پیدایش آتش در اساطیر ایران باستان
دو یادگار با ارزش شاهنامه
اگر درباره چگونگی كشف آتش سراغ اینترنت بروید، حتما از شدت گوناگونی و تنوع پاسخ‌های دریافتی حیرت‌زده خواهید شد. آتش از حیاتی‌ترین و مهم‌ترین اكتشافات تاریخ زندگی انسان است و به خاطر اهمیت زیاد این اكتشاف و نقش مهم و زندگی‌بخشی كه در حیات انسان‌های عصر باستان داشته از همان دوران باستان همواره مورد ستایش و تقدیس بوده و در بیشتر فرهنگ‌های اساطیری مقدس و متعالی به حساب می‌آمده و ستایش می‌شده است.
نفیسه‌سادات موسوی / شاعر
در اساطیر ایران باستان پیدایش آتش به هوشنگ نسبت داده شده است. به روایت شاهنامه هوشنگ كه دومین پادشاه تمام جهان و نوه پسری كیومرث(۱) است، روزی برای شكار رفته بوده كه ناگهان سر راه خود ماری می‌بیند كه قصد حمله و آسیب زدن به او را داشته است. هوشنگ به قصد كشتن مار سنگی به طرف او پرتاب می‌كند، اما سنگ به جای خوردن به مار به سنگ دیگری كنار سر مار برخورد می‌كند و حاصل این برخورد، پیدایش نخستین جرقه آتش مقابل چشمان بشر بوده است:
برآمد به سنگ گران سنگ خورد
همان و همین سنگ بشكست گرد
فروغی پدید آمد از هر دو سنگ
دل سنگ گشت از فروغ آذرنگ
نشد مار كشته ولیكن ز راز
پدید آمد آتش از آن سنگ باز
اما نكته جالب توجه در ادامه این داستان در شاهنامه، نسبت دادن بنیانگذاری جشن سده به هوشنگ در پی كشف آتش است:
جهاندار پیش جهان آفرین
نیایش همی كرد و خواند آفرین
كه او را فروغی چنین هدیه داد
همین آتش آنگاه قبله نهاد
یكی جشن كرد آن شب و باده خورد(۲)
سده نام آن جشن فرخنده كرد
ز هوشنگ ماند این سده یادگار
بسی باد چون او دگر شهریار...
جشن سده از نظر گاه‌شماری و تقویمی صد روز بعد از زمستان بزرگ (یكم آبان‌ماه) یعنی روز دهم بهمن برگزار می‌شده است. به اعتقاد مردم آتشی كه در این روز بر فروخته می‌شود زمین را گرم و آماده ورود بهار می‌كند.
دانستن این مساله هم خالی از لطف نیست كه بر خلاف باور عمومی جشن سده یك جشن با پیشینه زرتشتی نیست؛ بلكه جشنی ملی است و یادگار اسطوره‌های ملی ــ میهنی و تمام داستان‌های مربوط به آن هم غیردینی است. این جشن هنوز هم بین مردم بعضی شهرها مثل كرمان، اعم از مسلمان و زرتشتی و مسیحی و یهودی به عنوان جشنی ملی رواج دارد.
پی‌نوشت:
۱ـ نخستین پادشاه هفت اقلیم (تمام جهان)
۲ـ به فراخور قافیه خَرد تلفظ می‌شود
برآمد به سنگ گران سنگ خورد
همان و همین سنگ بشكست گرد
فروغی پدید آمد از هر دو سنگ
دل سنگ گشت از فروغ آذرنگ
نشد مار كشته ولیكن ز راز
پدید آمد آتش از آن سنگ باز
اما نكته جالب توجه در ادامه این داستان در شاهنامه، نسبت دادن بنیانگذاری جشن سده به هوشنگ در پی كشف آتش است:
جهاندار پیش جهان آفرین
نیایش همی كرد و خواند آفرین
كه او را فروغی چنین هدیه داد
همین آتش آنگاه قبله نهاد
یكی جشن كرد آن شب و باده خورد(۲)
سده نام آن جشن فرخنده كرد
ز هوشنگ ماند این سده یادگار
بسی باد چون او دگر شهریار...
جشن سده از نظر گاه‌شماری و تقویمی صد روز بعد از زمستان بزرگ (یكم آبان‌ماه) یعنی روز دهم بهمن برگزار می‌شده است. به اعتقاد مردم آتشی كه در این روز بر فروخته می‌شود زمین را گرم و آماده ورود بهار می‌كند.
دانستن این مساله هم خالی از لطف نیست كه بر خلاف باور عمومی جشن سده یك جشن با پیشینه زرتشتی نیست؛ بلكه جشنی ملی است و یادگار اسطوره‌های ملی ــ میهنی و تمام داستان‌های مربوط به آن هم غیردینی است. این جشن هنوز هم بین مردم بعضی شهرها مثل كرمان، اعم از مسلمان و زرتشتی و مسیحی و یهودی به عنوان جشنی ملی رواج دارد.
پی‌نوشت:
۱ـ نخستین پادشاه هفت اقلیم (تمام جهان)
۲ـ به فراخور قافیه خَرد تلفظ می‌شود