بهتاش صناعی‌هابا انتقاد از تحریم جشنواره فجر
جشنواره را وارد جناح‌بندی‌های سیاسی نکنیم!
كمتر سینمادوستی است كه فیلم «احتمال باران اسیدی» را با بازی شمس لنگرودی، چهره‌ای كه بیشتر او را با اشعارش می‌شناسیم به یاد نیاورد. فیلمی به كارگردانی بهتاش صناعی‌ها كه نه تنها در داخل كشور بلكه در عرصه بین‌الملل هم توانست به موفقیت‌های خوبی برسد. صناعی‌ها این بار با فیلم «قصیده گاو سفید» در سی‌و‌هشتمین جشنواره فیلم فجر حضور دارد. در مصاحبه پیش رو با این كارگردان جوان درباره روند تولید فیلمش، سبك و سیاق آن و سرمایه‌گذاری در سینمای ایران به گفت‌وگو پرداخته‌ایم كه در ادامه می‌خوانید.
ساناز قنبری سینما
ماجرای تولید «قصیده گاو سفید» از كجا شروع شد؟
فیلمنامه این فیلم متعلق به 9سال پیش است. آن زمان ما این فیلمنامه را نوشتیم و در مقاطع مختلف برای ساخت آن اقدام كردیم كه متاسفانه شرایطش اعم از مباحث مادی و... فراهم نمی‌شد.
سرمایه‌گذار كه این روزها در سینمای ایران زیاد است!
البته مباحث دیگری هم (مثل گرفتن مجوزها و...) در نساختن این فیلم طی 9 سال دخیل بود، اما به دلیل موضوع قصیده گاو سفید خیلی از سرمایه‌گذارها فكر می‌كردند كه اصلا امكان ساخت چنین فیلمی وجود ندارد یا اساسا ساخت چنین فیلمی ریسك بالایی را می‌طلبد. به‌هر حال من در این سال‌ها «احتمال باران اسیدی» و «دیپلماسی شكست‌ناپذیر آقای نادری» را ساختم و بعد از حدودا سه‌سال پیش دوباره تصمیم به ساخت مجدد قصیده گاو سفید گرفتم. در این سه سال شبانه‌روز برای تامین سرمایه و گرفتن مجوزها تلاش كردیم تا این‌كه آبان امسال توانستیم فیلم را كلید بزنیم.
درباره حال و هوای قصیده گاو سفید توضیح می‌دهید؟
_این فیلم در ادامه همان مسیر مورد علاقه ام در سینمای داستانی است. قصیده گاو سفید درامی پیچیده در مسیر شاعرانگی و مینی مالیسم دارد و قصه آن از كهن‌الگوهای كلاسیك مثل عشق، مرگ، انتقام، تقدیر و... بهره می‌گیرد كه باعث می‌شود درام قصه قوی‌تر شود. به اعتقاد خودم در قصیده گاو سفید پخته‌تر از كارهای قبلی‌ام عمل كردم و در همان فضاسازی سینمایی كه می‌پسندم این فیلم قدمی رو به جلو محسوب می‌شود.
اینطور كه به نظر می‌رسد شما در این فیلم به نوعی به روایت‌های سینمای كلاسیك رجوع كرده‌اید؛ یعنی حفظ همان ذهنیت و جهان سینمایی شخصی؟
نه چندان. به این دلیل كه بخشی از روایتی كه در این فیلم می‌بینیم كاملا مدرن است، اما نكته اینجاست كه من تمام تلاشم را می‌كنم كه در این مدل سینمایی كه می‌پسندم تجربه‌های متفاوتی داشته باشم. گاهی سراغ قصه‌های ساده‌تر می‌روم و گاهی سراغ درام‌های پیچیده‌تر كه طبعا مسائل پیچیده‌تری از جامعه را بازگو می‌كند. به هر حال تمام فیلمسازانی كه در دنیای امروز كار می‌كنند تاثیراتی را از سینمای كلاسیك می‌گیرند و تاثیراتی را از سینمای مدرن. من در قصیده گاو‌سفید هم از سینمای كلاسیك و هم از سینمای مدرن بهره گرفتم.
