اهمیت حفظ حیثیت داوطلبان
در یادداشت‌های اخیرم در روزنامه‌های شرق و كیهان، تلاش شد درباره بررسی صلاحیت داوطلبان و نمایندگان، گزارش‌هایی را به مردم عزیز ارائه كنم. در این بخش می‌خواهم به برخی از اقداماتی كه شورای نگهبان برای حفظ حیثیت داوطلبان و رعایت حقوق آنها انجام داده است، اشاره كنم.
رویكرد شورای نگهبان در بررسی صلاحیت‌ها، سختگیرانه نبوده است و همان‌طور كه
رهبر معظم انقلاب فرموده‌اند «دایره محرز را خیلی تنگ نگیرید (24/10/1382)» تلاش شده است آن مقدار صلاحیتی كه برای نمایندگی مجلس در زمینه التزام به دین مبین اسلام و التزام به قانون اساسی و نظام مقدس جمهوری اسلامی و بقیه شرایط وجود دارد، احراز شود. در این میان صحبت‌های محفلی، انتقادهای دلسوزانه و سخنان یا رفتارهای هیجانی كه موجب اسقاط شرایط و صلاحیت فرد نشده باشد، مورد توجه قرار نگرفته و وضعیت شخصی و خانوادگی داوطلب و سوابق وی مورد لحاظ واقع شده است.
در موارد ابهام، تردید، نقص، فقدان اعتبار و تناقض گزارش‌های موجود در پرونده‌ها تلاش شده است به نفع داوطلب تفسیر شود و گزارش‌های معتبر و قطعی مؤید صلاحیت افراد با گزارش‌های نامعتبر كنار نرود. همچنین در مواردی كه شورای نگهبان با وجود دلایل و مستندات كافی و قطعی، شرایط را برای احراز صلاحیت برخی داوطلبان ــ به‌خصوص بانوان، ایثارگران، معتمدان محل، خانواده‌های شهدا و روحانیون ــ ناممكن می‌دید به آنان پیشتر اطلاع داده می‌شد تا با تصمیم مقتضی، زندگی شخصی و اجتماعی‌شان از اعلام نتایج بررسی‌ها آسیب نبیند. درخصوص نمایندگان یا افرادی كه در دوره‌های قبل تأیید صلاحیت شده‌اند نیز در صورت فقدان گزارش جدید و مخدوش نشدن تأیید سابق، اصل استصحاب جاری و بنا بر بقای صلاحیت سابق گذاشته شد.
به‌رغم ضیق وقت و كثرت داوطلبان ثبت نامی و محدودیت امكانات و منابع انسانی شورای نگهبان، در موارد متعددی ابهامات و سوالات پرونده داوطلبان به‌صورت حضوری یا تلفنی با خودشان مطرح و رفع شد. این مهم در خصوص نمایندگان نیز با حساسیتی بیشتر دنبال شد و بیشتر نمایندگان تأیید نشده با حضور در شورای نگهبان، در جریان مطالب پرونده‌های خود قرار گرفتند و اظهارات آنها توسط اعضای شورای نگهبان و كارشناسان استماع شد. برخی از آنها، گزارش‌ها و مستندات را قبول كردند و رفتند و برخی دیگر توضیحات و پاسخ‌هایی داشتند كه به محتوای پرونده‌ها ضمیمه شد. برخی دیگر نیز منكر گزارش‌های دریافتی از مراجع قانونی شدند كه از مراجع قانونی خواسته شد، جزئیات لازم را برای مطرح كردن با نمایندگان مذكور ارسال و تصمیم نهایی را اعضای شورای نگهبان اعلام كنند. لذا شورای نگهبان در مقام یك داور بی‌طرف به شكایات رسیدگی كرده است و اگر توسط هیات‌های نظارت استانی جایی خطا و اشتباهی صورت گرفته باشد یا مستندات جدیدی دریافت شود، در مرحله نظارت شورای نگهبان اعمال می‌شود.
از حیث حفظ حریم خصوصی و حدود شرعی نهایت دقت صورت گرفت تا حقی از كسی ضایع نشود. برخی گزارش‌ها كه از سوی منابع ناشناس به‌وسیله نقض حریم خصوصی داوطلبان و به قصد تخریب افراد یا رقابت‌های انتخاباتی برای شورای نگهبان ارسال شده بود و حاوی اطلاعات و تصاویر خصوصی داوطلبان بود، به كلی از پرونده‌ها كنار گذاشته شد و مورد استناد قرار نگرفت.
