدادی انتخاب كرده و حالا با تكیه به روشهای علمی به بازدهی بیشتر در این حوزه رسیده است. دستاوردی كه نام او را از زادگاهش یعنی فاروج فراتر برده و چندین و چند عنوان كشوری و استانی برایش به ارمغان آورده است.
«دامپروری شغل ماست، اجداد ما كلا عشایر بودند.» نامدارپور صحبتهایش را با همین جمله شروع میكند و بعد میگوید كارشناس ارشد علوم دامی است؛ كارشناسی را در دانشگاه زابل خوانده و كارشناسی ارشد را در زنجان و همین عشایرزاده بودن دلیل ادامه تحصیلش در رشته علوم دامی بوده: «من از بچگی با این كار آشنا بودم و از مصائب و مشكلات آن خبر داشتم، خیلی وقت بود كه میدیدم دامداری به شیوه سنتی بازده اقتصادی ندارد؛ به همین خاطر در دانشگاه سراغ رشته علوم دامی رفتم تا با استفاده از روشهای نوین علمی، به بازدهی بیشتری برسم.»
برای او اما جرقه این كار در دانشگاه زنجان و دوره كارشناسی ارشد زده شد؛ درست از پروژهای علمی كه به بحث چندقلوزایی در دامها و اصلاح نژادی شان میرسید و او مجری این طرح بود:« در این تحقیق علمی ما آمدیم با تلقیح مصنوعی اسپرم فریز شده قوچهایی كه حامل ژن چندقلوزایی بودند و دانشگاه از نیوزیلند خریداری كرده بود به گوسفندهای بومی و نژاد افشاری كه بومی زنجان است، به برههایی رسیدیم كه چندقلوزا بودند و این اتفاق خوب و مثبتی بود و با این كه از نظر استادان علمی این طرح به جواب رسیده بود، اما برای من این موضوع تازه اول راه بود.
به خاطر همین بعد از فارغ التحصیلی یكی از همین برههای حامل ژن را با مساعدت دانشگاه از زنجان به فاروج انتقال دادم و به این ترتیب با یك دام نر اصلاح شده به زادگاهم برگشتم تا ایدهای را كه در ذهن داشتم عملی كنم.»
ایده حسین نامدارپور، راهاندازی یك دامپروری با دامهای اصلاح نژاد شده بود؛ كاری نهچندان ساده مخصوصا در شرایطی كه از نظر مالی هم در مضیقه قرار كرد: «آن موقع تازه فارغالتحصیل شده بودم و وضع مالی خوبی هم نداشتم، به خاطر همین رفتم و دامهای پیر یا ضعیف را از بازار خریدم تا با این قوچ اصلاح شده جفتگیری كنند و بره اصلاح شده به من تحویل بدهند.
یك مدتی این كار را ادامه دادم تا این كه برای توسعه كارم یك وام با درصد خیلی بالا از یكی از بانكها گرفتم و كمی كارم رونق گرفت و سال 92 تعداد دامهایم به 66 راس رسید.»
یك سرقت ناگهانی
روی خوش داستان برای او اما به اینجای قصه كه رسید، یكباره ورق خورد و روال زندگیاش به خاطر یك اتفاق تلخ تغییر كرد:« سال 92 بود كه یك سرقت مسلحانه از دامداری ما انجام شد و هرچه ما در این سالها رشته بودیم به یكباره پنبه شد و از بین رفت.
دزدها تمام دامهای اصلاح شده ما را بردند و من ماندم و كلی بدهی بانكی. تنها شانسی كه آوردم این بود كه دزدها قوچی را كه از زنجان آورده بودم و در یك اسطبل جداگانه نگه میداشتم، نبرده بودند.»
نامدارپور همین جا دوباره ازصفر شروع كرد؛ دوباره او ماند و همان قوچ نر و البته مقدار زیادی بدهی بانكی«من دوباره رفتم و دام خریدم و خدا را شكر چون استقبال از این بحث دامهای ژن دار زیاد بود، دقیقا سر بزنگاه این موضوع به من كمك میكرد و چند روز مانده به سررسید قسط بانك، یك مشتری مثلا از غرب كشور از من دام میخرید و قسط را پرداخت میكردم و خدا واقعا هوای ما را داشت....»
