چند صدایی در تابِ طناب دار
فاطمه سلیمانی / داستان‌نویس
یكی از مباحث مهم داستان‌نویسی انتخاب درست زاویه دید است. اما گاهی نویسندگان نوقلم و مخاطبان بین زاویه دید و راوی تفاوتی قائل نیستند. مخصوصاً اگر زاویه دید اول شخص باشد. اگر از آنها بپرسید «زاویه دید این كتاب چه بود؟» پاسخ آنها نام راوی داستان است. مثلا می‌گویند: «داستان از زاویه دید رضا، مریم یا... روایت شده بود»، اما این پاسخ درستی نیست. برای درك بهتر این موضوع به شرح مختصر زاویه دیدهای اصلی می‌پردازیم.
1 ـ دانای كل (یك صدا بیرون از داستان كه به تمام فضای داستان اشراف دارد. هم حوادث و هم افكار همه شخصیت‌ها)
2 ـ دانای محدود به ذهن (این راوی روی شخصیت اصلی داستان تمركز دارد و هرچه او می‌بیند و درك می‌كند را برای مخاطب روایت می‌كند.)
3 ـ من راوی یا زاویه دید اول شخص (زاویه دید اول شخص در داستان حضور دارد و هرچه كه می‌بیند، می‌شنود و فكر می‌كند را برای مخاطب تعریف می‌كند.)
در صورت لزوم در آینده به شرح دیگر زاویه دیدها خواهیم پرداخت.
انتخاب زاویه دیدِ مناسب به محتوای داستان بستگی دارد. نویسنده با توجه به هنر و تجربه خود از زاویه دید مناسبِ آن محتوای خاص استفاده می‌كند. گاهی هم مجبور می‌شود از چند زاویه دید مختلف استفاده كند و گاهی از چند راوی. استفاده از زاویه دید چند صدایی جایی است كه تفاوت بین راوی و زاویه دید سخت می‌شود. این زاویه دید معمولا در داستان بلند استفاده می‌شود و در هر فصل یك منِ راوی یا یك دانای محدود به ذهن بخشی از داستان را روایت می‌كند. در اصل روایت داستان به عهده شخصیت‌های مختلف گذاشته می‌شود.
مهدی پناهیان، نویسنده كتاب «تابِ طناب دار» هم از این روش استفاده كرده است. این كتاب دو راوی اول شخص و یك راوی دانای محدود به ذهن دارد كه هر كدام در فصل‌های جداگانه بخشی از داستان را روایت می‌كنند. این سه نفر سه ضلع یك مثلث هستند. هر كدام بخشی از داستان را روایت می‌كنند كه دیگری از آن بی‌اطلاع است. استفاده از این تكنیك برای نویسنده یك امكان است تا دید یك دانای كل را به مخاطب بدهد. او از چیزی باخبر است كه شخصیت‌های دیگر داستان باخبر نیستند. نویسنده این امكان را داشت كه از زاویه دید دانای كل استفاده كند. اما استفاده از زاویه دید دانای كل، باعث كاهش همذات‌پنداری و تعلیق می‌شود. اما استفاده از اول شخص باعث می‌شود تا مخاطب با كتاب ارتباط بیشتری برقرار كند. یكی دیگر از محاسن انتخاب چند صدایی نسبت به دانای كل جلوگیری از اطناب است. دانای كل به خاطر ارتباط دادن این داستان‌ها با هم باید توضیحات اضافه‌ای ارائه كند كه باعث اطناب در داستان می‌شود. در نهایت به مهم‌ترین ویژگی این تكنیك می‌پردازیم. چند صدایی یعنی شنیدن صدای مخالف و موافق.