نگاهی به سینمای انتقادی و اجتماعی که یکی از محبوب‌ترین گونه‌های سینمایی در کشور ماست
اعتراض روی پرده
اگر تاریخ سینمای ایران را ورق بزنیم همواره سینمای انتقادی- اجتماعی دارای نمایندگانی بوده كه مورد توجه اهالی سینما نیز قرار گرفته‌اند. در این بین اما شاید نام ابراهیم حاتمی‌كیا یك سر و گردن از دیگران بالا‌تر باشد. حاتمی‌كیا همیشه روی خط اعتراض حركت كرده است و آنچه او را از دیگران متمایز كرده ظرافتی است كه او در بیان اعتراض به خرج می‌دهد. آژانس شیشه‌ای كه پر‌افتخارترین فیلم سینمای ایران است و از سوی منتقدان و مخاطبان سینما به عنوان مهم‌ترین فیلم اجتماعی ایران معرفی می‌شود را همه به‌خاطر داریم كه حاتمی‌كیا چگونه همه نمایندگان از همه اجتماع را در یك آژانس هواپیمایی جمع و اعتراض آنها را بیان کرد. او حتی «چ» كه روایتی 48 ساعته از زندگی شهید چمران است را نیز محفل اعتراض قرار می‌دهد و در بادیگارد خود را «محافظ شخصیت نظام» معرفی می‌كند و از آن جایگاه به بیان اعتراض می‌پردازد. حاتمی‌كیا امسال نیز با یك فیلم سراسر اعتراضی به جشنواره فجر آمده است؛ داستان كشاورزانی كه برای اعتراض به ریاست‌جمهوری سوار تراكتورهای خود راهی تهران می‌شوند، به بهانه حضور «خروج» حاتمی‌كیا در جشنواره سی و هشتم به بررسی بخشی از فیلم‌های اعتراضی سینمای ایران پرداخته‌ایم.
آژانس شیشه‌ای
سال اكران: تیر 1377
تعداد تماشاچی: یك میلیون و 277هزار و 900 نفر
میزان فروش: 300 میلیون و 720 هزار تومان
درباره فیلم: حاتمی‌كیا جایی در مورد این فیلمش نوشته بود: «آژانس شیشه‌ای محصول زمانشه و چشم‌های بیدار و هراسان اون دوران». «آژانس شیشه‌ای» هشت‌سال بعد از جنگ و درست در فاصله بین دو دولت سازندگی و اصلاحات ساخته شده است. روزهایی كه سخت می‌شد فریاد زد و دوره قهرمانی و آرمان‌خواهی دهه 60 را فراموش نكنید. اما حاتمی‌كیا برای بیدار ماندن چشم‌ها فریاد كشید و شاهدانی از اقشار مختلف مردم را در یك آژانس شیشه‌ای جمع و حاج‌كاظم را برای نجات آرمان‌های دهه 60، خلق كرد.
داستان فیلم: عباس، بسیجی شهرستانی است كه تركش خمپاره كنار شاهرگ گردنش از دوران حضورش در جبهه به یادگار مانده است. او برای درمانش باید به لندن سفر كند. حاج كاظم، فرمانده سابق جنگ و همرزم او برای تأمین هزینه سفر عباس، حاضر می‌شود خودرویش را بفروشد. در آژانس هواپیمایی، خریدار خودرو پول را به موقع به كاظم نمی‌رساند و او به ناچار به رئیس آژانس پیشنهاد می‌كند تا رسیدن پول، سوییچ و مدارك خودرو را به گرو بردارد، اما رئیس آژانس نمی‌پذیرد و...
نظر كارگردان: «وقتی فیلمنامه آژانس شیشه‌ای را می‌نوشتم به هیچ عنوان امیدی به ساخته شدن آن نداشتم و همین باعث شد در نوشتن فیلمنامه این فیلم خیلی راحت برخورد كنم و تنها هدفی كه از نوشتن آن دنبال می‌كردم، زدن حرف‌های دلم بود و واكنشی بود به شرایط زمانه.» اما حاتمی‌كیا در چه زمانه‌ای سراغ خلق روایت آژانس شیشه‌ای رفت و نسبت به چه‌چیزی واكنش نشان می‌داد؟
متولد ماه مهر
سال اكران: 1379
تعداد تماشاچی: 935 هزار و 562 نفر
میزان فروش: 324 میلیون و 513 هزار تومان
درباره فیلم: «متولد ماه مهر» در سال‌هایی ساخته شده كه احوالات فرهنگ و هنر هم به سرعت بازی سیاست در حال تغییر است. این فیلم از اغلب عناصر آن سال‌های سینمای ایران، بهره برده است. از عشق ناكام دختر و پسر دانشجویی كه از خانه فرار می‌كنند در این فیلم دیده می‌شود تا شكل‌گیری یك دوقطبی در فضای اعتراضات دانشجویی. البته می‌توان متولد ماه مهر را همچنان اثری دانست كه در شكستن فضای محافظه كارانه آن روزهای سینما موثر بود.