اصلا چطور شد كه سینمای قصه‌گو را انتخاب كردید و سراغ سبكی از داستانگویی رفتید كه در آن جزئیات به‌تدریج برای مخاطب برملا می‌شود؟
من قصه‌نویسی و اساسا درام‌پردازی را خیلی دوست دارم. به همین دلیل همیشه درام برایم جایگاه ویژه‌ای دارد و از فیلم‌هایی لذت می‌برم كه قصه‌های پر‌كشش و جذاب دارند. من حتی در سینمای اجتماعی یا هنری هم تعلیق را بسیار دوست دارم. دلم می‌خواهد به مخاطبم اطلاعات قطره‌چكانی بدهم. به نوعی مچ خودم را یكدفعه برایش باز نكنم و كم كم به او اطلاعات بدهم كه تا آخر فیلم با من همراه باشد. این فیلم به خاطر درام و قصه پر تعلیقی كه دارد به من این اجازه را می‌دهد كه بتوانم غافلگیری‌ها و رمزگشایی‌ها را به شكل كامل تری در آن جای بدهم. در قصیده گاو سفید اطلاعات قطره چكانی در اختیار مخاطب قرار می‌گیرد و در فصول مختلف آن تعلیق وجود دارد و پر از نكاتی است كه مخاطب را تا آخرین لحظه با خود می‌كشد.
بنابراین می‌توان گفت مساله ریتم از ویژگی‌های اصلی این فیلم است. ریتم و ضرب آهنگ فیلم كه با فضای قصه منطبق است و به جذابیت آن كمك می‌كند تا تماشاگر در جای خود میخكوب شود. چقدر نسبت به ریتم فیلم فكر كرده بودید و ایده داشتید؟
اطمینان دارم كه قصه قصیده گاو سفید به نوعی است كه مخاطب را تا انتها با خود می‌كشد، اما اساسا من سینما با ریتم تند را نمی‌پسندم. ممكن است برایم این نوع از سینما سرگرم كننده باشد، اما به عنوان فیلمساز دوست دارم آنچه را بسازم كه بیش از سرگرم‌كنندگی، من را به فكر وا دارد. در این زمینه فیلم‌هایی كه ریتم ملایم‌تری دارند تاثیرپذیری‌شان برای من بیشتر است. در مورد این فیلم هم نه می‌توانم بگویم كه ریتمش تند است و نه می‌توانم بگویم كه ریتمش كند است، اما به هر حال جنس قصه ایجاب می‌كند كه با این ریتم تعریف شود.
بازیگران فیلمتان را بر چه اساس انتخاب كردید؟
من همیشه بازیگرانم را بر اساس شخصیت‌های داستانم انتخاب می‌كنم. خود شخصیت‌ها هستند كه به من می‌گویند چه بازیگری برای ایفای نقش‌شان مناسب هستند. من خیلی قائل به سوپراستار داشتن در فیلمم نیستم و برایم چندان اولویت نیست كه حتما فلان بازیگر چهره در فیلمم بازی كند.
سرمایه‌گذاری فیلم‌ها از مباحث مهم سینما در سال‌های اخیر است. سرمایه‌گذاری فیلم شما چقدر شفاف است؟
سرمایه‌گذاری فیلم ما كاملا شفاف است. دو نفر از دوستانم كه لطف كردند و در این فیلم سرمایه‌گذاری كردند و دو نفر دیگر خودم و آقای غلامرضا موسوی كه تهیه‌كننده فیلم هم هستند. این فیلم به طور كامل از هزینه شخصی ساخته شده و اتفاقا یكی از دلایلی كه من هر چند سال یك‌بار می‌توانم فیلم بسازم همین است. به این دلیل كه من برای ساخت فیلم‌هایم سراغ نهادهای دولتی نرفتم یا اگر گهگاهی هم رفته‌ام آنها دست رد به سینه من زده‌اند. من سفارشی نمی‌سازم و از این جهت همیشه دنبال سرمایه‌گذار در بخش خصوصی هستم. نمی‌دانم، شاید بعدا برای اكران این فیلم یا ساخت فیلم‌های دیگرم به دنبال وام‌های نهادهای دولتی بروم، اما تا این لحظه هیچ نهادی در این فیلم ورود نكرده.
