روایت‌های یك مادر كتاب‌باز
اجازه بده تغییر كنم
سمیه‌سادات حسینی نویسنده
بعد از مشورت و تفكر فراوان، هیچ راهی بهتر از این به ذهنم نرسیده بود كه گوشی را بردارم و فایل پی‌دی‌اف كتاب روان‌شناسی هوش هیجانی را برایش بفرستم و با كلی وعده و وعید و برنامه‌ریزی، از پسرك خواهش كنم كه كتاب را بخواند.
نیم‌ساعت بعد صدایش زدم: «پیامم رو توی واتس‌اپ دیدی؟»
جواب نداد. به‌جایش در اتاقش را باز كرد و آمد بیرون. گوشی دستش بود و صفحه چت‌مان در واتس‌اپ، باز.
آمد نشست: «مامان. چرا باید این كتابو بخونم؟ مال گروه سنی منه؟»
گفتم: «گروه سنی نداره. یعنی به‌نظرم تو دیگه تقریبا گروه سنی برای كتابخوانی نداری. هركتابی می‌تونی بخونی.»
گفت: «آخه این كتاب روان‌شناسی بزرگساله رسما. به چه درد من می‌خوره؟»
گفتم: «ببین مامان جون. من می‌دونم سن بلوغ، دوره سردرگمی آدمه. حس و حال و افكار خودم توی این سن رو هنوز یادمه. اما می‌شه آدم یه جورایی به خودش كمك كنه تا این سردرگمی كمتر بشه. یا دوره‌ا‌ش طولانی نشه. مثلا رشته دبیرستان، دانشگاه، شغل مورد علاقه، ورزش مورد علاقه... و خیلی از چیزهای دیگه كه هنوز درباره خودت نمی‌دونی، مربوط به اینه كه از خودت شناخت كافی نداری. فكر كردم شاید این كتاب كمكت كنه.»
گفت: «از همون كتاباس كه تو گاهی از روش می‌خوای ما رو بزرگ كنی؟!»
خنده‌ام گرفت: «یعنی اینقدر تابلوئه؟»
گفت: «خب آخه امروز و دیروز كه مامان ما نشدی! من می‌دونم از دست چه چیزایی عصبانی می‌شی. از چه چیزایی خوشحال می‌شی. وقتی یهو خلافش رفتار می‌كنی، اینقدر مصنوعیه كه می‌فهمم داری عمدا تلاش می‌كنی برعكسش رفتار كنی.»
پرسیدم: «اگر مثلا خوشحالی مصنوعیم رفتار درست باشه، چه عیبی داره كه معلوم باشه از روی كتاب بوده؟»
گفت: «عیبش اینه كه من می‌دونم حس واقعی خودت نیست. برای همین فایده نداره. بهم نمی‌چسبه. اثر نداره.»
نكته عجیبی بود. از پسرك غافل شدم و رفتم توی فكر. راست می‌گفت. حالا كه دقت می‌كردم، این تصنع مضحك و بی‌فایده را توی خیلی‌ها تشخیص می‌دادم وقتی خلافِ خودشان رفتار می‌كردند. پس خواندن كتاب‌ها و بهبود روش و رفتارِ آدم بعد از آن، به چه كار می‌آمد اگر بنا بود چنین مصنوعی و بی‌اثر باشد؟
اما...
بقیه‌اش را رو به پسرك بلند بلند فكر كردم: «ببین به‌نظرم گاهی حتی اگه مچ طرفو می‌گیری كه داره خیلی مصنوعی خلاف روش خودش رفتار می‌كنه، به روش نیار. آدما كامل نیستن كه. عیب و ایراد زیاد دارن. همه‌مون داریم. اگه بنا باشه تغییركردن همدیگه رو، حتی اگه تغییر خوبی باشه،
به روی همدیگه بیاریم، جرات تغییر رو از همدیگه می‌گیریم. اگه از ترس مصنوعی رفتاركردن هی به رفتارای اشتباهمون ادامه بدیم، بدتر نیست به‌نظرت؟»
كمی فكر كرد: «خوب بدتره. ولی عادیه. مثل همیشه‌اس. آدم به چیزی كه همیشگی باشه، عادت می‌كنه. حتی اگر اشتباه باشه.»
بعد عصبی‌تر شد: «اصلا چرا از اول طرف باید یه رفتار اشتباهی داشته باشه كه بعدا بخواد این‌طور مصنوعی و از روی كتاب، عوضش كنه؟!»
بله! داشتم به صدای رسای ایده‌آل گرایی ناب و رویایی نوجوانی گوش می‌كردم. دورانی كه جایی دور از ما، وضعیت و انسان ایده‌آلی وجود دارد و به دلیل وجود آنها، نقص و عیب ما معمولی‌ها بخشیده نمی‌شود.
دنیای شیرینی كه در آن «كمال مطلق» یك حقیقت عینی است.
دنیایش را به هم نریختم. حیف بود. زود بود. به‌جایش میخ خودم را كوبیدم: «درسته. معلومه كه بهتره آدم رفتار اشتباه نداشته باشه. برای همینم بهتره آدم خیلی زود خودشو بشناسه تا بتونه عیب و ایراداشو رفع كنه. این كتابی كه برات فرستادم، بهت خیلی كمك می‌كنه كه از حالا رفتارها و حس‌های اشتباهتو بشناسی و رفع كنی. تو اینو بخون و سعی كن بر اساس شناختت از خودت طبق این كتاب عمل كنی. من قول می‌دم به روت نیارم كه مصنوعی رفتار می‌كنی.
