ماجــراجـویی در طبیعت
نجمه نیلی‌پور / روزنامه‌نگار
پاپا گراز، آنانِسی، آنانسیا، لیوك، تورتای، تورتسكا، لئونورا، كوسی، كوجو،كوبینا و كوام تنها بخشی از اسم‌ها و شخصیت‌های پرهیجان و جذاب كتاب «حُقه بازها» هستند كه در جنگل‌های آفریقا در كنار هم، قصه‌ها و افسانه‌های زیادی را ساخته‌اند و «مارتین بنت» در این كتاب فقط روایتگر ده تا از آنها بوده است. نقل است كه می‌گویند آفریقای غربی سرزمینی است كه در آن، افسانه‌ها روی درختان می‌رویند. در سراسر این دیار، اسطوره‌های ملی و داستان‌هایی كه سینه‌به‌سینه نقل شده‌اند، هنوز به شدت رایج و مورد توجه هستند. شخصیت بیشتر این افسانه‌ها، حقه باز ماهری است كه در افسانه‌های گوناگون، به شكل‌های مختلف با حیله‌های متفاوت می‌درخشد. جسمِ حقه باز گاهی به كوچكی و ضعیفی یك عنكبوت در می‌آید اما با زیركی تمام با حقه‌هایی كه سر‌هم‌بندی می‌كند جریان داستان‌ها و اسطوره‌ها را به دست می‌گیرد. حقه باز، برای حفظ خودش خیلی تلاش می‌كند و شخصیتی منفعت طلب و سود جو دارد، تا حدی كه در بعضی از افسانه‌ها چنان افراط می‌كند كه گرفتار تنبیه و مجازات می‌شود. «كوكو آنانسی» بله درست خواندید «كوكو آنانسی» یكی از معروف‌ترین شخصیت‌های حقه باز در داستان‌های مارتین بنت است كه گاهی به شكل عنكبوت و گاهی هم به صورت انسان ظاهر می‌شود. خرگوش صحرایی به نام لیوك و لاك‌پشتی به نام تورتای از دیگر حقه بازهای شركت‌كننده در افسانه‌های ساخته شده توسط مارتین بنت هستند. هر چند كه حیله‌گری حقه بازها در طول داستان‌ها، ورد زبان مارتین قرار گرفته و آنها را موجوداتی تعریف كرده كه فقط به فكر خودشان هستند، اما در بعضی جاها هم حقه بازها مثل همه شخصیت‌های منفی داستان‌ها در برابر خوبی‌ها كم می‌آورند و شرمنده می‌شوند.
حالا بگذارید از لاك‌پشت داستان «بدهی پر فایده» برایتان بگویم. این لاك‌پشت كه اسمش «تورتا»ی است بدهی سنگینی به میمون جنگل دارد و نمی‌خواهد آن را پرداخت كند؛ بنابراین حیله‌های مختلفی را به كار می‌بندد تا از پرداخت بدهی‌اش شانه خالی كند و از آنجا كه سری پر از نقشه‌های حیله‌گرانه برای رسیدن به خواسته‌هایش دارد بالاخره یك‌روز میمون را به خانه‌اش می‌كشاند و خودش را به شكل سنگ آسیاب در‌می‌آورد و به پشت كنار سنگ آسیاب خانه آرام و بی‌حركت می‌خوابد. میمون كه هفته‌هاست برای دیدن تورتا به خانه‌شان می‌آمده، ولی هر بار تورتسكا خبر رفتن شوهرش را به او می‌داده، این بار خیلی شاكی شده و خودش را به داخل خانه لاك‌پشت می‌رساند. میمون كه حالا خیلی خشمگین است، هر چیزی را كه دم‌دستش می‌آید از پنجره خانه لاك‌پشت به بیرون می‌اندازد و تورتای یكی از چیزهایی است كه دم‌دستش می‌آید و با تمام قدرت او را به وسط جنگل پرتاب می‌كند. تورتای كه حالا تمام نقشه حیله‌گرانه‌اش به‌خوبی اجرا شده، خودش را از لابه‌لای درختان جنگل به خانه می‌رساند و طوری وانمود می‌كند كه تازه از راه رسیده است. میمون كه از همه جا بی‌خبر است شروع به گفتن شكواییه‌اش می‌كند و قبلش از این‌كه سنگ‌آسیاب لاك‌پشت را از پنجره خانه‌شان بیرون انداخته عذرخواهی می‌كند.
