کرونا چقدر با ما فاصله دارد؟
انتشار ویروس كرونا در كشور چین و سرعت شگفت فراگیری این ویروس ارمغانش چیزی جز وحشت نبوده است. از وقتی خبر انتشار این ویروس رسانه‌ای شده افكار عمومی ایران خیلی زود از مرحله شوخی و مطایبه - كه بخش غیرقابل كتمان در برابر هر بحرانی در جامعه ما است -گذشته و حالا یك هراس از گرفتاری با این ویروس جایگزین آن مكانیسم همیشگی شده است. خبر و شایعاتی از رسیدن این ویروس به ایران مدام از سوی مسؤولان رده بالای وزارت بهداشت ایران رد شده، اما در كنار این تكذیب‌ها از سوی همان وزارت بهداشت هم اعلام شده است كه از ورود این ویروس به ایران گریزی نیست. همین دیروز باز هم محمدمهدی گویا رئیس مركز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت آشكار اعلام كرد: «كرونا به ایران وارد خواهد شد».
نامه سعید نمكی، وزیر بهداشت و درمان به جهانگیری مبنی بر لغو پروازهای ورودی از چین، اعلام آمادگی همین وزارتخانه برای تجهیز مراكز درمانی از یك طرف و اعلام حالت اضطراری سازمان بهداشت جهانی از سوی دیگر نشان می‌دهد باید در انتظار روزهای حساسی در رابطه با این ویروس باشیم. همین حالا با ذكر حتی بیمارستان‌های محل بستری، خبر از ورود این ویروس به ایران داده‌اند و حتی تعداد افراد مبتلا را در خلا اطلاع‌رسانی درست اعلام می‌كنند. انتشار تصویری از اورژانس تهران و نوع پوشش اعضای آن هم ضمیمه این شایعات حالا در گوشی تلفن همراه مردم دست به دست می‌شود.واكنش وزارت بهداشت اما در برابر این سیل ویروس شایعات انتشار یك فایل پی‌دی‌اف 26 صفحه‌ای است با موضوعراهنمای مراقبت بیماری تنفسی کرونا و البته قول روشن و صریح محمد مهدی گویا مبنی بر این‌كه در مورد این ویروس « به مردم پنهان‌كاری نخواهیم كرد».
حالا اما در حالی مردم ایران نگران از ورود ویروس مهلك كرونا هستند كه ویدئوهای آخرالزمانی از ضدعفونی كردن شهرهای خالی از مردم ووهان چین و قرنطینه 11 میلیونی این شهر پیش چشم آنهاست. فارغ از همه آمادگی‌های لازم در این ماجرا چیزی كه مورد اتفاق همه كارشناسان این حوزه هست پیشگیری است، نكته‌ای كه با توجه به تراكم بالای جمعیتی در شهری مثل تهران بسیار مهم به نظر می‌رسد.
میثم اسماعیلی جامعه
كرونا بیخ گوش ما
كرونا تعطیلات ندارد، در چند روز تعطیلی مدام به ایران نزدیك‌تر شده است. هر چند تا به حال تنها 20 كشور گرفتار این ویروس شده‌اند و آنطور كه مسؤولان گفته‌اند هنوز كشورهای همسایه ایران جزو فهرست این 20 كشور نیستند اما تایید وجود یك بیمار مبتلا به ویروس كرونای جدید در امارات متحده زنگ خطر را برای ورود این ویروس به ایران روشن كرده، اما موارد مشكوك در همسایگی ایران مورد تایید منابع رسمی هم بوده است. كیانوش جهانپور رئیس مركز روابط عمومی و اطلاع‌رسانی وزارت بهداشت در توییتر خود به این نكته اشاره كرده و نوشته است «مشاهده موارد ابتلا در امارات، اقلیم كردستان و موارد مشكوك در عربستان و پاكستان از احتمال قریب‌الوقوع ورود كروناویروس به ایران حكایت دارد.» البته این توئیت كمی بعد از سوی محمدمهدی گویا، رئیس مركز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت، به نوعی تكذیب شد. آنطور كه او در گزارش خبری تلویزیون اعلام كرد «بر اساس گزارش‌های سازمان جهانی بهداشت، آنچه امروز شایعه شده كه ویروس كرونای جدید به همسایگی ایران رسیده، صحت ندارد. ویروس كرونای جدید در عراق، كردستان عراق و پاكستان و هیچ‌یك از كشورهای همسایه كه عنوان شده، وارد نشده است.»