داستان فیلم: متولد ماه مهر ماجرای عشق و علاقه دانیال با بازی محمدرضا فروتن و مهتاب با بازی میترا حجار را روایت می‌كند كه علاوه بر فاصله طبقاتی، به‌نوعی فاصله اعتقادی هم دارند.
نظركارگردان: درویش بر این تاكید دارد كه سنگ بنای فیلمش ماجرای دانشگاه و اعتراضات دانشجویی نبوده است. او در این باره گفته است: «داستان فیلم، عشق و مهرورزی است و دانشگاه و میدان مین عناصری است كه ماجراها را به هم پیوند می‌دهد. امروز ما در دستاوردها، نگاهی را مشاهده می‌كنیم كه یك تلقی خاص از رخدادها و ارزش‌های جنگ داشته و این خود باعث ایجاد مجموعه‌ای از سؤال‌ها و سوءظن‌ها برای نسل امروز شده و متأسفانه همیشه صاحبان قدرت و سیاستمداران تاریخ را نوشته و تاریخ به صورت جریان طبیعی توسط نخبگان شكل نگرفته است. وقتی همه چیز سیاه و سفید دیده شود، پس از مدتی همه چیز برعكس شده و چهره منفی‌ها هم مثبت می‌شود. در محیط‌های دانشگاهی و مجموعه نخبگان نمی‌توانیم به اطلاعات و آمارهای رسمی بسنده كنیم. ما باید مبتنی بر اندیشه‌ها و تحلیل‌های خود و نه با موضع‌گیری از قبل، به ماجرا نگاه كرده و تاریخ معاصر را تحلیل كنیم. این گونه تا حدی می‌توان خود را قانع كرد و تصویر روشنی داشت.»
اعتراض
سال اكران: 1379
تعداد تماشاچی : 580 هزار و 942 نفر
میزان فروش : 170 مaیلیون و 851 هزار تومان
درباره فیلم: مسعود كیمیایی در سینمای ایران هرگز نادیده گرفته نشده و این راز ادامه كار او در سینماست. برخی منتقدان به او ایراد می‌گیرند كه فضای فیلم‌هایش همراه با مخاطبانش پیش نیامده است. اما این تصور كه سینمای كیمیایی از ذهنیات مخاطب امروز ایران فاصله دارد، به نوع روایت و قصه‌گویی او بازمی‌گردد تا به داستان‌هایی كه برای فیلم‌هایش انتخاب می‌كند. آثاری چون «دندان مار» (۱۳۶۸)، «گروهبان» (۱۳۶۹)، «ضیافت» (۱۳۷۴)، «سلطان» (۱۳۷۵)، «اعتراض» (۱۳۷9)، «سربازان جمعه» (۱۳۸۲) و فیلم آخرش «قاتل اهلی» مستقیم به جامعه معاصر و آدم‌هایش ربط پیدا می‌كند. قهرمان یكی از عناصر اصلی قصه‌گویی كیمیایی است و دوربین او شخصیت‌های معترض و عاصی فیلم‌هایش را چونان یك قهرمان دنبال می‌كند. اما در «اعتراض» شاید به تبع تحولات جامعه‌ای كه فیلم به آن می‌پردازد، قهرمانی سراغ نداریم كه تك‌وتنها و زخمی راهش را پی بگیرد.
داستان فیلم: امیرعلی، نامزد برادرش رضا را به دلیل رابطه نامشروعش با مردی به نام احمد به قتل رسانده. او پس از 12سال از زندان آزاد می‌شود و وقتی سراغ خانواده‌اش می‌رود، می‌فهمد كه در غیاب او پدرش از فراق او مرده و یوسف، یكی دیگر از برادرهایش، در یك آسایشگاه روانی بستری است.
