چگونه بنیانگذار رویترز داشت تمام ایران را با 200هزار لیره انگلیس می‌خرید
رویتروریسم رسانه‌ای!
موضوع رویترز است، اما اینجا در صفحات فرهنگی قرار نیست درباره دروغ‌های این خبرگزاری بنویسیم یا مثلا درباره منابع مالی این خبرگزاری و هلدینگ بزرگ تامسون رویترز. نه این‌كه از كنار این موضوعات مهم گذشته‌ایم، نه! قبلا مفصل درباره تمام آنها نوشته‌ایم اما حالا قرار است برایتان یك داستان تاریخی روایت كنیم؛ داستانی كه از زمان وقوع آن خیلی نمی‌گذرد و درس‌های تاریخی بسیاری برای ما دارد.
برای این قصه باید به یك سفر كوتاه در زمان برویم، چیزی كمتر از 150 سال پیش یا به عبارت دقیق‌تر به 148 سال پیش، یعنی حوالی سال 1250 هجری شمسی و زمانی كه سلسله قاجار در ایران حكومت می‌كرد و ناصرالدین‌شاه بر تخت سلطنت نشسته بود.
قرار است داستان بنیانگذار خبرگزاری رویترز را برایتان نقل كنیم و ماجرای امتیازنامه‌ای كه او با ناصرالدین‌شاه امضا كرد؛ امتیازنامه‌ای كه حتی دولت انگستان هم نتوانست از فرط جاه‌طلبانه بودنش از آن حمایت كند و یك دیپلمات انگلیسی آن را بخشیدن یكپارچه تمامی منابع صنعتی یك كشور دانست كه همانندش در هیچ مستعمره‌ای اتفاق نیفتاده! داستان این امتیازنامه را وقتی خوب درك خواهید كرد كه بارون جولیوس رویتر را بشناسید و این شناخت را به اطلاعاتی كه از ناصرالدین‌شاه و دربار قاجار دارید اضافه كنید و بعد از این سفر تاریخی برگردید به این زمانه و این برهه حساس كنونی.
بنیانگذار رویترز كه بود؟
بارون جولیوس دو رویتر اهل انگستان بود و از پیشگامان استفاده از تلگراف و مخابره اخبار محسوب می‌شد. او سال 1816 با نام اسرائیل بئر یوسافات در شهر كاسل آلمان در خانواده‌ای یهودی به دنیا آمد و پدرش خاخام بود. دو سال قبل از تولد جولیوس، پدرش از چنگ سربازان ناپلئون بناپارت فرار كرده و به شهر كاسل پناه آورد. وقتی جولیوس 13 ساله بود پدرش از دنیا رفت و او كه هنوز اسرائیل نام داشت برای تامین هزینه سراغ پسرعمویش رفت كه بانكدار بود. او توانست با تذكر یك اشتباه ریاضی بزرگ در حساب بانكی یك ریاضیدان، استعدادش در مسائل ریاضی و مالی را نشان دهد.
جولیوس كه همچنان اسرائیل نام داشت سال 1845 به لندن نقل مكان كرد و طی مراسمی كه در كلیسای لوتری‌های آلمانی سنت جورج در لندن برگزار شد، به مسیحیت گروید و از اینجا دیگر نامش شد همان پاول جولیوس رویتر كه ما می‌شناسیمش.
رویتر كارمند بانك بود و دختر یكی از بانكداران شهر همسرش شده بود كه تصمیم گرفت در تاسیس یك چاپخانه مشاركت كند؛ چاپخانه رویتر و استارگات. این چاپخانه شبنامه‌هایی منتشر می‌كرد كه سبب شد بعد از انقلاب نافرجام ۱۸۴۸ از آلمان فرار كند و به پاریس برود.
در پاریس تلاش كرد تا با آژانس خبری شارل لویی هاواس كار كند؛ آژانسی كه بعدها خبرگزاری فرانسه نام گرفت. در آن هنگام كه تلگراف در حال تحول بود، رویتر نخست آژانس خبری رویتر را در آخن بنیان گذاشت و جالب است كه بدانید از كبوترهای نامه‌بر برای انتقال پیام از آخن به بروكسل و بالعكس استفاده می‌كرد.
بقیه زندگی او كه به تاسیس و توسعه تلگراف مرتبط است، بماند و برسیم به سال 1851 كه او به لندن برگشت و دفتری در سازمان بورس لندن راه انداخت و رویترز را تاسیس كرد؛ یكی از اصلی‌ترین خبرگزاری‌های مالی جهان كه باعث شد او شهروندی انگلستان را به دست بیاورد و 20 سال بعد از آن لقب بارون را به دست بیاورد.