پیشگیری تنها علاج كرونا
مهم‌ترین نكته در رابطه با مراقبت از این ویروس توجه به هشدارهای رسمی است. بر همین اساس آنچه تا به حال قطعی به نظر می‌رسد این نكته است كه عفونت ویروس كرونای جدید، درمان و داروی خاصی ندارد و حتی در مورد دو داروی ضدایدز كه گفته می‌شود در درمان مبتلایان موثر است، محققان به این نتیجه رسیده‌اند كه این داروها ارزش چندانی ندارد. در مورد درمان و داروی ویروس كرونای جدید باید صبر كرد و دانشمندان به دنبال پیدا كردن دارویی برای آن هستند، اما تاكنون هیچ داروی اختصاصی برای این بیماری وجود ندارد. بر اساس آنچه مركز آموزش، پژوهش و فناوری وزارت بهداشت منتشر كرده است رعایت نكاتی در رابطه با پیشگیری از مبتلا شدن به این ویروس بسیار مهم است. مهم‌ترین این نكته‌ها شست‌وشوی دست‌ها با آب و صابون به مدت 20 ثانیه، پوشاندن دهان و بینی هنگام سرفه، پرهیز از تماس با افراد مشكوك به ابتلا به آنفلوآنزا، خودداری از تماس محافظت نشده با حیوانات اهلی و وحشی و ضدعفونی كردن اشیا و سطوحی كه اغلب لمس می‌كنید، است.
هنوز كرونا به ایران نیامده
هنوز گزارش مستندی از ابتلای به این بیماری در كشورهای همسایه وجود ندارد، اما مسؤولان وزارت بهداشت روزهای سختی را در تكذیب اخبار كذب درباره این ویروس می‌گذرانند.
خبر ابتلای دو گردشگر چینی به این ویروس در تبریز یا مشاهداتی مبنی بر بستری شدن افرادی در شیراز، قم، یزد و تهران از این دست اخبار بوده است. محمدمهدی گویا اما با بیان این‌كه تاكنون شش مورد مشكوك به ویروس جدید كرونا در استان‌های مختلف از جمله دو مورد در یزد، دو مورد در تبریز، یك مورد در قم و یك مورد در تهران به ما گزارش شده و همه آنها را در آزمایشگاه‌هایی كه در نظر گرفته‌ایم، بررسی شده‌اند، اعلام كرد كه نتایج آزمایشات همه این موارد، منفی بوده است.
همچنین دو مورد مشكوك به ویروس جدیدكرونادر تبریز بستری شدند و جواب آزمایش هر دو نفر بعد از ظهر دیروز آماده شد و این دو نفر مبتلا به آنفلوآنزای نوع B بودند.