نظر كارگردان: «قبل از انقلاب هر اعتراضی مشخص و معین بود. سمت و سو داشت. موضعگیری‌ها معلوم بود. در آن دوره گروه‌ها و سازمان‌های سیاسی، خطوط معین و مشخصی داشتند. وضعیت تو هم به عنوان معترض روشن بود. معلوم بود اعتراضت به كجاست. الان وضعیت فرق كرده، هر اعتراضی تبدیل به لاشه می‌شود، یك جسد بی‌جان می‌شود. از بس كه بی‌سمت و سو است، تاثیر نمی‌گذارد. می‌گویند دندان مار فیلم خیلی خوبی است. من خودم این‌طور فكر نمی‌كنم. دندان مار فیلم سرراست و یكدستی است ولی عقیده معین و مشخصی ندارد. فقط ساختارش آن را نجات داده.»
خط ویژه
سال اكران: نوروز 1393
تعداد تماشاچی: 622 هزار و170 نفر
میزان فروش: دو میلیارد و 537 میلیون و 113هزار تومان
درباره فیلم: «خط ویژه» پرفروش‌ترین فیلم سال نبود، ولی به عنوان محبوب‌ترین فیلم از نگاه جوان‌ها انتخاب شد و در جشنواره سی و دوم فیلم فجر هم به عنوان بهترین فیلم از نگاه تماشاگران جایزه گرفت. سومین فیلم مصطفی كیایی از فضای اجتماعی دور نیست و كارگردان از تمام عناصر داستان‌نویسی و ریتم در فیلمسازی بهره گرفته تا قصه‌ای از جنس اعتراض و نقد مردم به شرایط امروز را روایت كند. اعتراض به فساد اقتصادی، آقازادگی و البته شكاف‌طبقاتی كه در حال عمیق‌تر شدن است.
خلاصه داستان: خط ویژه قصه زوج جوانی است كه با مقدمات بسیار، سعی می‌كنند تا مبلغ نجومی وامی كه یكی از دانه درشت‌های اقتصادی از بانك گرفته را تصاحب كنند.
نظر كارگردان: «فیلم‌هایم بر اساس اتفاقاتی است كه در زندگی برایم می‌افتد. ایده اولیه خط ویژه هم از جایی برایم شكل گرفت كه یك وام ازدواج پنج میلیونی می‌خواستم كه در بانك با انواع ضمانت‌ها و كاغذ بازی‌ها مواجه شدم ولی از آن طرف می‌دیدم كه در همین وضعیت، اختلاس 3000 میلیاردی در كشور اتفاق می‌افتد و متهم اصلی‌اش هم فرار می‌كند. همین تناقض كافی بود تا شاخك‌های من برای نوشتن یك فیلمنامه اعتراضی فعال شود. با همین عصبانیت به دفتر خودم رفتم و در همین بحث‌هایی كه در این مورد با بچه‌ها داشتیم، قصه اولیه فیلم شكل گرفت.»
قاتل اهلی
سال اكران: 1396
تعداد تماشاچی: 279 هزار و 552 نفر
میزان فروش: دو میلیارد و 449 میلیون و 659 هزار تومان
درباره فیلم: خودش می‌گوید كه دوسال برای آن وقت صرف كرده است. برای نقش اول فیلمش پرویز پرستویی را انتخاب كرد كه در قامت معترضی همچون حاج‌كاظم آژانس شیشه‌ای باشد و برای كارگردانی و دیالوگ‌نویسی هم از هیچ تلاشی فرو نگذاشته بود. اما نتیجه آن چیزی نبود كه انتظار می‌رفت. شاید بزرگ‌ترین مشكل قاتل اهلی سرگردانی و اعوجاج كامل كیمیایی در مضمون است. فیلمی كه دغدغه لغو كنسرت‌ها را در كنار هیاهوی كارگران حقوق‌نگرفته یك كارخانه قرار داده است؛ بیشتر این واقعیت را نشان می‌داد كه كارگردانش نسبت به فضای اجتماعی امروز ایران بی‌اطلاع است و نتیجه هم چیزی نمی‌شود جز قصه‌ای سرهم بندی شده.
داستان فیلم: دكتر جلال سروش (با بازی پرویز پرستویی)، كارآفرین موفق بخش خصوصی، تصمیم به افشای خیانت‌های شركتی به نام پیسارو كه مافیای قدرت و ثروت است می‌گیرد.