امتیازنامه رویترز چه بود؟
بارون جولیوس رویتر از این بابت برای ما ایرانی‌ها اهمیت دارد كه بیست سال بعد از راه‌اندازی خبرگزاری رویترز و وقتی لقب بارون را گرفته بود، یعنی حوالی سال 1872 میلادی یا 1250 شمسی به ایران آمد و با ناصرالدین‌شاه قاجار وارد مذاكره شد.
تقریبا یك سال بعد یعنی در سال 1251 شمسی یا 1873 میلادی او توانست از ناصرالدین‌شاه یك امتیازنامه بگیرد برای اعطای یك وام به شاه قاجار.
سهم رویتر از امتیازات
به موجب امتیازنامه بین ناصرالدین‌شاه و رویتر این امتیازات به بارون جولیوس رویتر داده شد:
ساختن هرگونه راه و راه‌آهن و سد از دریای مازندران تا خلیج‌فارس
بهره‌برداری از همه معادن ایران (به‌جز طلا و نقره)
ایجاد مجاری آبی و قنات و كانال‌ها برای كشتیرانی یا كشاورزی
ایجاد بانك و هر گونه كمپانی صنعتی در سراسر ایران
حق انحصار كارهای عام‌المنفعه
استفاده و بهره‌برداری از جنگل‌ها برای مدت 70 سال
استفاده از گمركات ایران به مدت 25 سال
سهم ایران از این امتیازات
در ازای تمام امتیازاتی كه ناصرالدین‌شاه به بارون جولیوس رویتر داده بود، تنها چیزی كه نصیب ایران شده بود، این بود:
200 هزار لیره انگلیسی با سود 5 درصد
سهم رشوه‌بگیران از این امتیاز
نكته قابل توجه و تامل‌برانگیز درباره امتیازنامه بین ناصرالدین شاه و رویتر فقط مفاد این امتیازنامه نیست، بلكه رشوه‌هایی است كه رویتر پرداخت كرد یا به عبارت بهتر رقم‌هایی است كه درباریان گرفتند تا این امتیازنامه ننگین به نتیجه برسد.
بعدها مشخص شد این افراد از امتیازنامه رویتر سهم گرفتند:
میرزا حسین خان سپهسالار ۵۰ هزار لیره انگلیسی
میرزا ملكم‌خان ۲۰ هزار لیره انگلیسی
معین‌الملك ۲۰ هزار لیره انگلیسی
اقبال‌الملك هم رقمی دریافت كرده بود كه بی‌اطلاع هستیم
سرنوشت امتیازنامه رویتر
امتیازنامه ناصرالدین‌شاه به جولیوس رویتر به نتیجه رسید و امضا شد. همان‌طور كه گفتیم حتی خود دولت انگلیس از فرط جاه‌طلبانه بودنش، نتوانست از آن حمایت كند و خیلی‌ها از جمله جورج كرزن، ایران‌شناس و دیپلمات انگلیسی آن را شبیخون بین‌المللی توصیف كردند.
خوشبختانه امتیازنامه رویتر لغو شد و از مهم‌ترین دلایل لغو آن می‌توان به این موارد اشاره كرد:
اعتراض‌های مردمی
مخالفت شدید روحانیون شیعه كه اعتقاد داشتند شاه در قبال مبلغی تمامی كشور را به یك یهودی فروخته
فشار دولت روسیه كه انگلستان را رقیب خود می‌دانست
با همه اینها رویتر درنهایت موفق شد بعد از ۱۷ سال در سال ۱۸۸۹ میلادی حق تاسیس بانك در ایران را به‌دست آورد، بانك شاهی در ایران را تاسیس كند كه نخستین بانك ایرانی شناخته می‌شود و برای اولین‌بار اسكناس را در ایران چاپ كند.
از خبرگزاری رویترز چه می‌دانیم؟
رویترز در حال حاضر زیرمجموعه شركت تامسون رویترز قرار دارد و دفتر مركزی آن در لندن است، اما اخبار سراسر دنیا را پوشش می‌دهد و در تهران هم دفتر داشت. همان‌طور كه نوشتیم 169 سال پیش به دست بارون جولیوس دو رویتر بنیانگذاری شد، اما از ۱۷ آوریل ۲۰۰۸ با شركت كانادایی تامسون كورپوریشن ادغام شد و شركت تامسون رویترز شكل گرفت.
رویترز به ۲۰ زبان در ۹۴ كشور فعالیت می‌كند و بیش از ۲۵۰۰ خبرنگار دارد.
