انتقاداتی كه درباره سریال «كلاه پهلوی» مطرح شد
دست به نقدها
سریال «كلاه پهلوی» با وجود بازخوردهای مثبتی كه در زمان پخش خود داشت، اما نقدهایی هم به آن وارد بود كه موجب شد تا موج خبری و رسانه‌ای روی این سریال بیشتر از حد معمول باشد. به طوری كه عوامل سازنده این سریال برخی از این نقدها را ناروا دانسته و برخی دیگر را توضیح داده و بخشی از آنها را به عنوان اشتباه پذیرفتند و در نهایت باقی را به خدا واگذار كردند.
با این وجود بسیاری از منتقدان بر این باور هستند سریالی مانند كلاه پهلوی با این همه عوامل پشت صحنه و مقابل دوربین بعلاوه میزان هزینه‌ای كه برای ساخت آن در طول ده سالی كه ساخت به طول انجامید؛ نباید دچار اشتباهات و نقدهایی می‌شد كه بسیاری از آنها را وارد دانستند. گرچه سیدضیاءالدین دری تا زمانی كه در قید حیات بود تمام قد از ساخته خود دفاع كرده و معتقد بود بسیاری از انتقادها قابل پذیرش نیستند.
نقدهای تاریخی
یكی از معترضان پر و پا قرص این سریال خسرو معتضد، نویسنده و پژوهشگر تاریخ بود كه در زمان پخش این سریال انتقاد كوبنده‌ای از این سریال، روند تاریخی و... آن داشته و مهم‌ترین علت این ضعف را نیز در این می‌دانسته كه در كنار كارگردان و عوامل سازنده یك مورخ وجود نداشته تا آنها را در این زمینه راهنمایی كند. او در اینباره گفته بود: «اتومبیل جیپ در سال 1941 اختراع شده، اما ایشان در سال 1935 سوار جیپ می‌شوند! خنده‌دار است؛ مثل این می‌ماند كه نشان دهیم ناصرالدین‌شاه با موبایل صحبت می‌كند! ایشان نمی‌دانند جنگ دوم جهانی 1318 شروع شده و در 1320 به ایران سرایت كرده است.»
معتضد در بخش دیگری از انتقادات خود افزوده بود: «دولت انگلیس در سال 1316 گفته ایرانی‌ها در حال گرسنگی و فقر دارند می‌میرند، از هند برای مردم ایران گندم آوردند، چرا ایشان تاریخ را نمی‌خواند و فیلم می‌سازد و ادعا دارد كه با خدای خود طرف است؟ نخیر، ایشان با میلیون‌ها تماشاگر تلویزیون طرف است كه آنها را ناچار كرده بروند ماهواره ببینند.»
پس از انتشار نقد معتضد در ایسنا بود كه دری در یادداشتی پاسخ به انتقاد معتضد داد و در بخشی از این یادداشت آمده بود: «وقتی مطلب را خواندم، متاسف شدم و احساس كردم ایشان بیش از سریال كلاه پهلوی با شخص من طرف است و ظاهرا علیه این جانب از 13 سال پیش شمشیر را از رو بسته‌اند؟! حالا علت چیست؟ لابد خودشان بهتر می‌دانند. اما تعجب كردم كه چرا وی در برنامه «هنگام درنگ» چندین جلسه حضور داشتند؟ به هر حال هنگام درنگ پیرامون مباحث كلاه پهلوی بوده است. خب چرا حرف‌هایش را در آن هنگام بیان نكرده بودند؟ چرا حالا به فكر افتادند؟ این طرز رفتار را چگونه می‌توان معنا كرد؟» او در بخش دیگری از واكنش خود نوشته بود: «در روند مباحث تاریخی كلاه پهلوی جناب آقای دكتر عبدا... شهبازی كه فردی دارای وجاهت تخصصی هستند سال‌ها روی متن با اینجانب همكاری و اظهار نظر كردند، سپس آقای دكتر حقانی كه شخصی بسیار سختگیر هستند تمام سریال را چند بار مورد بازبینی و ارزیابی قرار دادند در نهایت هم نام هر دو شخصیت در تیتراژ قید شده است. این آقایان از افراد مستقل هستند و تحت تاثیر كسی قرار نمی‌گیرند، چرا كه پای آبرویشان در میان است؛ البته ممكن است كاستی‌هایی در كار وجود داشته باشند و دارند.»
