printlogo


مروری بر یک رمان نوجوانانه
میان واقعیت و خیال
نجمه نیلی‌پور روزنامه‌نگار

 «و اما پری نخلستان و دوستان پرنده‌اش. حتما تا حالا فهمیده‌اید كه پری نخلستانی كه از او حرف می‌زنیم، پری نخل‌های عرایض است. در آنجا زاده شده و در آنجا بزرگ شده و مسؤول كارهای آن نخلستان است. اما وقتی جنگ درگرفت و گلوله‌های توپ و خمپاره عراقی‌ها، خانه‌ها را خراب كرد و بعضی نخل‌ها را شكست، پری نتوانست بی‌تفاوت بماند. چون دلش برای نخل‌های شهر هم می‌سوخت و می‌خواست از حال آنها باخبر باشد و به آنها كمك كند. روی این حساب وقتی جنگ شدیدتر شد و سرباز‌های عراقی با تانك‌ها و توپ‌هایشان به شهر نزدیك شدند، پری نخلستان گنجشك جوانی را مأمور كرد كه از نخلستان عرایض پرواز كند و به شهر برود و در شهر گشت بزند تا اگر برای نخل‌ها اتفاقی افتاد به او خبر بدهد. گنجشك، جیكی خانم، پر زد و به شهر رفت. او به یاد روزهای گذشته بود كه در كنار پری نخلستان چه زندگی خوشی داشتند كه ناگهان دشمن حمله كرد و همه چیز را به هم ریخت.»
پری نخلستان،  داستانی كه از روزهای آغازین نابهنگام جنگ در خرمشهر می‌گوید. داستانی كه شخصیت اصلی آن پری خانم، جوان‌ترین و سرسبزترین نخل یكی از نخلستان‌های خرمشهر است كه سعی می‌كند شرایط جنگ‌زده شهر را بهبود ببخشد. در این میان صالح، پسربچه‌ای است كه همه، به غیر از معلمش او را «صالی» می‌نامند. او كلاس پنجم است و 11 سال دارد. بهنام نیز، رفیق شفیق او در این داستان و همسایه یك در و یك بام خانه صالی است. 
مادر صالی و خواهر كوچك‌ترش، به دلیل این‌كه خرمشهر آب و هوایی گرم‌ و شرجی دارد، هر سال تابستان به خانه برادرش در شیراز می‌روند و سه ماه تابستان را آنجا می‌گذرانند. اما صالی از وقتی كه بزرگ‌تر شده است، بیشتر دوست دارد در شهر خودشان بماند.
داستان دقیقا از شروع حمله عراق به خرمشهر آغاز می‌شود و از همان ابتدا با ورود یك‌ كلاغ و كبوتر سخنگو جنبه تخیلی داستان قوت می‌گیرد. پدر صالی مغازه‌دار است و قرار است كه برود به شیراز و زن و دخترش را به خرمشهر برگرداند، اما دو روز بعد از رفتن او جنگ آغاز می‌شود و به یكباره همه شهر به یك خرابه تبدیل می‌شود. داستان پری نخلستان روایتگر چند روز از این خرابی‌هاست. درونمایه این داستان شجاعت و مقاومت نوجوانان در طول جنگ را به رخ مخاطب می‌كشاند. نوجوانانی كه حالا صالی و بهنام نماینده‌شان شده‌اند و در تلاشند كه شهر جنگ‌زده‌شان را به هر نحوی كه شده از دست عراقی‌ها پس بگیرند. 
 پری نخلستان، داستانی‌ میان واقعیت و خیال است؛ واقعیت شروع جنگ و خیال پری نخلستان و پرنده‌های سخنگویش؛ واقعیت و خیالی كه به نظر می‌رسد به طرز ناشیانه‌ای می‌خواهند با هم پیوندی را محكم كنند تا خواننده را برای خواندن و پیش بردن اثر راضی نگه دارند. در صورتی كه این پیوند همچون تافته‌ای جدابافته نتوانسته نقشی یكدست را در طول داستان ایفا نماید و به ماجرای داستان وحدتی یكپارچه ببخشد. 
حسین فتاحی نویسنده این اثر، تلاش خود را كرده تا موضوعی سخت و خشن همچون جنگ را با ابزار تخیل، خواندنی‌تر و با طرحی بكر به چارچوب كلمات بكشاند. طرحی كه نه آنچنان جذاب است كه بشود از آن به عنوان نقطه قوت یاد كرد و نه آنچنان غیر‌قابل دفاع و پذیرش است.
واحد كودكان و نوجوانان مؤسسه انتشارات قدیانی این اثر را در سال 88 در 191 صفحه به اولین چاپ خود رسانده است. ضعف در طراحی و تصویرسازی مناسب كتاب، هم در جلد و هم در صفحات، ویژه جامعه مورد هدف كتاب نیست و از جمله مسائل دیگری است كه نه‌تنها گریبان این كتاب را گرفته كه اكثر كتاب‌هایی كه با درونمایه‌ای اعتقادی و اخلاقی هستند این مساله را همچون عضوی جدانشدنی از خود همراه دارند. 
به‌زعم نویسنده كتاب، پری نخلستان نخل زیبایی است كه در كنار شهر زندگی می‌كرده، نخلی كه وقتی دو تا از بچه‌های شهر توی دردسر می‌افتند و كسی نبوده كه آنها را از وسط معركه جنگ نجات دهد به آنها كمك می‌كند و جان‌شان را نجات می‌دهد. 
نقاط اوج داستان پیدا كردن یك شیرخوار سه ماهه در خانه‌ای است كه مورد هدف موشك دشمن قرار گرفته و صالی آن را پیدا كرده و جانش را نجات می‌دهد و در قسمتی دیگر از داستان نیز وقتی كه عراقی‌ها به شهر حمله می‌كنند بین خودشان اختلاف می‌افتد كه آیا به كشتن مردم ادامه دهند یا نه؟ در همین اثنا، صالی و بهنام وسط اختلاف چهار عراقی ظاهر می‌شوند و توسط یكی از سربازان عراقی از آن مهلكه جان سالم به در می‌برند.
مخلص كلام آن كه، در نگاه واقع‌بینانه پری نخلستان داستانی است كه یك‌بار ارزش خواندن را دارد، اما نمی‌توانید مطمئن باشید كه هر كس آن را شروع كرد به پایانش برساند.