با توجه به موفقیت‌های بین‌المللی فیلم اول تان «احتمال باران اسیدی»؛ زمانی كه فیلم قصیده گاو سفید را می‌ساختید چقدر به حضور در فضای بین‌المللی هم فكر می‌كردید و به نظر شما این فیلم می‌تواند مخاطب بین‌المللی هم داشته باشد؟
طبعا هیچ فیلمسازی بدش نمی‌آید كه فیلمش در عرصه جهانی مطرح شود، اما این مساله واقعا قابل پیش‌بینی نیست. خیلی به سیاست‌های جشنواره‌های جهانی در آن سال، شانس و... بستگی دارد. من در وهله اول دوست دارم فیلمم برای مردم كشور خودم نمایش داده شود و اگر دقت كنید قصه‌هایی هم كه انتخاب می‌كنم در جهت تاثیرگذاری بر ملت و مردم خودم است. رسالت ما هم در فیلمسازی این است كه بتوانیم روی مردم تاثیر بگذاریم. این اولویت اول من است و بعد دیده شدن در جشنواره‌های بین‌المللی.
دورنمای شما از جشنواره فیلم فجر امسال چگونه است؟
جشنواره امسال تا الان جشنواره پر حاشیه‌ای بوده. حال مردم ما از بابت اتفاقاتی كه در ماه‌های اخیر افتاده خوب نیست و حق هم دارند. از سوی دیگر اما زندگی ادامه دارد و طی سال‌های برگزاری جشنواره فجر قطعا بوده سال‌هایی كه اتفاقات بدتری از آنچه اینك در ماه‌های اخیر دیده‌ایم، رخ داده ولی جشنواره برگزار شده و كارگردان‌های شاخص سینما هم در آن حضور پیدا كرده‌اند. بنابراین این‌كه بخواهیم فیلمساز را وارد جناح‌بندی‌های سیاسی كنیم توقع نابجایی است. چون هنرمند باید رسالتش را در آثارش نشان دهد و لازم نیست تبدیل به یك فعال سیاسی شود؛ ضمن این‌كه ما در كشور هیچ ویترینی جز جشنواره فیلم فجر برای نمایش فیلم‌های ایرانی نداریم و ما به عنوان فیلمسازان مستقلی كه به سختی هر چند سال یك‌بار فیلمسازی می‌كنیم و طبعا سرمایه‌گذاران‌مان ریسك زیادی را متحمل می‌شوند باید شانس بازگشت سرمایه را برای آنها به حداكثر برسانیم. در این شرایط جشنواره فیلم فجر جنبه تبلیغی بسیار مناسبی برای ما محسوب می‌شود. از این جهت من با احترام به تمام دوستانی كه این جشنواره را تحریم كردند باید بگویم كه خیلی‌ها از جمله خود من در همین صف‌های جشنواره عاشق سینما شدم. بنابراین ما باید بتوانیم همین امكان را برای دوستان بعد از خودمان فراهم كنیم تا مردم به واسطه فیلم دیدن حال بهتری پیدا كنند. همیشه قرار بر این بوده كه سینما آدم تربیت كند و امیدوارم امروز هم بتواند این رسالتش را به‌درستی انجام دهد.
فیلمنامه این فیلم متعلق به 9سال پیش است. آن زمان ما این فیلمنامه را نوشتیم و در مقاطع مختلف برای ساخت آن اقدام كردیم كه متاسفانه شرایطش اعم از مباحث مادی و... فراهم نمی‌شد.
سرمایه‌گذار كه این روزها در سینمای ایران زیاد است!
البته مباحث دیگری هم (مثل گرفتن مجوزها و...) در نساختن این فیلم طی 9 سال دخیل بود، اما به دلیل موضوع قصیده گاو سفید خیلی از سرمایه‌گذارها فكر می‌كردند كه اصلا امكان ساخت چنین فیلمی وجود ندارد یا اساسا ساخت چنین فیلمی ریسك بالایی را می‌طلبد. به‌هر حال من در این سال‌ها «احتمال باران اسیدی» و «دیپلماسی شكست‌ناپذیر آقای نادری» را ساختم و بعد از حدودا سه‌سال پیش دوباره تصمیم به ساخت مجدد قصیده گاو سفید گرفتم. در این سه سال شبانه‌روز برای تامین سرمایه و گرفتن مجوزها تلاش كردیم تا این‌كه آبان امسال توانستیم فیلم را كلید بزنیم.
درباره حال و هوای قصیده گاو سفید توضیح می‌دهید؟
_این فیلم در ادامه همان مسیر مورد علاقه ام در سینمای داستانی است. قصیده گاو سفید درامی پیچیده در مسیر شاعرانگی و مینی مالیسم دارد و قصه آن از كهن‌الگوهای كلاسیك مثل عشق، مرگ، انتقام، تقدیر و... بهره می‌گیرد كه باعث می‌شود درام قصه قوی‌تر شود. به اعتقاد خودم در قصیده گاو سفید پخته‌تر از كارهای قبلی‌ام عمل كردم و در همان فضاسازی سینمایی كه می‌پسندم این فیلم قدمی رو به جلو محسوب می‌شود.