آمادگی برای كنترل كرونا
در حالی كه در بیشتر كشورهای جهان، حالت فوق‌العاده اعلام کرده و هیچ شهروند چینی اجازه ورود به كشوری دیگر را ندارد و خود این كشور هم اعلام حالت قرنطینه در برخی از شهرهای خاصشان كرده است، ایران هم خود را برای ورود احتمالی ویروس، آماده كرده است. چند روز پیش، كیانوش جهانپور، از موجود بودن كیت‌های تشخیصی ویروس كرونا در كشور خبر داد و اعلام كرد: «تعداد بیشتری كیت تشخیصی در روزهای آینده برای ذخیره استراتژیك وارد كشور می‌شود. این كیت‌ها از آلمان وارد شده‌اند.» به‌جز انبار كردن كیت‌ها، بیمارستان شهدای یافت‌آباد تهران هم به عنوان بیمارستان معین برای ویروس كرونا در نظر گرفته شده است. به‌جز آن، در برخی از شهرها، بیمارستانی‌هایی برای ورود ویروس در نظر گرفته شده است. حسین عرفانی، رئیس اداره مراقبت مركز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت هم درباره آمادگی بیمارستان‌ها برای پذیرش بیماران احتمالی مبتلا به این ویروس، عنوان كرده است: «تمهیدات لازم اندیشیده شده و آمادگی این را داریم كه موارد احتمالی بیماری را در بخش‌های بیمارستانی بستری كرده و فرآیند ایزوله‌سازی و درمان را انجام دهیم؛ هر چند كه درمان اختصاصی برای این ویروس جدید تا امروز شناسایی نشده است، اما قطعا درمان‌های حمایتی را در واحدهای حمایتی و درمانی ارائه خواهیم كرد.» در نظر گرفتن بخش ایزوله و تخت عفونی درحالی مطرح می‌شود كه پیش از این كیانوش جهانپور، در مصاحبهای كه با روزنامه جامجم داشت، از كمبود بخش‌های عفونی و تخت ایزوله در كشور، گفته بود.
مبارزه با ویروس شایعات
سعید نمكی از معاون رئیس‌جمهور خواسته پروازهای ورودی از چین را لغو كند. سازمان هواپیمایی كشوری هم از آمادگی برای تعلیق پروازهای چین خبر داده هرچند تا ظهر دیروز هنوز خبر رسمی لغو پروازها منتشر نشده اما قرنطینه فرودگاهی تنها راه‌حل نیست؛ زیرا روی مرزهای زمینی هم نمی‌توان كنترل صددرصدی داشت.
نكته مغفول در رابطه با مقابله با این ویروس، توان وزارت بهداشت و البته رسانه‌ها برای مدیریت افكار عمومی و همراه كردن مردم برای پیشگیری است. این نكته‌ای است كه حتی در هشدارهای مدیركل سازمان بهداشت جهانی هم وجود دارد. تدروس آدانوم در یكی از هفت بند هشدار خود در رابطه با این ویروس اعلام كرده است «با گسترش شایعات و اطلاعات غلط مبارزه كنیم» این نكته‌ای است كه باید به آن توجه داشت. نمونه عدم توجه به آگاهی و اطلاع‌رسانی را می‌توان در موارد مشابه گذشته هم دید. عدم اطلاع‌رسانی و آگاهی درباره ویروس آنفلوآنزا، به درخواست‌های بی‌مورد دارویی كه دیگر ارزش استفاده در آن زمان را نداشت، منجر شد. درنهایت به خاطر عدم آگاهی، دارویی كه در انحصار وزارت بهداشت بود، سر از بازار سیاه و ناصرخسرو درآورد. همین پنج شش ماه پیش هم بعد از بروز ویروس اچآیوی در روستای محمودآباد و تعجیل در اطلاع‌رسانی آن، خبر ابتلای عدهای از اهالی، به یك بحران و بعدتر به یك مشكل امنیتی تبدیل شد. شاید به خاطر همین است كه محمدمهدی گویا، عنوان كرده است: «زمانی كه ویروس وارد كشور شود، ما آن را پنهان نخواهیم كرد، باید توجه داشت، این بیماری مساله نگران‌كننده‌ای نیست كه بخواهیم پنهان كنیم. این ویروس در دوران نهفتگی هم قابل انتقال است.» نكته‌ای كه وجود دارد هم همین است، این كه با آگاهی می‌توان ابزارهایی برای مقابله با ویروس به كار بست و از بروز یك بحران انسانی كاست.
اضطرار جهانی در برابر ویروس چینی
با وجود آن‌كه مواردی از ابتلا به ویروس كرونا در بیش از ۲۰ كشور جهان گزارش شده اما تاكنون غیر از چین در هیچ كشور دیگری این بیماری به مرگ منجر نشده است.
طبق آخرین آمار، ویروس جدید كرونا از زمان شیوع، باعث مرگ ۲۱۳ نفر شده كه تمامی این مرگ‌ها در چین اتفاق افتاده است. اما همین پنجشنبه نشست اضطراری سازمان بهداشت جهانی برگزار شد و خروجی این جلسه اعلام وضعیت فوق‌العاده بین‌المللی بود.
