با حضور غول کوچولوها
افسانه كامران / مدرس دانشگاه
وقتی این روزها لازم است بچههای ما چیزهایی بیشتری بدانند تا برای آینده بهتر آماده شوند، وقتی در دنیایی از تهدیدها، بیماریها و جنگها و نابسامانیها در این دنیای واقعی به سر میبرند چرا باید كتابهایی درباره غولها بخوانند؟ دانستن از غولها و سردر آوردن از دنیای آنها به چه كارشان میآید؟ مگر نه اینكه این روزها آنها نیز چون ما با غول یا هیولای كرونا شب را به صبح میرسانند؟
در دوران بچگی ما غولها بعد از پدرو مادرها و معلمها یكی از شخصیتهای مهم تربیتی بودند و مدام در زیر پلهها، كمدها و انباریها پنهانمیشدند تا اگر بعداز ظهرها نمیخوابیدیم، یا زیادی شیطنت میكردیم سر و كلهشان پیدا میشد تا ما را بخورند. برای همین ممكن است بسیاری از ما كه چنین تجربههایی را از غولها در كودكیمان داشتهایم، علاقه چندانی نداریم تا برای بچههایمان از این كتابهای غولی بخریم. برای همین در اینجا ده عنوان كتاب كودك درباره غولها را برای گروههای متفاوت سنی مرور میكنم، شاید تصویر واقعیتر و بهتری از جهان غولها نصیب ما و كودكانمان شد.
واقعیت این است كه تنوع كتابها درباره غولها به اندازه تنوع و تعداد غولها زیاد است و گویا روز بهروز هم در سراسر جهان زیادتر هم میشود. امروزه غولهای كتابهای كودكان دیگر آن موجودات ترسناك گذشته نیستند، در تصویرسازی این كتابها غولها بیشتر در شكل و شمایلی انسانی با ابعادی بزرگتر تصویر میشوند. خصوصیات و خلق و خوی حیوانی غولها به غیر از آنچه كه در كتاب «دایرهالمعارف غولها» آمده، كمتر شده اما همچنان تواناییهای جادوییشان را حفظ كردهاند، به همین خاطر غولها به عنوان كاتالیزوری برای رسیدن به آرزوها هستند، برای دستیابی به این آرزوها در داستانهای غولی لزومی به دلایل منطقی و واقعی نیست. در واقع وجود غولها به گونهای پذیرفتن برخی از مقدرات و پدیدههایی خارج از توانایی انسان در برهههایی از زندگی است. مقاطعی از زندگی كه از قضا همه چیز در كنترل و اختیار انسان نیست. از اینرو شاید خواندن این كتابها برای كودكانمان تا حدی به آنها كمك كند تا نقش غولها و پدیدههای عجیب و غریب را در زندگیشان باور كنند.
به خاطر نقش واسطهگری غولها در برآوردن آرزوها و خواستههاست كه آنها میتوانند كمك كنند تا ما از ترسها، تهدیدها و خواستهای كودكانمان آگاه شویم. در واقع غولهای چراغ جادو میتوانند به كودكان ما كمك كنند تا برخی از مهمترین احساسات و عمیقترین ادراك آنان به زبان درآید.
غولها در داستانهای كودكانه میتوانند برخی از اعمال و رفتارهایی كه ممكن است برای كودكانمان مجاز نباشد را به راحتی به واسطه جثه یا شكل و شمایل یا جادویی كه دارند انجام دهند، مثلا غولی كه خیلی دست و پا چلفتی است، غولی كه خجالتی است و از آدمها میترسد و غولهای دیگر برای بچهها باورپذیر و بانمك هستند. از این جهت خواندن كتابهایی درباره غولها نه تنها به بچهها كمك میكند تا آنچه كه متفاوت و عجیب است را راحتتر درك كنند و حتی بتوانند همدلی كنند، بلكه به پدر و مادر هم كمك میكند تا دنیای عجیب كودكانشان را بهتر و راحتتر بفهمند و با آن همذاتپنداری كنند.