دعوای سیاسی
صادق زیباكلام، پژوهشگر و تحلیلگر سیاسی نیز منتقد دیگری بود كه درباره سریال كلاه پهلوی به انتقاد پرداخت و گفته بود به جای دیدن چنین سریال‌های تاریخی دروغین كتاب بخوانید. او به این نكته اشاره كرده بود: «این سریال‌ها از كیف انگلیسی تا كلاه پهلوی تلاش دارند بگویند تنها یك قشر در فكر مبارزه بودند و كت و شلواری‌ها و كرواتی‌ها، همگی مزدور، خائن و وابسته به قدرت‌ها یا فراماسون بودند و تلاشی برای خدمت به مردم نمی‌كردند و می‌خواستند فرهنگ مردم را نابود كنند. افرادی كه در این سریال‌ها نمایش داده می‌شوند، وابسته به سفارت انگلیس و دیگر كشورها هستند.» زیبا كلام همچنین در ادامه انتقادات خود در زمینه این سبك از سریال سازی‌ها بیان كرده بود: «معتقدم بخش بسیاری از مردم كه این روایت‌ها را از تاریخ می‌بینند، باور نمی‌كنند اما تماشای چنین سریال‌هایی از فرط بیكاری و خستگی است. هنگامی‌كه مردم سرگرمی دیگری ندارند و از كار روزمره خسته‌اند، نیاز به تفریح دارند، بنابراین به تلویزیون و سریال و فیلم‌های آن روی می‌آورند و با روایت‌های دروغینی از تاریخ و جعل واقعیت روبه‌رو می‌شوند.»
پس از این انتقاد بود كه كارگردان كلاه پهلوی در پاسخ به این انتقاد در یك نشست خبری گفت: «آقای زیباكلام سریال كلاه‌پهلوی را تلاشی برای تحمیل دیدگاه‌های سیاسی به مردم دانسته. ایشان از رانت دولتی استفاده كرده و در دوران آقای هاشمی رفسنجانی به اروپا رفته و پی‌اچ‌دی از انگلستان گرفته است. ناراحتی‌اش از این است كه در كیف انگلیسی و كلاه‌پهلوی دو تحصیل كرده غرب دچار انحطاط اخلاقی و سیاسی می‌شوند...»
عصابی می‌شوم !
البته این انتقادها به همین چند مورد ختم نشده، بلكه انتقادهای دیگری نیز از این سریال از سوی افراد دیگری نیز صورت گرفت و می‌توان به عبدالحسین مختاباد، خواننده و آهنگساز اشاره كرد كه گفته بود كلاه پهلوی در راه خدا ساخته نشده است و كارگردان این سریال در پاسخ گفته بود كه او در وضعیتی نیست كه بتواند درباره نیت‌های درونی افراد اظهار نظر كند. اگر او به طور رایگان آواز خواند، ما هم به رایگان برنامه می‌سازیم...
مرتضی احمدی هم تا زمانی كه زنده بود به عنوان تاریخ زنده از او یاد می‌شد دل خوشی از این سریال نداشته و به مهر گفته بود سریال كلاه پهلوی را خیلی كم می‌بینم، چرا كه هر وقت می‌بینم عصبانی می‌شوم. متاسفانه كارگردان سریال كلاه پهلوی آنقدر نسبت به اتفاقات تاریخی بی‌اطلاع است كه حتی نمی‌داند درشكه یك اسبه برای زمان رضا‌شاه نبوده است؛ به عنوان مثال سال 1323 به خاطر قحطی كه به وجود آمد حتی چیزی پیدا نمی‌شد برای انسان‌ها كه بخورند چه برسد بخواهند جو را به خورد اسب‌ها بدهند!
