ماجرای نوجوانانی كه از شبكههای اجتماعی استفاده نمیكنند!
خروج از گرداب
برای نسل زد (Generation Z)، نسل متولد سالهای آخر دهه ۹۰ و اوایل هزاره جدید میلادی، اینترنت پدیدهای همیشگی و طبیعی بوده و این نسل به عبارتی آنلاین بزرگ شدهاند. برای این نوجوانان، شبكههای اجتماعی مانند فیسبوك و توییتر، نه اتفاقاتی مهم و جهانی كه بستری معمول برای ارتباطات به شمار میآید. با تمام این اوصاف، چگونه میشود عدهای از این نسل ناگهان به تمام رسانههای اجتماعی پشت میكنند و عطای اینستاگرام یا اسنپچت را به لقایش میبخشند؟
محمود صادقی
متفاوتها
برای مری امانوئل ۱۷ ساله، اهل لندن، داستان از یك خرید در فروشگاه شروع شد. او به یاد میآورد: «ما سال هفتمی بودیم و دوستم تازه یك حساب كاربری اینستاگرام درست كرده بود.
همینطور كه داشتیم خرید میكردیم، او تعداد لایكهایی را كه روی یك پست گرفته میشمرد، اوه ۴۰ تا، ۴۲ تا لایك و من با خودم فكر كردم این مسخره است!»
ایزابلا، دانشآموزی ۱۸ ساله از بدفوردشایر كه نمیخواهد نام خانوادگیاش را بگوید، وقتی مخالف شبكههای اجتماعی شد كه رفتار همكلاسیهایش زامبیوار شده بود: «همه انگار مكالمه را خاموش كرده بودند و روند اینطور بود كه میتوانم شمارهتان را داشته باشم كه پیام بدهم؟ از دید صحبت رو در رو، یك چیزی از بین رفته بود و من فكر میكردم واقعا نمیخواهم این جریان مرا هم ببرد.» برای امیلی شارپ ۱۵ ساله، دیدن قلدری آنلاین اصلیترین عامل بود: «اصلا جالب نبود. این مساله من را از استفاده از این شبكهها بازداشت.»اكثرا اعتقاد دارند جوانان و نوجوانان بهطور ناامیدكنندهای وابسته به شبكههای اجتماعی هستند. بر اساس این طرز فكر، نوجوانان میتوییتند، میگرامند و اسكرول میكنند! اما به ازای هر فرد جوانی كه روی نمایشگری خم شده، دیگرانی نیز هستند كه شبكههای اجتماعی دیگر چنین جذابیتی ندارد. این نوجوانان به فناوری پشت میكنند و تعدادشان از آنچه فكر میكنند بیشتر است.
مسابقه نمایشی
در حالیكه بسیاری از ما غرق زندگی اینستاگرامی همكاران و دوستانمان هستیم، یك پسزدگی در میان نسل جوان، بیسر و صدا در حال شكلگیری بود. بر اساس یك تحقیق از نسل زد كه توسط شركت بازاریابی Hill Holiday
در آمریكا انجام گرفته، تقریبا ۳۴ درصد آنها گفتهاند شبكههای اجتماعی را به كل ترك میكنند و ۶۴ درصد نیز اظهار كردهاند به طور موقتی از این شبكهها فاصله میگیرند. به گفته یكی از محققان این بررسی، در مورد ارتباط نسل زد با شبكههای اجتماعی تَرَكهای واضحی مشاهده میشود.
تحقیق دیگری نیز كه در سال ۲۰۱۹ توسط یك شركت وابسته به غول رسانهای آمریكا، وارنر مدیا صورت گرفته، نشان میدهد حدود نیمی از جوانان مورد مطالعه اغلب به این فكر میكنند كه زندگی بدون رسانههای اجتماعی چگونه میبود.
برخی محققان بر این باورند كه ما قطعا شاهد افزایش خروج از شبكههای اجتماعی یا كاهش قابل توجه استفاده از آنها خواهیم بود و این با مشاهده رفتار دوستان و افراد خانواده، میان نسلها گسترش مییابد.
نسل زی، به عنوان نسلی كه با اینترنت بزرگ شده است، هیچگاه نیازی به یادگیری شبكههای اجتماعی حس نكرده، بله صرفا این شبكهها از نسخهای به نسخه دیگر منتقل شدهاند! از فیسبوك در سال ۲۰۰۴ و توییتر در سال ۲۰۰۶ تا اینستاگرام سال ۲۰۱۰ و تیكتاك ۲۰۱۲، نوجوانان این نسل، به راحتی با هر كدام تطبیق یافتهاند؛ ولی این تطبیق بیهزینه نبوده است.