برای فهم وضعیت كنونی و نگرانی سازمان بهداشت جهانی لازم است بدانیم پیش از این، این سازمان در چه موقعیتی اعلام چنین وضعیتی كرده است. در یك دهه گذشته سازمان بهداشت جهانی پنج بار اعلام وضعیت اضطراری بین‌المللی كرده است. اولین بار در سال 2009 و به واسطه همه‌گیری جهانی آنفلوآنزای خوكی این وضعیت اعلام شد. سال 2014 بازگشت مجدد بیماری فلج اطفال باعث اعلام چنین وضعیتی شد.
همان سال همه‌گیری بیماری ویروسی ابولا در غرب آفریقا و وحشت همگانی از این ویروس دلیل اعلام اضطرار بود. سال 2016 شیوع ویروس زیكا در آمریكای جنوبی و سال 2018 تایید یك مورد ابولا در شهر گوما باعث اعمال چنین وضعیتی از سوی سازمان بهداشت جهانی شد. میزان مرگ و میر به‌واسطه ابتلا به ویروس كرونا و مهم‌تر از آن سرعت عجیب فراگیری این ویروس نكاتی است كه سازمان بهداشت جهانی را مجاب كرده است علاوه بر وضعیت اضطراری توجه جهانی را به این موضوع جلب كند.
كرونا تعطیلات ندارد، در چند روز تعطیلی مدام به ایران نزدیك‌تر شده است. هر چند تا به حال تنها 20 كشور گرفتار این ویروس شده‌اند و آنطور كه مسؤولان گفته‌اند هنوز كشورهای همسایه ایران جزو فهرست این 20 كشور نیستند اما تایید وجود یك بیمار مبتلا به ویروس كرونای جدید در امارات متحده زنگ خطر را برای ورود این ویروس به ایران روشن كرده، اما موارد مشكوك در همسایگی ایران مورد تایید منابع رسمی هم بوده است. كیانوش جهانپور رئیس مركز روابط عمومی و اطلاع‌رسانی وزارت بهداشت در توییتر خود به این نكته اشاره كرده و نوشته است «مشاهده موارد ابتلا در امارات، اقلیم كردستان و موارد مشكوك در عربستان و پاكستان از احتمال قریب‌الوقوع ورود كروناویروس به ایران حكایت دارد.» البته این توئیت كمی بعد از سوی محمدمهدی گویا، رئیس مركز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت، به نوعی تكذیب شد. آنطور كه او در گزارش خبری تلویزیون اعلام كرد «بر اساس گزارش‌های سازمان جهانی بهداشت، آنچه امروز شایعه شده كه ویروس كرونای جدید به همسایگی ایران رسیده، صحت ندارد. ویروس كرونای جدید در عراق، كردستان عراق و پاكستان و هیچ‌یك از كشورهای همسایه كه عنوان شده، وارد نشده است.»
پیشگیری تنها علاج كرونا
مهم‌ترین نكته در رابطه با مراقبت از این ویروس توجه به هشدارهای رسمی است. بر همین اساس آنچه تا به حال قطعی به نظر می‌رسد این نكته است كه عفونت ویروس كرونای جدید، درمان و داروی خاصی ندارد و حتی در مورد دو داروی ضدایدز كه گفته می‌شود در درمان مبتلایان موثر است، محققان به این نتیجه رسیده‌اند كه این داروها ارزش چندانی ندارد. در مورد درمان و داروی ویروس كرونای جدید باید صبر كرد و دانشمندان به دنبال پیدا كردن دارویی برای آن هستند، اما تاكنون هیچ داروی اختصاصی برای این بیماری وجود ندارد. بر اساس آنچه مركز آموزش، پژوهش و فناوری وزارت بهداشت منتشر كرده است رعایت نكاتی در رابطه با پیشگیری از مبتلا شدن به این ویروس بسیار مهم است. مهم‌ترین این نكته‌ها شست‌وشوی دست‌ها با آب و صابون به مدت 20 ثانیه، پوشاندن دهان و بینی هنگام سرفه، پرهیز از تماس با افراد مشكوك به ابتلا به آنفلوآنزا، خودداری از تماس محافظت نشده با حیوانات اهلی و وحشی و ضدعفونی كردن اشیا و سطوحی كه اغلب لمس می‌كنید، است.