تقدیر و تشکر
با وجود تمام انتقادهای وارد شده از سوی افراد مختلف كه حتی برخی از اعضای مجلس خبرگان و مجلس شورای اسلامی را هم در برمی‌گرفت باز هم ضیاءالدین دری تمام قد به دفاع از این سریال ساخته خود پرداخت و حتی در نشست خبری كه داشت به این نكته تاكید كرده بود حسرت به دل مانده، یك نقد منصفانه به كلاه پهلوی شود و برای همین تمام آنهایی كه او را به كارهای نكرده محكوم كردند به خدا واگذار می‌كند. او در ادامه صحبت‌‌هایش گفته بود: «شاید كلاه پهلوی به ظاهر یك سریال بسیار ساده‌ای باشد. حتی به قدری ساده به نظر برسد كه هر فیلمسازی كه تاكنون دو فیلم ساخته وسوسه شود و بگوید دری كه كاری نكرده است، اما واقعا این مجموعه این‌طور نیست. من دری یك سریال تاریخی را با انواع كارشكنی‌ها ساختم. بنده برای این سریال 12 سال عمر گذاشتم و در هزار جلسه آن را به سرانجام رساندم و در نهایت راندمان كارم بالاتر از حد
متعارف شد...»
یكی از معترضان پر و پا قرص این سریال خسرو معتضد، نویسنده و پژوهشگر تاریخ بود كه در زمان پخش این سریال انتقاد كوبنده‌ای از این سریال، روند تاریخی و... آن داشته و مهم‌ترین علت این ضعف را نیز در این می‌دانسته كه در كنار كارگردان و عوامل سازنده یك مورخ وجود نداشته تا آنها را در این زمینه راهنمایی كند. او در اینباره گفته بود: «اتومبیل جیپ در سال 1941 اختراع شده، اما ایشان در سال 1935 سوار جیپ می‌شوند! خنده‌دار است؛ مثل این می‌ماند كه نشان دهیم ناصرالدین‌شاه با موبایل صحبت می‌كند! ایشان نمی‌دانند جنگ دوم جهانی 1318 شروع شده و در 1320 به ایران سرایت كرده است.»
معتضد در بخش دیگری از انتقادات خود افزوده بود: «دولت انگلیس در سال 1316 گفته ایرانی‌ها در حال گرسنگی و فقر دارند می‌میرند، از هند برای مردم ایران گندم آوردند، چرا ایشان تاریخ را نمی‌خواند و فیلم می‌سازد و ادعا دارد كه با خدای خود طرف است؟ نخیر، ایشان با میلیون‌ها تماشاگر تلویزیون طرف است كه آنها را ناچار كرده بروند ماهواره ببینند.»
پس از انتشار نقد معتضد در ایسنا بود كه دری در یادداشتی پاسخ به انتقاد معتضد داد و در بخشی از این یادداشت آمده بود: «وقتی مطلب را خواندم، متاسف شدم و احساس كردم ایشان بیش از سریال كلاه پهلوی با شخص من طرف است و ظاهرا علیه این جانب از 13 سال پیش شمشیر را از رو بسته‌اند؟! حالا علت چیست؟ لابد خودشان بهتر می‌دانند. اما تعجب كردم كه چرا وی در برنامه «هنگام درنگ» چندین جلسه حضور داشتند؟ به هر حال هنگام درنگ پیرامون مباحث كلاه پهلوی بوده است. خب چرا حرف‌هایش را در آن هنگام بیان نكرده بودند؟ چرا حالا به فكر افتادند؟ این طرز رفتار را چگونه می‌توان معنا كرد؟» او در بخش دیگری از واكنش خود نوشته بود: «در روند مباحث تاریخی كلاه پهلوی جناب آقای دكتر عبدا... شهبازی كه فردی دارای وجاهت تخصصی هستند سال‌ها روی متن با اینجانب همكاری و اظهار نظر كردند، سپس آقای دكتر حقانی كه شخصی بسیار سختگیر هستند تمام سریال را چند بار مورد بازبینی و ارزیابی قرار دادند در نهایت هم نام هر دو شخصیت در تیتراژ قید شده است. این آقایان از افراد مستقل هستند و تحت تاثیر كسی قرار نمی‌گیرند، چرا كه پای آبرویشان در میان است؛ البته ممكن است كاستی‌هایی در كار وجود داشته باشند و دارند.»