آمانوئل میگوید: «شما شروع به كارهایی میكنید كه صادقانه نیست.»
این نوجوان كه در ۱۶ سالگی شبكههای اجتماعی را ترك كرده، میافزاید: «مثل اینستاگرام: من داشتم نسخه دروغین خودم را ارائه میدادم، در شبكهای كه اغلب مردم همین نسخه را از خودشان نمایش میدهند.» مانند آمانوئل، جرمایای ۱۸ ساله هم از فشار حفظ یك شخصیت آنلاین بیزار شده بود: «یك مسابقه است كه چه كسی میتواند خوشحالتر به نظر برسد و اگر شما خوشحال نباشید و بخواهید در این شبكهها درد دل كنید، توجهطلب جلوه میكنید.»
جانسون كه با فشار دوستانش به اینستاگرام پیوسته (استفاده از فیسبوك را در ۱۶ سالگی كنار گذاشته بوده)، فقط شش ماه در این شبكه دوام آورد: «اگر روزتان بد باشد و اینستاگرام را اسكرول كنید، با حجم عظیمی از كسانی كه خوش هستند بمباران میشوید. حتی اگر این نمایش درستی از زندگیشان نباشد، این چیزی است كه شما میبینید. بنابراین من استفاده از آن را ترك كردم، چون افسردهكننده بود. مسابقه اینكه چه كسی خوشحالترین است. شركت در این مسابقه چیزی نبود كه علاقهای به آن داشته باشم.»
محبوبیتهای پوشالی
نوجوانان فوقِ متصل (Hyper-connected)
از زمانی كه مسیرهای عصبی در ذهنشان در حال شكلگیری بوده، با انبوهی از كلیكها، بازتوییتها و لایكها (و دوپامین فعالیتهای آنلاین) مواجه بودهاند. لزلی بیلبی، یكی از محققین میگوید: «آنها در حال غرق شدن در این مسؤولیت نگهداری سایتهای اجتماعیشان و حفظ شخصیت بادشدهای هستند كه احتمالا در این سایتها ساختهاند. مرتبا هم دنبال كسب تأیید بر اساس تعداد لایكهایی هستند كه روی پستهایشان میگیرند.» نظر آمانوئل این است: كسانی كه با خودشان روراست باشند، در بازی اینستاگرام شركت نمیكنند. بازی اینستاگرام این است كه چه كسی میتواند تعداد لایكهایش را با كارهای هرچه عجیبتر، خطرناكتر یا متفاوتتر بالا ببرد. من نمیخواهم این بازی را انجام دهم.
در مدارس، شبكههای اجتماعی میتواند یك محبوبیتسنج بیرحم باشد! امیلی شارپ میگوید: «اگر شما با فرد جدیدی برخورد كنید و او از شما حساب اینستاگرامتان را بخواهد و شما فقط ۸۰ تا دنبالكننده داشته باشید، او با خودش فكر میكند شما آنقدرها محبوب نیستید. اما اگر ۲۰۰۰ دنبالكننده داشته باشید، اینگونه خواهد بود كه احتمالا محبوبترین فرد در مدرسه هستید.» شارپ كه شبكههای اجتماعی را در ۱۳ سالگی كنار گذاشته، با جرأت میافزاید: «من ترجیح میدهم ندانم بقیه در موردم چه فكر میكنند.»
برای برخی، علاقه به ایجاد دوستیهای آفلاین و حقیقی انگیزهای برای ترك بوده است. امانوئل میگوید: «من حالا در روابط اجتماعی واقعی خیلی بهترم. نه فقط دوستان دوستانتان كه درخواست دوستیشان را میپذیرید!» برای تیركه مورگن ۱۸ ساله، اینكه افراد به راحتی نتوانند به او دسترسی داشته باشند خودش جذابیت دارد: «همه از طریق افراد دیگر مرا پیدا میكنند و وقتی میشنوم كه در تلاش برای تماس با من بودهاند، با خودم میگویم چه عالی! ۵۰۰ دوست الكی میخواهم چه كار؟»
اما وقتی شما از یك نسل اساسا دیجیتالی هستید، ترك كردن شبكههای اجتماعی مثل رهبانیت میماند! امانوئل بیان میكند اخیرا همكارانش از او پرسیدهاند كه آیا اسنپچت دارد و وقتی گفته نه بلافاصله متوجه حس انزجار آنها شده است. انگار كه حرف ناجوری زده باشد. او سپس برایشان توضیح داده اكانت اسنپچت داشته، ولی هیچوقت از آن استفاده نمیكرده: «خیالشان راحت شد! خیلی عجیب بود.»