وزیر خارجه كشورمان تیر سال گذشته درباره این خبرگزاری گفته بود كه روزانه ۵۰ خبر دروغ درباره اقتصاد ایران منتشر می‌كند. این خط اخبار منفی علیه ایران با هزینه سرسام‌آور یكی از كشورهای همسایه ما دنبال می‌شود. که به نظر می‌رسد منظور دکتر ظریف عربستان سعودی است.
نمایندگی رویترز در ایران
اواسط فروردین ۹۱، مجوز مطبوعاتی دفتر رویترز در تهران به حال تعلیق درآمد چون گزارشی درباره زنان رزمی‌كار ایران در این خبرگزاری منتشر شده بود با عنوان «هزاران زن نینجا به عنوان آدمكش در ایران آموزش می‌بینند». بعد از اعتراض‌های ایران و بانوان رزمی‌كار خبرگزاری رویترز عنوان گزارش خود را به «سه هزار زن نینجا در ایران آموزش می‌بینند» تغییر داد، اما وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از 11 نفر كارمند دفتر رویترز در تهران خواست كه كارت‌های مطبوعاتی خودشان را تحویل دهند.
بارون جولیوس دو رویتر اهل انگستان بود و از پیشگامان استفاده از تلگراف و مخابره اخبار محسوب می‌شد. او سال 1816 با نام اسرائیل بئر یوسافات در شهر كاسل آلمان در خانواده‌ای یهودی به دنیا آمد و پدرش خاخام بود. دو سال قبل از تولد جولیوس، پدرش از چنگ سربازان ناپلئون بناپارت فرار كرده و به شهر كاسل پناه آورد. وقتی جولیوس 13 ساله بود پدرش از دنیا رفت و او كه هنوز اسرائیل نام داشت برای تامین هزینه سراغ پسرعمویش رفت كه بانكدار بود. او توانست با تذكر یك اشتباه ریاضی بزرگ در حساب بانكی یك ریاضیدان، استعدادش در مسائل ریاضی و مالی را نشان دهد.
جولیوس كه همچنان اسرائیل نام داشت سال 1845 به لندن نقل مكان كرد و طی مراسمی كه در كلیسای لوتری‌های آلمانی سنت جورج در لندن برگزار شد، به مسیحیت گروید و از اینجا دیگر نامش شد همان پاول جولیوس رویتر كه ما می‌شناسیمش.
رویتر كارمند بانك بود و دختر یكی از بانكداران شهر همسرش شده بود كه تصمیم گرفت در تاسیس یك چاپخانه مشاركت كند؛ چاپخانه رویتر و استارگات. این چاپخانه شبنامه‌هایی منتشر می‌كرد كه سبب شد بعد از انقلاب نافرجام ۱۸۴۸ از آلمان فرار كند و به پاریس برود.
در پاریس تلاش كرد تا با آژانس خبری شارل لویی هاواس كار كند؛ آژانسی كه بعدها خبرگزاری فرانسه نام گرفت. در آن هنگام كه تلگراف در حال تحول بود، رویتر نخست آژانس خبری رویتر را در آخن بنیان گذاشت و جالب است كه بدانید از كبوترهای نامه‌بر برای انتقال پیام از آخن به بروكسل و بالعكس استفاده می‌كرد.
بقیه زندگی او كه به تاسیس و توسعه تلگراف مرتبط است، بماند و برسیم به سال 1851 كه او به لندن برگشت و دفتری در سازمان بورس لندن راه انداخت و رویترز را تاسیس كرد؛ یكی از اصلی‌ترین خبرگزاری‌های مالی جهان كه باعث شد او شهروندی انگلستان را به دست بیاورد و 20 سال بعد از آن لقب بارون را به دست بیاورد.
امتیازنامه رویترز چه بود؟
بارون جولیوس رویتر از این بابت برای ما ایرانی‌ها اهمیت دارد كه بیست سال بعد از راه‌اندازی خبرگزاری رویترز و وقتی لقب بارون را گرفته بود، یعنی حوالی سال 1872 میلادی یا 1250 شمسی به ایران آمد و با ناصرالدین‌شاه قاجار وارد مذاكره شد.
تقریبا یك سال بعد یعنی در سال 1251 شمسی یا 1873 میلادی او توانست از ناصرالدین‌شاه یك امتیازنامه بگیرد برای اعطای یك وام به شاه قاجار.