هنوز كرونا به ایران نیامده
هنوز گزارش مستندی از ابتلای به این بیماری در كشورهای همسایه وجود ندارد، اما مسؤولان وزارت بهداشت روزهای سختی را در تكذیب اخبار كذب درباره این ویروس می‌گذرانند.
خبر ابتلای دو گردشگر چینی به این ویروس در تبریز یا مشاهداتی مبنی بر بستری شدن افرادی در شیراز، قم، یزد و تهران از این دست اخبار بوده است. محمدمهدی گویا اما با بیان این‌كه تاكنون شش مورد مشكوك به ویروس جدید كرونا در استان‌های مختلف از جمله دو مورد در یزد، دو مورد در تبریز، یك مورد در قم و یك مورد در تهران به ما گزارش شده و همه آنها را در آزمایشگاه‌هایی كه در نظر گرفته‌ایم، بررسی شده‌اند، اعلام كرد كه نتایج آزمایشات همه این موارد، منفی بوده است.
همچنین دو مورد مشكوك به ویروس جدیدكرونادر تبریز بستری شدند و جواب آزمایش هر دو نفر بعد از ظهر دیروز آماده شد و این دو نفر مبتلا به آنفلوآنزای نوع B بودند.
آمادگی برای كنترل كرونا
در حالی كه در بیشتر كشورهای جهان، حالت فوق‌العاده اعلام کرده و هیچ شهروند چینی اجازه ورود به كشوری دیگر را ندارد و خود این كشور هم اعلام حالت قرنطینه در برخی از شهرهای خاصشان كرده است، ایران هم خود را برای ورود احتمالی ویروس، آماده كرده است. چند روز پیش، كیانوش جهانپور، از موجود بودن كیت‌های تشخیصی ویروس كرونا در كشور خبر داد و اعلام كرد: «تعداد بیشتری كیت تشخیصی در روزهای آینده برای ذخیره استراتژیك وارد كشور می‌شود. این كیت‌ها از آلمان وارد شده‌اند.» به‌جز انبار كردن كیت‌ها، بیمارستان شهدای یافت‌آباد تهران هم به عنوان بیمارستان معین برای ویروس كرونا در نظر گرفته شده است. به‌جز آن، در برخی از شهرها، بیمارستانی‌هایی برای ورود ویروس در نظر گرفته شده است. حسین عرفانی، رئیس اداره مراقبت مركز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت هم درباره آمادگی بیمارستان‌ها برای پذیرش بیماران احتمالی مبتلا به این ویروس، عنوان كرده است: «تمهیدات لازم اندیشیده شده و آمادگی این را داریم كه موارد احتمالی بیماری را در بخش‌های بیمارستانی بستری كرده و فرآیند ایزوله‌سازی و درمان را انجام دهیم؛ هر چند كه درمان اختصاصی برای این ویروس جدید تا امروز شناسایی نشده است، اما قطعا درمان‌های حمایتی را در واحدهای حمایتی و درمانی ارائه خواهیم كرد.» در نظر گرفتن بخش ایزوله و تخت عفونی درحالی مطرح می‌شود كه پیش از این كیانوش جهانپور، در مصاحبهای كه با روزنامه جامجم داشت، از كمبود بخش‌های عفونی و تخت ایزوله در كشور، گفته بود.
مبارزه با ویروس شایعات
سعید نمكی از معاون رئیس‌جمهور خواسته پروازهای ورودی از چین را لغو كند. سازمان هواپیمایی كشوری هم از آمادگی برای تعلیق پروازهای چین خبر داده هرچند تا ظهر دیروز هنوز خبر رسمی لغو پروازها منتشر نشده اما قرنطینه فرودگاهی تنها راه‌حل نیست؛ زیرا روی مرزهای زمینی هم نمی‌توان كنترل صددرصدی داشت.