دعوای سیاسی
صادق زیباكلام، پژوهشگر و تحلیلگر سیاسی نیز منتقد دیگری بود كه درباره سریال كلاه پهلوی به انتقاد پرداخت و گفته بود به جای دیدن چنین سریال‌های تاریخی دروغین كتاب بخوانید. او به این نكته اشاره كرده بود: «این سریال‌ها از كیف انگلیسی تا كلاه پهلوی تلاش دارند بگویند تنها یك قشر در فكر مبارزه بودند و كت و شلواری‌ها و كرواتی‌ها، همگی مزدور، خائن و وابسته به قدرت‌ها یا فراماسون بودند و تلاشی برای خدمت به مردم نمی‌كردند و می‌خواستند فرهنگ مردم را نابود كنند. افرادی كه در این سریال‌ها نمایش داده می‌شوند، وابسته به سفارت انگلیس و دیگر كشورها هستند.» زیبا كلام همچنین در ادامه انتقادات خود در زمینه این سبك از سریال سازی‌ها بیان كرده بود: «معتقدم بخش بسیاری از مردم كه این روایت‌ها را از تاریخ می‌بینند، باور نمی‌كنند اما تماشای چنین سریال‌هایی از فرط بیكاری و خستگی است. هنگامی‌كه مردم سرگرمی دیگری ندارند و از كار روزمره خسته‌اند، نیاز به تفریح دارند، بنابراین به تلویزیون و سریال و فیلم‌های آن روی می‌آورند و با روایت‌های دروغینی از تاریخ و جعل واقعیت روبه‌رو می‌شوند.»
پس از این انتقاد بود كه كارگردان كلاه پهلوی در پاسخ به این انتقاد در یك نشست خبری گفت: «آقای زیباكلام سریال كلاه‌پهلوی را تلاشی برای تحمیل دیدگاه‌های سیاسی به مردم دانسته. ایشان از رانت دولتی استفاده كرده و در دوران آقای هاشمی رفسنجانی به اروپا رفته و پی‌اچ‌دی از انگلستان گرفته است. ناراحتی‌اش از این است كه در كیف انگلیسی و كلاه‌پهلوی دو تحصیل كرده غرب دچار انحطاط اخلاقی و سیاسی می‌شوند...»
عصابی می‌شوم !
البته این انتقادها به همین چند مورد ختم نشده، بلكه انتقادهای دیگری نیز از این سریال از سوی افراد دیگری نیز صورت گرفت و می‌توان به عبدالحسین مختاباد، خواننده و آهنگساز اشاره كرد كه گفته بود كلاه پهلوی در راه خدا ساخته نشده است و كارگردان این سریال در پاسخ گفته بود كه او در وضعیتی نیست كه بتواند درباره نیت‌های درونی افراد اظهار نظر كند. اگر او به طور رایگان آواز خواند، ما هم به رایگان برنامه می‌سازیم...
مرتضی احمدی هم تا زمانی كه زنده بود به عنوان تاریخ زنده از او یاد می‌شد دل خوشی از این سریال نداشته و به مهر گفته بود سریال كلاه پهلوی را خیلی كم می‌بینم، چرا كه هر وقت می‌بینم عصبانی می‌شوم. متاسفانه كارگردان سریال كلاه پهلوی آنقدر نسبت به اتفاقات تاریخی بی‌اطلاع است كه حتی نمی‌داند درشكه یك اسبه برای زمان رضا‌شاه نبوده است؛ به عنوان مثال سال 1323 به خاطر قحطی كه به وجود آمد حتی چیزی پیدا نمی‌شد برای انسان‌ها كه بخورند چه برسد بخواهند جو را به خورد اسب‌ها بدهند!
تقدیر و تشکر
با وجود تمام انتقادهای وارد شده از سوی افراد مختلف كه حتی برخی از اعضای مجلس خبرگان و مجلس شورای اسلامی را هم در برمی‌گرفت باز هم ضیاءالدین دری تمام قد به دفاع از این سریال ساخته خود پرداخت و حتی در نشست خبری كه داشت به این نكته تاكید كرده بود حسرت به دل مانده، یك نقد منصفانه به كلاه پهلوی شود و برای همین تمام آنهایی كه او را به كارهای نكرده محكوم كردند به خدا واگذار می‌كند. او در ادامه صحبت‌‌هایش گفته بود: «شاید كلاه پهلوی به ظاهر یك سریال بسیار ساده‌ای باشد. حتی به قدری ساده به نظر برسد كه هر فیلمسازی كه تاكنون دو فیلم ساخته وسوسه شود و بگوید دری كه كاری نكرده است، اما واقعا این مجموعه این‌طور نیست. من دری یك سریال تاریخی را با انواع كارشكنی‌ها ساختم. بنده برای این سریال 12 سال عمر گذاشتم و در هزار جلسه آن را به سرانجام رساندم و در نهایت راندمان كارم بالاتر از حد
متعارف شد...»