گرداب اسكرول
گروهی از نوجوانانی كه هنوز آماده حذف كامل این شبكهها از زندگیشان نیستند، برای مدتی عقب میكشند. دكتر آماندا لنهارت كه زندگی آنلاین جوانان را مطالعه میكند، یك نظرسنجی از نوجوانان آمریكایی انجام داده و از آنها درباره زمان فاصله گرفتن از شبكههای اجتماعی پرسیده است: «۵۸ درصد نوجوانان گفتند حداقل یك بازه زمانی را حداقل از یك شبكه اجتماعی دور شدهاند. متداولترین دلیل؟ مزاحم درس یا كارشان میشد.
بیشتر از یك سوم این را اصلیترین دلیل خروج از شبكههای اجتماعی عنوان كردند. دلایل دیگر شامل خستگی از فضای متناقضی كه میان همنسلهایشان در این شبكهها شاهد بودند و حس سركوبشدگی با سیل عظیم اطلاعاتی بود.»
تحقیقات هم مؤید این امر است كه جوانان بیش از گذشته متوجه میزان وقتی هستند كه در سایتها و اپها هدر میدهند. از میان افراد تحت مطالعه مؤسسه هیلهالیدی كه رسانههای اجتماعی را ترك كردهاند یا به فكر ترك آن هستند، ۴۴ درصد به دلیل استفاده از وقت برای كارهای مفیدتر بوده است. امروز این سؤال در ذهن بعضی افراد از نسل پیشین وجود دارد كه نوجوانانی كه مشغول درس یا امتحان هستند، چگونه وقت برای این حجم از فعالیتهای آنلاین دارند؟ ایزابلا معتقد است: «آنها دائما در حال درس خواندن هستند و تنها عامل حواسپرتیشان شبكههای اجتماعی است.» البته برخی نوجوانان مانند او ترجیح میدهند به جای فرو رفتن در گرداب بیانتهای اسكرول، وقتهای بیكاریشان را در فضای آزاد بگذرانند.
حریمِ از دست رفته
این مساله كه نسل زد هر حركتشان، از زمانی كه میتوانند راه بروند و حرف بزنند، به صورت آنلاین ضبط شده هم میتواند توضیح مهمی برای انزجار از شبكههای اجتماعی باشد! این نسل به دنبال حریم خصوصیای است كه از آنها سلب شده. ایمی بینز از دانشگاه لنكشایر میگوید: «جوانان میخواهند از این دهكدهای كه هر كسی همه چیز را درباره شما میداند بیرون بیایند.»
بنابراین، با اینكه نوجوانانِ امروز زمان زیادی را آنلاین میگذرانند، در واقع اطلاعات شخصی آنچنان زیادی را به اشتراك نمیگذارند و وقتی هم كه بخواهند به اشتراك بگذارند، به صورت استراتژیك این كار را انجام میدهند. بینز مثال میزند: «شما دارید تصویری را از آنچه هستید نشان میدهید. این پنجره مغازه یا برند شماست.» این تصویرسازی البته كار آسان و سریعی هم نیست. امانوئل میگوید: «قاب و پست كردن تصویر در این شبكهها یك كار پنجدقیقهای نیست.» او توضیح میدهد كه روی هر پست باید فكر شود تا پیام مشخصی را ارائه كند و حداكثر لایكها را كسب كند: «گاهی ساعتها تأمل میطلبد.» به عقیده بینز، هنگامی كه شبكههای اجتماعی آغاز به كار كرد، ما دقیقا نمیدانستیم این شبكهها به كجا خواهند انجامید. اما جوانان ارزش حریم خصوصی را بیش از ده سال قبل ما درك میكنند.» نوجوانان همچنین بیشتر از قبل در مورد اثرات یك توییت توهینآمیز یا تصاویر مستهجن و حتی عواقب زمان زیادی جلوی نمایشگر بودن اطلاع دارند. نوجوانان در مدارس درباره اشتراكگذاری تصاویر خصوصی و توییتهای غیرقابل بازگشت آموزش میبینند، ولی آنها داستانهای ترسناك در این موارد را هم به چشم دیدهاند.»