مروری بر كتاب «قندآباد»

كار، كار سكندر ناقلا است

نجمه نیلی‌پور

خان‌بابا همیشه اهل شوخی ‌و ‌خنده بود. هرجا می‌نشست شروع می‌كرد به تعریف كردن وقایعی خنده‌آور و تا كنارش نشسته بودی، گل از گلت می‌شكفت و خنده از كنار چشم‌هایت نمی‌رفت. بچه‌تر كه بودیم، هر وقت حالمان گرفته بود، عصایش را می‌انداخت به مچ پاهایمان و می‌كشیدمان به طرف خودش و شروع می‌كرد به قلقلك كف‌پاهایمان. بعد هم دو تا شكلات از لای كرسی در می‌آورد و می‌گفت: «وقت و بهانه برای غصه توی این دنیا زیاده، باباجان تا می‌تونی بخند.» و من از بعد رفتن خان‌بابا همیشه به این فكر می‌كنم شكلات و قند و نبات آدم‌ها را می‌خنداند حتی اگر در تلخ ترین جاهای زندگی باشند یا حتی اگر گاهی برای آدم ضرر داشته باشند یا این‌كه اصلا دل آدم نخواهدشان. اما قندها همیشه خوردنی نیستند گاهی هم خواندنی هستند. درست مثل داستان «قندآباد»، روستایی كه تا به حال هیچ معلمی در آن بیشتر از دو ماه دوام نیاورده است. روستایی كه یك سكندر دارد و آن هم چه سكندری! سكندر یك چشم، كه همه آتش‌ها از او بلند می‌شود. سكندر شخصیت اول داستان قند‌آباد است كه با شیطنت‌هایش دمار از روزگار همه معلم‌های فرستاده شده به روستا را در می‌آورد و هیچ معلمی تا به حال نتوانسته جای پایش را در روستای قند‌آباد محكم كند. اماااا... آقا معلم جدید روستا دل گنده‌تر از این حرف‌هاست كه تسلیم سكندر یك چشم شود. هر چند كه سكندر سعی می‌كند با ترفندهای مختلف او را تسلیم خودش كند، اما آقا معلم جدید، آقاتر از این حرف‌هاست. سكندر از پدر و مادر یتیم است و مش قلندر كه جانباز جنگ و برادر سكندر است نگهداری او را به‌ عهده گرفته. او همیشه هوای سكندر را داشته اما از پس این كارش بر نمی‌آید؛ یعنی تاراندن معلم‌های جوان. آقا معلم جدید خیلی صبور است، به حدی كه نه از گرفتار شدن در انباری توسط سكندر به برادرش گله‌ای می‌كند، نه از كار گذاشتن بمب در كلاس درس و نه از ماجرای ماری كه در كیفش جا داده بود. اما شرمندگی كنده شدن شلوارش را به سبب قیری كه سكندر روی صندلی‌اش سر كلاس ریخته بود، تاب نمی‌آورد. آقا معلم جدید كه حالا حسابی از دست سكندر، جان به لب شده تصمیم می‌گیرد برود پیش مش قلندر و همه ماجرا را برای او تعریف كند. اما وقتی سراغ مش قلندر می‌رود او شروع به حرف می‌كند و ماجرای یك چشم شدن سكندر را به آقا معلم می‌گوید و از او می‌خواهد كمكش كند تا سكندر آرام و سر به راه شود. مش‌قلندر به آقا معلم می‌گوید: «آقا معلم تو هر كار كه می‌تونی برای سكندر بكن. بذار اطمینانش جلب بشه. ناراحت درسش هم نباش. اخلاق از درس مهم‌تره. جای دوری هم نمی‌ره. خدا اجر میده. درسش هم من و عیالم بالا سرش هستیم.» آقا معلم كه خودش راوی داستان است دلش به رحم می‌آید و بقیه داستان را این‌گونه روایت می‌كند: «فكر سكندر آزارم می‌داد. اگر این‌طور پیش می‌رفت، باید برمی‌گشتم شهر. ازاتاقم نگاهی به بیرون انداختم. حتما سكندر الان با گوسفندهای مش قلندر توی صحرا بود. یك لحظه تصمیم گرفتم بروم پیشش و با او صحبت كنم.» بله او دلش می‌خواست یك بار دیگر شانسش را امتحان كند و خودش سراغ سكندر برود و با او حرف بزند. مش‌قلندر یكی از پاهایش را در جنگ از دست داده بود برای همین سكندر در كارهای كشاورزی و‌ بردن گله به صحرا كمك حال خوبی برایش بود. اما چشمتان روز بد نبیند كه سكندر باز هم طی نقشه‌ای زیركانه آقا معلم را به دام‌ می‌اندازد و او را شش ساعت در گودالی از آب و گِل گرفتار می‌كند و نجاتش نمی‌دهد. بله ماجراهای سكندر و آقا معلم جدید به همین جا ختم نمی‌شود و همچنان پر قدرت به پیش می‌رود تا این‌كه بالاخره یك شب آقا معلم جدید در حالی كه پای زخمی شده از گاز سگ سكندر را داشته پانسمان می‌كرده صدای كمك سكندر را می‌شنود و با دو تا كشیده محكم از خجالت این چند وقتش در می‌آید. اگر می‌خواهید بدانید بالاخره آقا معلم جدید با سكندر چه می‌كند و سكندر برای چه از آقا معلم كمك خواسته قند‌آباد به قلم سید سعید هاشمی را بخرید و هم خودتان از خواندنش لذت ببرید و هم به نوجوانان عزیزتان پیشكش كنید، اما یك حرف درگوشی بین خودمان بماند انتشارات كانون فكری كودكان و نوجوانان هر چند در طراحی كتاب طرح‌های مناسب مطلب كتاب را استفاده كرده، ولی با بی‌سلیقگی تمام صفحات كتاب را یكی در میان آبی نفتی كرده و چاپ كلمات را مشكی كار كرده و این در روند خواندن كتاب مشكلات و مصائب عدیده‌ای را برای خواننده كتاب فراهم كرده البته فكر می‌كنم كه... كار، كار همان سكندر ناقلا باشد می‌خواسته یك طوری از خجالت آقای هاشمی در بیاید كه انگشت‌نمای خلقش كرده است.