حالا از آن اتفاق و شروع دوباره، شش سال گذشته است ؛ او كارآفرینی نمونه است كه 250 راس دام مولد، صد راس دام بره شیری و تعداد زیادی قوچ اصلاح شده دارد و برههایی را كه از جفتگیری این دامهای اصلاح شده به دنیا میآیند، در 19 استان كشور توزیع میكند.« از همان ابتدا من كار را به صورت خانوادگی شروع كردم، اما هر موقع كه از من میپرسند چند نفر در زیرمجموعه شما مشغول به كارند، میگویم تمام آن دامدارهایی كه بابت عدم بازدهی شغل دامداری را رها كرده بودند و الان با اجرای این طرح مجدد به این شغل روی آوردهاند، جزو زیرمجموعه ما هستند.»
فقدان حمایت
دیوار یكی از اتاقهای دامداری او، حالا پر از تقدیرنامههایی است كه از نهادهای مختلف به خاطر اجرای روشهای نوین علمی در دامپروری به او اهدا شده ؛ او اما میگوید اگر به جای این همه تقدیر نامه هر مسؤول، یك پاره آجر به او داده بود تا حالا میتوانست دامداریاش را صنعتی كند.« به دلیل این كه من از صفر شروع كردم و واقعا شرایط اقتصادی خوبی نداشتم، در این سالها هیچ وقت موفق نشدم فضای دامداری را به یك فضای صنعتی تبدیل كنم؛ چون در این فرآیند از طریق هیچ نهادی از من حمایتی نشد با این حال ما اینجا بنیه عملی خیلی قویای داریم طرحهای مختلفی اجرا میكنیم، به طور مستمر از تمام برههای موجود در گله خون گیری میكنیم و این خون را برای بررسی پیشرفت ژنتیك به آزمایشگاههای ژنتیك میفرستیم و در نهایت از برههایی كه ژن چندقلوزایی را دریافت كردند به عنوان میش یا قوچ در گله استفاده میكنیم.»
همین گلایه كافی است تا او از انتظاری بگوید كه در این سالها داشته و هیچ وقت به سرانجام نرسیده است.
«انتظارم این است كه نگاه مسؤولان و نهادها به این كار فقط به شكل یك گوسفند داری ساده نباشد، چون این طرح پایه یك طرح علمی و بنیادی است كه میتواند به یك طرح بینالمللی تبدیل شود و در حال حاضر هشت كشور جهان از جمله ایران، این طرح را انجام
داده اند و من در ایران این طرح تحقیقاتی را در عمل تا این مرحله
به ثمر رسانده ام.»
چرا اصلاح ژن؟
ضرورت اصلاح ژن، ضرورتی است كه این جوان كارآفرین از روزهایی كه هنوز پا به دانشگاه نگذاشته بود احساس میكرد، اما پشت صندلیهای دانشگاه بود كه بیش از پیش متوجه شد دامداری سنتی هیچ بازدهی ای به دنبال ندارد.
حسین نامدارپور درباره ضرورت اصلاح ژن در دامها اول برای ما یك مثال از اصلاح گاوهای كشورمان میزند و بعد میرود سراغ گوسفندها: «ببینید گاوهای بومی كشور ما در بهترین حالت روزی پنج تا شش كیلوگرم شیر میدهند، اما وقتی كه با نژاد گاوهای هولشتاین تلفیق شدند و نسل جدیدتری از این گاوها در كشورمان به وجود آمد، الان به تولید روزانه 40 تا 45 كیلو شیر از یك گاو رسیده ایم. حالا شما فكر كنید كه اگر قرار بود ما همان گاوهای بومی را با همان حجم شیردهی داشته باشیم، دیگر نه برای دامدارها توجیه اقتصادی داشت ادامه كارشان و نه از نظر تولید محصولات لبنی مستقل بودیم؛ در بحث گوسفندها هم ما به همین شیوه عمل كردیم.
دامهای بومی ما 70 درصد بازدهی دارند؛ درحالی كه دامهای اصلاح شده در مرحله نسل اول، 200 درصد بازدهی دارند و در مرحله نسل دوم 350 درصد بازدهی دارند. مرحله نسل دوم یا همان هموزیگوت كه هم پدر و هم مادر اصلاح شده است درحقیقت بالاترین بازدهی را برای دامدار دارد.
در مجموع ما توانستیم بازدهی تولید مثلی را از 70 بره به ازای هر صد میش به 350 بره به ازای هر صد راس میش افزایش بدهیم گرچه اگر بحث تغذیه و محیط زندگی مناسب را هم در نظر بگیریم میتوانیم این دامها را به دوبار زایش در سال برسانیم كه انقلابی در صنعت دامداری محسوب میشود.»