اینطور كه به نظر می‌رسد شما در این فیلم به نوعی به روایت‌های سینمای كلاسیك رجوع كرده‌اید؛ یعنی حفظ همان ذهنیت و جهان سینمایی شخصی؟
نه چندان. به این دلیل كه بخشی از روایتی كه در این فیلم می‌بینیم كاملا مدرن است، اما نكته اینجاست كه من تمام تلاشم را می‌كنم كه در این مدل سینمایی كه می‌پسندم تجربه‌های متفاوتی داشته باشم. گاهی سراغ قصه‌های ساده‌تر می‌روم و گاهی سراغ درام‌های پیچیده‌تر كه طبعا مسائل پیچیده‌تری از جامعه را بازگو می‌كند. به هر حال تمام فیلمسازانی كه در دنیای امروز كار می‌كنند تاثیراتی را از سینمای كلاسیك می‌گیرند و تاثیراتی را از سینمای مدرن. من در قصیده گاو‌سفید هم از سینمای كلاسیك و هم از سینمای مدرن بهره گرفتم.
اصلا چطور شد كه سینمای قصه‌گو را انتخاب كردید و سراغ سبكی از داستانگویی رفتید كه در آن جزئیات به‌تدریج برای مخاطب برملا می‌شود؟
من قصه‌نویسی و اساسا درام‌پردازی را خیلی دوست دارم. به همین دلیل همیشه درام برایم جایگاه ویژه‌ای دارد و از فیلم‌هایی لذت می‌برم كه قصه‌های پر‌كشش و جذاب دارند. من حتی در سینمای اجتماعی یا هنری هم تعلیق را بسیار دوست دارم. دلم می‌خواهد به مخاطبم اطلاعات قطره‌چكانی بدهم. به نوعی مچ خودم را یكدفعه برایش باز نكنم و كم كم به او اطلاعات بدهم كه تا آخر فیلم با من همراه باشد. این فیلم به خاطر درام و قصه پر تعلیقی كه دارد به من این اجازه را می‌دهد كه بتوانم غافلگیری‌ها و رمزگشایی‌ها را به شكل كامل تری در آن جای بدهم. در قصیده گاو سفید اطلاعات قطره چكانی در اختیار مخاطب قرار می‌گیرد و در فصول مختلف آن تعلیق وجود دارد و پر از نكاتی است كه مخاطب را تا آخرین لحظه با خود می‌كشد.
بنابراین می‌توان گفت مساله ریتم از ویژگی‌های اصلی این فیلم است. ریتم و ضرب آهنگ فیلم كه با فضای قصه منطبق است و به جذابیت آن كمك می‌كند تا تماشاگر در جای خود میخكوب شود. چقدر نسبت به ریتم فیلم فكر كرده بودید و ایده داشتید؟
اطمینان دارم كه قصه قصیده گاو سفید به نوعی است كه مخاطب را تا انتها با خود می‌كشد، اما اساسا من سینما با ریتم تند را نمی‌پسندم. ممكن است برایم این نوع از سینما سرگرم كننده باشد، اما به عنوان فیلمساز دوست دارم آنچه را بسازم كه بیش از سرگرم‌كنندگی، من را به فكر وا دارد. در این زمینه فیلم‌هایی كه ریتم ملایم‌تری دارند تاثیرپذیری‌شان برای من بیشتر است. در مورد این فیلم هم نه می‌توانم بگویم كه ریتمش تند است و نه می‌توانم بگویم كه ریتمش كند است، اما به هر حال جنس قصه ایجاب می‌كند كه با این ریتم تعریف شود.
بازیگران فیلمتان را بر چه اساس انتخاب كردید؟
من همیشه بازیگرانم را بر اساس شخصیت‌های داستانم انتخاب می‌كنم. خود شخصیت‌ها هستند كه به من می‌گویند چه بازیگری برای ایفای نقش‌شان مناسب هستند. من خیلی قائل به سوپراستار داشتن در فیلمم نیستم و برایم چندان اولویت نیست كه حتما فلان بازیگر چهره در فیلمم بازی كند.