نظر كارگردان: كیمیایی هیچ‌وقت دلش با كسانی كه در ایام جشنواره فجر، فیلمش را به باد انتقاد گرفتند، صاف نشد و عبارات توهین آمیزی علیه شان به كار برد. او در مصاحبه‌ای در مورد منتقدان فیلمش گفت: «خب دنیای نقد امروز و به‌خصوص در روزهای جشنواره خوبی‌اش این است كه با دنیای مزدوری در سینما و هنر آشنا می‌شویم و این مزدوری یعنی این‌كه جنس خندیدن‌ها، ترسیدن‌ها و حتی قیمت‌ها را از آن می‌‌فهمیم.» او در مورد فیلمش گفته است: «این فیلم مثل تمام فیلم‌های من است. فیلمی برای نترس‌ها. كسی كه این فیلم را می‌‌بیند باید نترس باشد مثل سازنده‌اش؛ مثل بقیه فیلم‌های سازنده‌اش. من فیلم را برای این ساخته‌ام كه اندازه‌های دانستگی افكار كوچك را بالا ببرد.»
سال اكران: تیر 1377
تعداد تماشاچی: یك میلیون و 277هزار و 900 نفر
میزان فروش: 300 میلیون و 720 هزار تومان
درباره فیلم: حاتمی‌كیا جایی در مورد این فیلمش نوشته بود: «آژانس شیشه‌ای محصول زمانشه و چشم‌های بیدار و هراسان اون دوران». «آژانس شیشه‌ای» هشت‌سال بعد از جنگ و درست در فاصله بین دو دولت سازندگی و اصلاحات ساخته شده است. روزهایی كه سخت می‌شد فریاد زد و دوره قهرمانی و آرمان‌خواهی دهه 60 را فراموش نكنید. اما حاتمی‌كیا برای بیدار ماندن چشم‌ها فریاد كشید و شاهدانی از اقشار مختلف مردم را در یك آژانس شیشه‌ای جمع و حاج‌كاظم را برای نجات آرمان‌های دهه 60، خلق كرد.
داستان فیلم: عباس، بسیجی شهرستانی است كه تركش خمپاره كنار شاهرگ گردنش از دوران حضورش در جبهه به یادگار مانده است. او برای درمانش باید به لندن سفر كند. حاج كاظم، فرمانده سابق جنگ و همرزم او برای تأمین هزینه سفر عباس، حاضر می‌شود خودرویش را بفروشد. در آژانس هواپیمایی، خریدار خودرو پول را به موقع به كاظم نمی‌رساند و او به ناچار به رئیس آژانس پیشنهاد می‌كند تا رسیدن پول، سوییچ و مدارك خودرو را به گرو بردارد، اما رئیس آژانس نمی‌پذیرد و...
نظر كارگردان: «وقتی فیلمنامه آژانس شیشه‌ای را می‌نوشتم به هیچ عنوان امیدی به ساخته شدن آن نداشتم و همین باعث شد در نوشتن فیلمنامه این فیلم خیلی راحت برخورد كنم و تنها هدفی كه از نوشتن آن دنبال می‌كردم، زدن حرف‌های دلم بود و واكنشی بود به شرایط زمانه.» اما حاتمی‌كیا در چه زمانه‌ای سراغ خلق روایت آژانس شیشه‌ای رفت و نسبت به چه‌چیزی واكنش نشان می‌داد؟
متولد ماه مهر
سال اكران: 1379
تعداد تماشاچی: 935 هزار و 562 نفر
میزان فروش: 324 میلیون و 513 هزار تومان
درباره فیلم: «متولد ماه مهر» در سال‌هایی ساخته شده كه احوالات فرهنگ و هنر هم به سرعت بازی سیاست در حال تغییر است. این فیلم از اغلب عناصر آن سال‌های سینمای ایران، بهره برده است. از عشق ناكام دختر و پسر دانشجویی كه از خانه فرار می‌كنند در این فیلم دیده می‌شود تا شكل‌گیری یك دوقطبی در فضای اعتراضات دانشجویی. البته می‌توان متولد ماه مهر را همچنان اثری دانست كه در شكستن فضای محافظه كارانه آن روزهای سینما موثر بود.
داستان فیلم: متولد ماه مهر ماجرای عشق و علاقه دانیال با بازی محمدرضا فروتن و مهتاب با بازی میترا حجار را روایت می‌كند كه علاوه بر فاصله طبقاتی، به‌نوعی فاصله اعتقادی هم دارند.