لاك‌پشت كه منتظر شنیدن همین جمله بوده، فریاد می‌كشد و می‌گوید: «چی؟ سر در نمی‌آورم! سنگ آسیاب مرا توی جنگل پرت كردی؟ و حالا طلبت را از من می‌خواهی؟ تو مگر نمی‌دانی كه هم مرا بدبخت كردی هم خودت را. خودت كه خبر داری، این روزها، دزد مسلح چقدر زیاد شده است خوب من هم می‌خواستم پولت را جایی پنهان كنم كه دست هیچ كسی به آن نرسد و چه جایی بهتر از سوراخ توی سنگ آسیاب؟ حالا خودت برو بگرد لابه‌لای درختان جنگل و آن را پیدا كن!» بله... پروین علی‌پور به اینجا كه می‌رسد ادامه داستان را این‌طوری ترجمه می‌كند: این‌كه میمون سال‌هاست روی درختان مدام از این شاخه به آن شاخه می‌پرد، دلیلش همین است كه هنوز دارد دنبال سنگ آسیاب لاك‌پشت می‌گردد. كتاب حقه باز را بیشتر كسانی دوست دارند كه عاشق جادوگری و افسانه هستند. بنابراین اگر شما هم به دنبال ماجراجویی و كشف رازهای طبیعت هستید و مثلا دلتان می‌خواهد بدانید كه چرا عنكبوت‌ها اینقدر جسمشان ضعیف است؟ یا این‌كه چرا لاك‌پشت و عنكبوت دیگر با هم زندگی نمی‌كنند؟ یا این‌كه چرا بالای لب خرگوش‌های صحرایی مثل كسانی است كه یك ضربه محكم به پشت لبشان خورده؟ حتما این كتاب را بخوانید و به دیگران هم توصیه كنید. راستی نگران این نباشید كه 136صفحه كتاب را نتوانید یك جا بخوانید چون كتاب ده داستان مجزا از هم دارد؛ بنابراین خواندن آن ملال‌آور نیست.
حالا بگذارید از لاك‌پشت داستان «بدهی پر فایده» برایتان بگویم. این لاك‌پشت كه اسمش «تورتا»ی است بدهی سنگینی به میمون جنگل دارد و نمی‌خواهد آن را پرداخت كند؛ بنابراین حیله‌های مختلفی را به كار می‌بندد تا از پرداخت بدهی‌اش شانه خالی كند و از آنجا كه سری پر از نقشه‌های حیله‌گرانه برای رسیدن به خواسته‌هایش دارد بالاخره یك‌روز میمون را به خانه‌اش می‌كشاند و خودش را به شكل سنگ آسیاب در‌می‌آورد و به پشت كنار سنگ آسیاب خانه آرام و بی‌حركت می‌خوابد. میمون كه هفته‌هاست برای دیدن تورتا به خانه‌شان می‌آمده، ولی هر بار تورتسكا خبر رفتن شوهرش را به او می‌داده، این بار خیلی شاكی شده و خودش را به داخل خانه لاك‌پشت می‌رساند. میمون كه حالا خیلی خشمگین است، هر چیزی را كه دم‌دستش می‌آید از پنجره خانه لاك‌پشت به بیرون می‌اندازد و تورتای یكی از چیزهایی است كه دم‌دستش می‌آید و با تمام قدرت او را به وسط جنگل پرتاب می‌كند. تورتای كه حالا تمام نقشه حیله‌گرانه‌اش به‌خوبی اجرا شده، خودش را از لابه‌لای درختان جنگل به خانه می‌رساند و طوری وانمود می‌كند كه تازه از راه رسیده است. میمون كه از همه جا بی‌خبر است شروع به گفتن شكواییه‌اش می‌كند و قبلش از این‌كه سنگ‌آسیاب لاك‌پشت را از پنجره خانه‌شان بیرون انداخته عذرخواهی می‌كند.
لاك‌پشت كه منتظر شنیدن همین جمله بوده، فریاد می‌كشد و می‌گوید: «چی؟ سر در نمی‌آورم! سنگ آسیاب مرا توی جنگل پرت كردی؟ و حالا طلبت را از من می‌خواهی؟ تو مگر نمی‌دانی كه هم مرا بدبخت كردی هم خودت را. خودت كه خبر داری، این روزها، دزد مسلح چقدر زیاد شده است خوب من هم می‌خواستم پولت را جایی پنهان كنم كه دست هیچ كسی به آن نرسد و چه جایی بهتر از سوراخ توی سنگ آسیاب؟ حالا خودت برو بگرد لابه‌لای درختان جنگل و آن را پیدا كن!» بله... پروین علی‌پور به اینجا كه می‌رسد ادامه داستان را این‌طوری ترجمه می‌كند: این‌كه میمون سال‌هاست روی درختان مدام از این شاخه به آن شاخه می‌پرد، دلیلش همین است كه هنوز دارد دنبال سنگ آسیاب لاك‌پشت می‌گردد. كتاب حقه باز را بیشتر كسانی دوست دارند كه عاشق جادوگری و افسانه هستند. بنابراین اگر شما هم به دنبال ماجراجویی و كشف رازهای طبیعت هستید و مثلا دلتان می‌خواهد بدانید كه چرا عنكبوت‌ها اینقدر جسمشان ضعیف است؟ یا این‌كه چرا لاك‌پشت و عنكبوت دیگر با هم زندگی نمی‌كنند؟ یا این‌كه چرا بالای لب خرگوش‌های صحرایی مثل كسانی است كه یك ضربه محكم به پشت لبشان خورده؟ حتما این كتاب را بخوانید و به دیگران هم توصیه كنید. راستی نگران این نباشید كه 136صفحه كتاب را نتوانید یك جا بخوانید چون كتاب ده داستان مجزا از هم دارد؛ بنابراین خواندن آن ملال‌آور نیست.