سرمایه‌گذاری فیلم‌ها از مباحث مهم سینما در سال‌های اخیر است. سرمایه‌گذاری فیلم شما چقدر شفاف است؟
سرمایه‌گذاری فیلم ما كاملا شفاف است. دو نفر از دوستانم كه لطف كردند و در این فیلم سرمایه‌گذاری كردند و دو نفر دیگر خودم و آقای غلامرضا موسوی كه تهیه‌كننده فیلم هم هستند. این فیلم به طور كامل از هزینه شخصی ساخته شده و اتفاقا یكی از دلایلی كه من هر چند سال یك‌بار می‌توانم فیلم بسازم همین است. به این دلیل كه من برای ساخت فیلم‌هایم سراغ نهادهای دولتی نرفتم یا اگر گهگاهی هم رفته‌ام آنها دست رد به سینه من زده‌اند. من سفارشی نمی‌سازم و از این جهت همیشه دنبال سرمایه‌گذار در بخش خصوصی هستم. نمی‌دانم، شاید بعدا برای اكران این فیلم یا ساخت فیلم‌های دیگرم به دنبال وام‌های نهادهای دولتی بروم، اما تا این لحظه هیچ نهادی در این فیلم ورود نكرده.
با توجه به موفقیت‌های بین‌المللی فیلم اول تان «احتمال باران اسیدی»؛ زمانی كه فیلم قصیده گاو سفید را می‌ساختید چقدر به حضور در فضای بین‌المللی هم فكر می‌كردید و به نظر شما این فیلم می‌تواند مخاطب بین‌المللی هم داشته باشد؟
طبعا هیچ فیلمسازی بدش نمی‌آید كه فیلمش در عرصه جهانی مطرح شود، اما این مساله واقعا قابل پیش‌بینی نیست. خیلی به سیاست‌های جشنواره‌های جهانی در آن سال، شانس و... بستگی دارد. من در وهله اول دوست دارم فیلمم برای مردم كشور خودم نمایش داده شود و اگر دقت كنید قصه‌هایی هم كه انتخاب می‌كنم در جهت تاثیرگذاری بر ملت و مردم خودم است. رسالت ما هم در فیلمسازی این است كه بتوانیم روی مردم تاثیر بگذاریم. این اولویت اول من است و بعد دیده شدن در جشنواره‌های بین‌المللی.
دورنمای شما از جشنواره فیلم فجر امسال چگونه است؟
جشنواره امسال تا الان جشنواره پر حاشیه‌ای بوده. حال مردم ما از بابت اتفاقاتی كه در ماه‌های اخیر افتاده خوب نیست و حق هم دارند. از سوی دیگر اما زندگی ادامه دارد و طی سال‌های برگزاری جشنواره فجر قطعا بوده سال‌هایی كه اتفاقات بدتری از آنچه اینك در ماه‌های اخیر دیده‌ایم، رخ داده ولی جشنواره برگزار شده و كارگردان‌های شاخص سینما هم در آن حضور پیدا كرده‌اند. بنابراین این‌كه بخواهیم فیلمساز را وارد جناح‌بندی‌های سیاسی كنیم توقع نابجایی است. چون هنرمند باید رسالتش را در آثارش نشان دهد و لازم نیست تبدیل به یك فعال سیاسی شود؛ ضمن این‌كه ما در كشور هیچ ویترینی جز جشنواره فیلم فجر برای نمایش فیلم‌های ایرانی نداریم و ما به عنوان فیلمسازان مستقلی كه به سختی هر چند سال یك‌بار فیلمسازی می‌كنیم و طبعا سرمایه‌گذاران‌مان ریسك زیادی را متحمل می‌شوند باید شانس بازگشت سرمایه را برای آنها به حداكثر برسانیم. در این شرایط جشنواره فیلم فجر جنبه تبلیغی بسیار مناسبی برای ما محسوب می‌شود. از این جهت من با احترام به تمام دوستانی كه این جشنواره را تحریم كردند باید بگویم كه خیلی‌ها از جمله خود من در همین صف‌های جشنواره عاشق سینما شدم. بنابراین ما باید بتوانیم همین امكان را برای دوستان بعد از خودمان فراهم كنیم تا مردم به واسطه فیلم دیدن حال بهتری پیدا كنند. همیشه قرار بر این بوده كه سینما آدم تربیت كند و امیدوارم امروز هم بتواند این رسالتش را به‌درستی انجام دهد.