نظركارگردان: درویش بر این تاكید دارد كه سنگ بنای فیلمش ماجرای دانشگاه و اعتراضات دانشجویی نبوده است. او در این باره گفته است: «داستان فیلم، عشق و مهرورزی است و دانشگاه و میدان مین عناصری است كه ماجراها را به هم پیوند می‌دهد. امروز ما در دستاوردها، نگاهی را مشاهده می‌كنیم كه یك تلقی خاص از رخدادها و ارزش‌های جنگ داشته و این خود باعث ایجاد مجموعه‌ای از سؤال‌ها و سوءظن‌ها برای نسل امروز شده و متأسفانه همیشه صاحبان قدرت و سیاستمداران تاریخ را نوشته و تاریخ به صورت جریان طبیعی توسط نخبگان شكل نگرفته است. وقتی همه چیز سیاه و سفید دیده شود، پس از مدتی همه چیز برعكس شده و چهره منفی‌ها هم مثبت می‌شود. در محیط‌های دانشگاهی و مجموعه نخبگان نمی‌توانیم به اطلاعات و آمارهای رسمی بسنده كنیم. ما باید مبتنی بر اندیشه‌ها و تحلیل‌های خود و نه با موضع‌گیری از قبل، به ماجرا نگاه كرده و تاریخ معاصر را تحلیل كنیم. این گونه تا حدی می‌توان خود را قانع كرد و تصویر روشنی داشت.»
اعتراض
سال اكران: 1379
تعداد تماشاچی : 580 هزار و 942 نفر
میزان فروش : 170 مaیلیون و 851 هزار تومان
درباره فیلم: مسعود كیمیایی در سینمای ایران هرگز نادیده گرفته نشده و این راز ادامه كار او در سینماست. برخی منتقدان به او ایراد می‌گیرند كه فضای فیلم‌هایش همراه با مخاطبانش پیش نیامده است. اما این تصور كه سینمای كیمیایی از ذهنیات مخاطب امروز ایران فاصله دارد، به نوع روایت و قصه‌گویی او بازمی‌گردد تا به داستان‌هایی كه برای فیلم‌هایش انتخاب می‌كند. آثاری چون «دندان مار» (۱۳۶۸)، «گروهبان» (۱۳۶۹)، «ضیافت» (۱۳۷۴)، «سلطان» (۱۳۷۵)، «اعتراض» (۱۳۷9)، «سربازان جمعه» (۱۳۸۲) و فیلم آخرش «قاتل اهلی» مستقیم به جامعه معاصر و آدم‌هایش ربط پیدا می‌كند. قهرمان یكی از عناصر اصلی قصه‌گویی كیمیایی است و دوربین او شخصیت‌های معترض و عاصی فیلم‌هایش را چونان یك قهرمان دنبال می‌كند. اما در «اعتراض» شاید به تبع تحولات جامعه‌ای كه فیلم به آن می‌پردازد، قهرمانی سراغ نداریم كه تك‌وتنها و زخمی راهش را پی بگیرد.
داستان فیلم: امیرعلی، نامزد برادرش رضا را به دلیل رابطه نامشروعش با مردی به نام احمد به قتل رسانده. او پس از 12سال از زندان آزاد می‌شود و وقتی سراغ خانواده‌اش می‌رود، می‌فهمد كه در غیاب او پدرش از فراق او مرده و یوسف، یكی دیگر از برادرهایش، در یك آسایشگاه روانی بستری است.
نظر كارگردان: «قبل از انقلاب هر اعتراضی مشخص و معین بود. سمت و سو داشت. موضعگیری‌ها معلوم بود. در آن دوره گروه‌ها و سازمان‌های سیاسی، خطوط معین و مشخصی داشتند. وضعیت تو هم به عنوان معترض روشن بود. معلوم بود اعتراضت به كجاست. الان وضعیت فرق كرده، هر اعتراضی تبدیل به لاشه می‌شود، یك جسد بی‌جان می‌شود. از بس كه بی‌سمت و سو است، تاثیر نمی‌گذارد. می‌گویند دندان مار فیلم خیلی خوبی است. من خودم این‌طور فكر نمی‌كنم. دندان مار فیلم سرراست و یكدستی است ولی عقیده معین و مشخصی ندارد. فقط ساختارش آن را نجات داده.»