نكته مغفول در رابطه با مقابله با این ویروس، توان وزارت بهداشت و البته رسانه‌ها برای مدیریت افكار عمومی و همراه كردن مردم برای پیشگیری است. این نكته‌ای است كه حتی در هشدارهای مدیركل سازمان بهداشت جهانی هم وجود دارد. تدروس آدانوم در یكی از هفت بند هشدار خود در رابطه با این ویروس اعلام كرده است «با گسترش شایعات و اطلاعات غلط مبارزه كنیم» این نكته‌ای است كه باید به آن توجه داشت. نمونه عدم توجه به آگاهی و اطلاع‌رسانی را می‌توان در موارد مشابه گذشته هم دید. عدم اطلاع‌رسانی و آگاهی درباره ویروس آنفلوآنزا، به درخواست‌های بی‌مورد دارویی كه دیگر ارزش استفاده در آن زمان را نداشت، منجر شد. درنهایت به خاطر عدم آگاهی، دارویی كه در انحصار وزارت بهداشت بود، سر از بازار سیاه و ناصرخسرو درآورد. همین پنج شش ماه پیش هم بعد از بروز ویروس اچآیوی در روستای محمودآباد و تعجیل در اطلاع‌رسانی آن، خبر ابتلای عدهای از اهالی، به یك بحران و بعدتر به یك مشكل امنیتی تبدیل شد. شاید به خاطر همین است كه محمدمهدی گویا، عنوان كرده است: «زمانی كه ویروس وارد كشور شود، ما آن را پنهان نخواهیم كرد، باید توجه داشت، این بیماری مساله نگران‌كننده‌ای نیست كه بخواهیم پنهان كنیم. این ویروس در دوران نهفتگی هم قابل انتقال است.» نكته‌ای كه وجود دارد هم همین است، این كه با آگاهی می‌توان ابزارهایی برای مقابله با ویروس به كار بست و از بروز یك بحران انسانی كاست.
اضطرار جهانی در برابر ویروس چینی
با وجود آن‌كه مواردی از ابتلا به ویروس كرونا در بیش از ۲۰ كشور جهان گزارش شده اما تاكنون غیر از چین در هیچ كشور دیگری این بیماری به مرگ منجر نشده است.
طبق آخرین آمار، ویروس جدید كرونا از زمان شیوع، باعث مرگ ۲۱۳ نفر شده كه تمامی این مرگ‌ها در چین اتفاق افتاده است. اما همین پنجشنبه نشست اضطراری سازمان بهداشت جهانی برگزار شد و خروجی این جلسه اعلام وضعیت فوق‌العاده بین‌المللی بود.
برای فهم وضعیت كنونی و نگرانی سازمان بهداشت جهانی لازم است بدانیم پیش از این، این سازمان در چه موقعیتی اعلام چنین وضعیتی كرده است. در یك دهه گذشته سازمان بهداشت جهانی پنج بار اعلام وضعیت اضطراری بین‌المللی كرده است. اولین بار در سال 2009 و به واسطه همه‌گیری جهانی آنفلوآنزای خوكی این وضعیت اعلام شد. سال 2014 بازگشت مجدد بیماری فلج اطفال باعث اعلام چنین وضعیتی شد.
همان سال همه‌گیری بیماری ویروسی ابولا در غرب آفریقا و وحشت همگانی از این ویروس دلیل اعلام اضطرار بود. سال 2016 شیوع ویروس زیكا در آمریكای جنوبی و سال 2018 تایید یك مورد ابولا در شهر گوما باعث اعمال چنین وضعیتی از سوی سازمان بهداشت جهانی شد. میزان مرگ و میر به‌واسطه ابتلا به ویروس كرونا و مهم‌تر از آن سرعت عجیب فراگیری این ویروس نكاتی است كه سازمان بهداشت جهانی را مجاب كرده است علاوه بر وضعیت اضطراری توجه جهانی را به این موضوع جلب كند.