در موعد مقرر قانونی برای ثبت شكایات داوطلبان نسبت به بررسی صلاحیت‌ها، برای كمك و راهنمایی در ثبت شكایات و احقاق حق آنان، گروهی از كارشناسان حقوقی شورای نگهبان در ستاد دریافت شكایات تهران مستقر شده و به ارائه مشاوره حقوقی به داوطلبان مبادرت كردند كه بتواند به احراز صلاحیت افراد تأیید نشده كمك كند.
رویكرد شورای نگهبان در بررسی صلاحیت‌ها، سختگیرانه نبوده است و همان‌طور كه
رهبر معظم انقلاب فرموده‌اند «دایره محرز را خیلی تنگ نگیرید (24/10/1382)» تلاش شده است آن مقدار صلاحیتی كه برای نمایندگی مجلس در زمینه التزام به دین مبین اسلام و التزام به قانون اساسی و نظام مقدس جمهوری اسلامی و بقیه شرایط وجود دارد، احراز شود. در این میان صحبت‌های محفلی، انتقادهای دلسوزانه و سخنان یا رفتارهای هیجانی كه موجب اسقاط شرایط و صلاحیت فرد نشده باشد، مورد توجه قرار نگرفته و وضعیت شخصی و خانوادگی داوطلب و سوابق وی مورد لحاظ واقع شده است.
در موارد ابهام، تردید، نقص، فقدان اعتبار و تناقض گزارش‌های موجود در پرونده‌ها تلاش شده است به نفع داوطلب تفسیر شود و گزارش‌های معتبر و قطعی مؤید صلاحیت افراد با گزارش‌های نامعتبر كنار نرود. همچنین در مواردی كه شورای نگهبان با وجود دلایل و مستندات كافی و قطعی، شرایط را برای احراز صلاحیت برخی داوطلبان ــ به‌خصوص بانوان، ایثارگران، معتمدان محل، خانواده‌های شهدا و روحانیون ــ ناممكن می‌دید به آنان پیشتر اطلاع داده می‌شد تا با تصمیم مقتضی، زندگی شخصی و اجتماعی‌شان از اعلام نتایج بررسی‌ها آسیب نبیند. درخصوص نمایندگان یا افرادی كه در دوره‌های قبل تأیید صلاحیت شده‌اند نیز در صورت فقدان گزارش جدید و مخدوش نشدن تأیید سابق، اصل استصحاب جاری و بنا بر بقای صلاحیت سابق گذاشته شد.
به‌رغم ضیق وقت و كثرت داوطلبان ثبت نامی و محدودیت امكانات و منابع انسانی شورای نگهبان، در موارد متعددی ابهامات و سوالات پرونده داوطلبان به‌صورت حضوری یا تلفنی با خودشان مطرح و رفع شد. این مهم در خصوص نمایندگان نیز با حساسیتی بیشتر دنبال شد و بیشتر نمایندگان تأیید نشده با حضور در شورای نگهبان، در جریان مطالب پرونده‌های خود قرار گرفتند و اظهارات آنها توسط اعضای شورای نگهبان و كارشناسان استماع شد. برخی از آنها، گزارش‌ها و مستندات را قبول كردند و رفتند و برخی دیگر توضیحات و پاسخ‌هایی داشتند كه به محتوای پرونده‌ها ضمیمه شد. برخی دیگر نیز منكر گزارش‌های دریافتی از مراجع قانونی شدند كه از مراجع قانونی خواسته شد، جزئیات لازم را برای مطرح كردن با نمایندگان مذكور ارسال و تصمیم نهایی را اعضای شورای نگهبان اعلام كنند. لذا شورای نگهبان در مقام یك داور بی‌طرف به شكایات رسیدگی كرده است و اگر توسط هیات‌های نظارت استانی جایی خطا و اشتباهی صورت گرفته باشد یا مستندات جدیدی دریافت شود، در مرحله نظارت شورای نگهبان اعمال می‌شود.
از حیث حفظ حریم خصوصی و حدود شرعی نهایت دقت صورت گرفت تا حقی از كسی ضایع نشود. برخی گزارش‌ها كه از سوی منابع ناشناس به‌وسیله نقض حریم خصوصی داوطلبان و به قصد تخریب افراد یا رقابت‌های انتخاباتی برای شورای نگهبان ارسال شده بود و حاوی اطلاعات و تصاویر خصوصی داوطلبان بود، به كلی از پرونده‌ها كنار گذاشته شد و مورد استناد قرار نگرفت.
در موعد مقرر قانونی برای ثبت شكایات داوطلبان نسبت به بررسی صلاحیت‌ها، برای كمك و راهنمایی در ثبت شكایات و احقاق حق آنان، گروهی از كارشناسان حقوقی شورای نگهبان در ستاد دریافت شكایات تهران مستقر شده و به ارائه مشاوره حقوقی به داوطلبان مبادرت كردند كه بتواند به احراز صلاحیت افراد تأیید نشده كمك كند.