سهم رویتر از امتیازات
به موجب امتیازنامه بین ناصرالدین‌شاه و رویتر این امتیازات به بارون جولیوس رویتر داده شد:
ساختن هرگونه راه و راه‌آهن و سد از دریای مازندران تا خلیج‌فارس
بهره‌برداری از همه معادن ایران (به‌جز طلا و نقره)
ایجاد مجاری آبی و قنات و كانال‌ها برای كشتیرانی یا كشاورزی
ایجاد بانك و هر گونه كمپانی صنعتی در سراسر ایران
حق انحصار كارهای عام‌المنفعه
استفاده و بهره‌برداری از جنگل‌ها برای مدت 70 سال
استفاده از گمركات ایران به مدت 25 سال
سهم ایران از این امتیازات
در ازای تمام امتیازاتی كه ناصرالدین‌شاه به بارون جولیوس رویتر داده بود، تنها چیزی كه نصیب ایران شده بود، این بود:
200 هزار لیره انگلیسی با سود 5 درصد
سهم رشوه‌بگیران از این امتیاز
نكته قابل توجه و تامل‌برانگیز درباره امتیازنامه بین ناصرالدین شاه و رویتر فقط مفاد این امتیازنامه نیست، بلكه رشوه‌هایی است كه رویتر پرداخت كرد یا به عبارت بهتر رقم‌هایی است كه درباریان گرفتند تا این امتیازنامه ننگین به نتیجه برسد.
بعدها مشخص شد این افراد از امتیازنامه رویتر سهم گرفتند:
میرزا حسین خان سپهسالار ۵۰ هزار لیره انگلیسی
میرزا ملكم‌خان ۲۰ هزار لیره انگلیسی
معین‌الملك ۲۰ هزار لیره انگلیسی
اقبال‌الملك هم رقمی دریافت كرده بود كه بی‌اطلاع هستیم
سرنوشت امتیازنامه رویتر
امتیازنامه ناصرالدین‌شاه به جولیوس رویتر به نتیجه رسید و امضا شد. همان‌طور كه گفتیم حتی خود دولت انگلیس از فرط جاه‌طلبانه بودنش، نتوانست از آن حمایت كند و خیلی‌ها از جمله جورج كرزن، ایران‌شناس و دیپلمات انگلیسی آن را شبیخون بین‌المللی توصیف كردند.
خوشبختانه امتیازنامه رویتر لغو شد و از مهم‌ترین دلایل لغو آن می‌توان به این موارد اشاره كرد:
اعتراض‌های مردمی
مخالفت شدید روحانیون شیعه كه اعتقاد داشتند شاه در قبال مبلغی تمامی كشور را به یك یهودی فروخته
فشار دولت روسیه كه انگلستان را رقیب خود می‌دانست
با همه اینها رویتر درنهایت موفق شد بعد از ۱۷ سال در سال ۱۸۸۹ میلادی حق تاسیس بانك در ایران را به‌دست آورد، بانك شاهی در ایران را تاسیس كند كه نخستین بانك ایرانی شناخته می‌شود و برای اولین‌بار اسكناس را در ایران چاپ كند.
از خبرگزاری رویترز چه می‌دانیم؟
رویترز در حال حاضر زیرمجموعه شركت تامسون رویترز قرار دارد و دفتر مركزی آن در لندن است، اما اخبار سراسر دنیا را پوشش می‌دهد و در تهران هم دفتر داشت. همان‌طور كه نوشتیم 169 سال پیش به دست بارون جولیوس دو رویتر بنیانگذاری شد، اما از ۱۷ آوریل ۲۰۰۸ با شركت كانادایی تامسون كورپوریشن ادغام شد و شركت تامسون رویترز شكل گرفت.
رویترز به ۲۰ زبان در ۹۴ كشور فعالیت می‌كند و بیش از ۲۵۰۰ خبرنگار دارد.
وزیر خارجه كشورمان تیر سال گذشته درباره این خبرگزاری گفته بود كه روزانه ۵۰ خبر دروغ درباره اقتصاد ایران منتشر می‌كند. این خط اخبار منفی علیه ایران با هزینه سرسام‌آور یكی از كشورهای همسایه ما دنبال می‌شود. که به نظر می‌رسد منظور دکتر ظریف عربستان سعودی است.
نمایندگی رویترز در ایران
اواسط فروردین ۹۱، مجوز مطبوعاتی دفتر رویترز در تهران به حال تعلیق درآمد چون گزارشی درباره زنان رزمی‌كار ایران در این خبرگزاری منتشر شده بود با عنوان «هزاران زن نینجا به عنوان آدمكش در ایران آموزش می‌بینند». بعد از اعتراض‌های ایران و بانوان رزمی‌كار خبرگزاری رویترز عنوان گزارش خود را به «سه هزار زن نینجا در ایران آموزش می‌بینند» تغییر داد، اما وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از 11 نفر كارمند دفتر رویترز در تهران خواست كه كارت‌های مطبوعاتی خودشان را تحویل دهند.