خط ویژه
سال اكران: نوروز 1393
تعداد تماشاچی: 622 هزار و170 نفر
میزان فروش: دو میلیارد و 537 میلیون و 113هزار تومان
درباره فیلم: «خط ویژه» پرفروش‌ترین فیلم سال نبود، ولی به عنوان محبوب‌ترین فیلم از نگاه جوان‌ها انتخاب شد و در جشنواره سی و دوم فیلم فجر هم به عنوان بهترین فیلم از نگاه تماشاگران جایزه گرفت. سومین فیلم مصطفی كیایی از فضای اجتماعی دور نیست و كارگردان از تمام عناصر داستان‌نویسی و ریتم در فیلمسازی بهره گرفته تا قصه‌ای از جنس اعتراض و نقد مردم به شرایط امروز را روایت كند. اعتراض به فساد اقتصادی، آقازادگی و البته شكاف‌طبقاتی كه در حال عمیق‌تر شدن است.
خلاصه داستان: خط ویژه قصه زوج جوانی است كه با مقدمات بسیار، سعی می‌كنند تا مبلغ نجومی وامی كه یكی از دانه درشت‌های اقتصادی از بانك گرفته را تصاحب كنند.
نظر كارگردان: «فیلم‌هایم بر اساس اتفاقاتی است كه در زندگی برایم می‌افتد. ایده اولیه خط ویژه هم از جایی برایم شكل گرفت كه یك وام ازدواج پنج میلیونی می‌خواستم كه در بانك با انواع ضمانت‌ها و كاغذ بازی‌ها مواجه شدم ولی از آن طرف می‌دیدم كه در همین وضعیت، اختلاس 3000 میلیاردی در كشور اتفاق می‌افتد و متهم اصلی‌اش هم فرار می‌كند. همین تناقض كافی بود تا شاخك‌های من برای نوشتن یك فیلمنامه اعتراضی فعال شود. با همین عصبانیت به دفتر خودم رفتم و در همین بحث‌هایی كه در این مورد با بچه‌ها داشتیم، قصه اولیه فیلم شكل گرفت.»
قاتل اهلی
سال اكران: 1396
تعداد تماشاچی: 279 هزار و 552 نفر
میزان فروش: دو میلیارد و 449 میلیون و 659 هزار تومان
درباره فیلم: خودش می‌گوید كه دوسال برای آن وقت صرف كرده است. برای نقش اول فیلمش پرویز پرستویی را انتخاب كرد كه در قامت معترضی همچون حاج‌كاظم آژانس شیشه‌ای باشد و برای كارگردانی و دیالوگ‌نویسی هم از هیچ تلاشی فرو نگذاشته بود. اما نتیجه آن چیزی نبود كه انتظار می‌رفت. شاید بزرگ‌ترین مشكل قاتل اهلی سرگردانی و اعوجاج كامل كیمیایی در مضمون است. فیلمی كه دغدغه لغو كنسرت‌ها را در كنار هیاهوی كارگران حقوق‌نگرفته یك كارخانه قرار داده است؛ بیشتر این واقعیت را نشان می‌داد كه كارگردانش نسبت به فضای اجتماعی امروز ایران بی‌اطلاع است و نتیجه هم چیزی نمی‌شود جز قصه‌ای سرهم بندی شده.
داستان فیلم: دكتر جلال سروش (با بازی پرویز پرستویی)، كارآفرین موفق بخش خصوصی، تصمیم به افشای خیانت‌های شركتی به نام پیسارو كه مافیای قدرت و ثروت است می‌گیرد.
نظر كارگردان: كیمیایی هیچ‌وقت دلش با كسانی كه در ایام جشنواره فجر، فیلمش را به باد انتقاد گرفتند، صاف نشد و عبارات توهین آمیزی علیه شان به كار برد. او در مصاحبه‌ای در مورد منتقدان فیلمش گفت: «خب دنیای نقد امروز و به‌خصوص در روزهای جشنواره خوبی‌اش این است كه با دنیای مزدوری در سینما و هنر آشنا می‌شویم و این مزدوری یعنی این‌كه جنس خندیدن‌ها، ترسیدن‌ها و حتی قیمت‌ها را از آن می‌‌فهمیم.» او در مورد فیلمش گفته است: «این فیلم مثل تمام فیلم‌های من است. فیلمی برای نترس‌ها. كسی كه این فیلم را می‌‌بیند باید نترس باشد مثل سازنده‌اش؛ مثل بقیه فیلم‌های سازنده‌اش. من فیلم را برای این ساخته‌ام كه اندازه‌های دانستگی افكار كوچك را بالا ببرد.»