راستی الكی نیای بگی خوندم‌ها! از روی كتاب ازت امتحان می‌گیرم، اگه نتونی جواب بدی، تمام اون وعده‌هایی كه بهت دادم، می‌پره!»
خندید: «هاهاها! این تهدیدت اصلا مصنوعی نبود! مثل همیشه‌ات بود!»
نیم‌ساعت بعد صدایش زدم: «پیامم رو توی واتس‌اپ دیدی؟»
جواب نداد. به‌جایش در اتاقش را باز كرد و آمد بیرون. گوشی دستش بود و صفحه چت‌مان در واتس‌اپ، باز.
آمد نشست: «مامان. چرا باید این كتابو بخونم؟ مال گروه سنی منه؟»
گفتم: «گروه سنی نداره. یعنی به‌نظرم تو دیگه تقریبا گروه سنی برای كتابخوانی نداری. هركتابی می‌تونی بخونی.»
گفت: «آخه این كتاب روان‌شناسی بزرگساله رسما. به چه درد من می‌خوره؟»
گفتم: «ببین مامان جون. من می‌دونم سن بلوغ، دوره سردرگمی آدمه. حس و حال و افكار خودم توی این سن رو هنوز یادمه. اما می‌شه آدم یه جورایی به خودش كمك كنه تا این سردرگمی كمتر بشه. یا دوره‌ا‌ش طولانی نشه. مثلا رشته دبیرستان، دانشگاه، شغل مورد علاقه، ورزش مورد علاقه... و خیلی از چیزهای دیگه كه هنوز درباره خودت نمی‌دونی، مربوط به اینه كه از خودت شناخت كافی نداری. فكر كردم شاید این كتاب كمكت كنه.»
گفت: «از همون كتاباس كه تو گاهی از روش می‌خوای ما رو بزرگ كنی؟!»
خنده‌ام گرفت: «یعنی اینقدر تابلوئه؟»
گفت: «خب آخه امروز و دیروز كه مامان ما نشدی! من می‌دونم از دست چه چیزایی عصبانی می‌شی. از چه چیزایی خوشحال می‌شی. وقتی یهو خلافش رفتار می‌كنی، اینقدر مصنوعیه كه می‌فهمم داری عمدا تلاش می‌كنی برعكسش رفتار كنی.»
پرسیدم: «اگر مثلا خوشحالی مصنوعیم رفتار درست باشه، چه عیبی داره كه معلوم باشه از روی كتاب بوده؟»
گفت: «عیبش اینه كه من می‌دونم حس واقعی خودت نیست. برای همین فایده نداره. بهم نمی‌چسبه. اثر نداره.»
نكته عجیبی بود. از پسرك غافل شدم و رفتم توی فكر. راست می‌گفت. حالا كه دقت می‌كردم، این تصنع مضحك و بی‌فایده را توی خیلی‌ها تشخیص می‌دادم وقتی خلافِ خودشان رفتار می‌كردند. پس خواندن كتاب‌ها و بهبود روش و رفتارِ آدم بعد از آن، به چه كار می‌آمد اگر بنا بود چنین مصنوعی و بی‌اثر باشد؟
اما...
بقیه‌اش را رو به پسرك بلند بلند فكر كردم: «ببین به‌نظرم گاهی حتی اگه مچ طرفو می‌گیری كه داره خیلی مصنوعی خلاف روش خودش رفتار می‌كنه، به روش نیار. آدما كامل نیستن كه. عیب و ایراد زیاد دارن. همه‌مون داریم. اگه بنا باشه تغییركردن همدیگه رو، حتی اگه تغییر خوبی باشه،
به روی همدیگه بیاریم، جرات تغییر رو از همدیگه می‌گیریم. اگه از ترس مصنوعی رفتاركردن هی به رفتارای اشتباهمون ادامه بدیم، بدتر نیست به‌نظرت؟»
كمی فكر كرد: «خوب بدتره. ولی عادیه. مثل همیشه‌اس. آدم به چیزی كه همیشگی باشه، عادت می‌كنه. حتی اگر اشتباه باشه.»
بعد عصبی‌تر شد: «اصلا چرا از اول طرف باید یه رفتار اشتباهی داشته باشه كه بعدا بخواد این‌طور مصنوعی و از روی كتاب، عوضش كنه؟!»
بله! داشتم به صدای رسای ایده‌آل گرایی ناب و رویایی نوجوانی گوش می‌كردم. دورانی كه جایی دور از ما، وضعیت و انسان ایده‌آلی وجود دارد و به دلیل وجود آنها، نقص و عیب ما معمولی‌ها بخشیده نمی‌شود.
دنیای شیرینی كه در آن «كمال مطلق» یك حقیقت عینی است.
دنیایش را به هم نریختم. حیف بود. زود بود. به‌جایش میخ خودم را كوبیدم: «درسته. معلومه كه بهتره آدم رفتار اشتباه نداشته باشه. برای همینم بهتره آدم خیلی زود خودشو بشناسه تا بتونه عیب و ایراداشو رفع كنه. این كتابی كه برات فرستادم، بهت خیلی كمك می‌كنه كه از حالا رفتارها و حس‌های اشتباهتو بشناسی و رفع كنی. تو اینو بخون و سعی كن بر اساس شناختت از خودت طبق این كتاب عمل كنی. من قول می‌دم به روت نیارم كه مصنوعی رفتار می‌كنی.
راستی الكی نیای بگی خوندم‌ها! از روی كتاب ازت امتحان می‌گیرم، اگه نتونی جواب بدی، تمام اون وعده‌هایی كه بهت دادم، می‌پره!»
خندید: «هاهاها! این تهدیدت اصلا مصنوعی نبود! مثل همیشه‌ات بود!»