من هم چون بسیاری از آدمها تصویر خوبی از غولها در ذهنم نداشتم، چون تنها غولی كه در كودكیام دیده بودم غول چراغ جادوی علی بابا بود كه موجود دودی شكل و پیچانی بود كه یكدفعه ظاهر میشد تا سر بزنگاه آرزویی را برآورده كند، اما با برآوردهشدن یك آرزو چیزهای بسیاری از دست میرفت و خراب میشد. اما غولهای كتابهای داستان امروزی خصوصا نویسندگان خارجی بیشتر ابزاری برای بیان مفاهیمی چون همدلی، شناخت و تغییر هستند. در بیشتر این داستانها غولها این امكان را برای كودك فراهم میكنند تا تفاوت و تغییر را بر خلاف روال عادی زندگی با طنز، فانتزی و صمیمت بیشتری درك كنند. به نظرم حق همه ماست كه حتی اگر كودكی در خانه یا اطرافمان نداریم چندتایی از این كتابهای غولی را برای خودمان بخریم و در كتابخانهمان برای روز مبادا نگه داشته باشیم، یكی از این كتابها قطعا میتواند كتاب «دائرهالمعارف غولها» باشد.
دیزی و دردسرهای غول بودن
دیزی دختربچهای است كه عاشق بازیهای غولی است و با دوستش گابی مدام در فكر این است كه چه جوری با غولشدن از زندگیاش لذت بیشتری ببرد، زبان داستان طنز است و همه چیز از منظر یك دختربچه شیطان روایت میشود كه میخواهد دنیا را از چشم غولها ببیند.
كتاب برای گروه سنی ب و ج است، اما حتی شاید گروه سنی د هم از خواندن كتاب لذت ببرند، تصویرسازی و صفحهآرایی كتاب هم خواندن آن را جذابتر كرده است؛ در كل به نظرم برای شناخت جهان بچهها كتاب خوبی است و روایت خوبی از زندگی آنها و افكار آنها حتی به بزرگترها میدهد. فقط شاید خواندن دویست صفحه كتاب برای گروه سنی ب كمی سخت باشد البته كه قرار نیست كل كتاب را در یك شب بخوانند، كتاب را نشر پیدایش به قیمت 9500 تومان چاپ كرده است.
غول و انگشتر جادو
كتاب درباره دختر نوجوان انگلیسیاست كه با پیدا كردن انگشتری در مدرسه و بیرون آمدن غولی از آن انگشتر كه مربوط به 500 سال پیش است، آرزو میكند تا روزی شگفتانگیز را در مدرسه تجربه كند. دختر با غول به شرق و آسیا سفر میكند و در زنگ آخر انگشتر را به همكلاسی هندیاش میبخشد چون فكر میكند غول دلش برای وطناش كه كشوری گرم با آفتابی داغ بوده، تنگ شده است.
كتاب رویكرد همدلانهای به موضوع مهاجرت، دلتنگی و مفهوم وطن از نگاه نوجوانان دارد، همچنین برای آشنایی با كشورهایی چون چین و هند و عراق هم بد نیست. در كل ایده نویسنده یعنی آن فاین برای استفاده از غول انگشتر بسیار جالب است. البته اگر بتوانید از طراحی روی جلد بد كتاب بگذرید و كتاب را بخوانید؛ رمانی جمع و جور برای نوجوانان كه نشر بنفشه به قیمت 5000 تومان منتشر كرده است.
حالا نه بچه
حالا نه بچه از آن كتابهای تصویری است كه داستان غمانگیز پسربچهای است كه به پدر و مادرش میگوید: غولی در خانه است و هیچكس حرف پسرك را جدی نمیگیرد و در نهایت
غول بچه را میخورد!
به نظرم كتاب را برای هیچ بچهای نخرید اما این كتاب میتواند كتابی خوب برای پدرها و مادران باشد، چون در واقع غول استعارهای از فراموشی كودك در جهان امروزی و در گرفتاریهای زندگی روزمره و كاربزرگترهاست. هر چند كتاب برای گروه الف و ب در نظر گرفته شده است، اما به گمانم این كتاب برای بزرگسالان كتاب مناسبتری است، تصویرسازیهای كتاب خصوصا تصویر غول و دندانهای تیز او هم برای كودكان این سن و سال ترسناك است، كتاب را نشر چكه با قیمت 6000 تومان منتشر كرده است.
خوشتیپترین غول شهر
كتاب ماجرای غول بدبختیست كه بعد از مدتها تصمیم میگیرد تا لباسهای كهنهاش را با لباسهای نویی در لباسفروشی عوض كند. غول كه برای مدت كوتاهی احساس میكند خوشتیپترین غول شهر است مجبور میشود در راه هر كدام از لباسهایش را به حیواناتی كه دچار دردسر و مشكل شدهاند ببخشد و در نهایت به دنبال لباسهای كهنه خودش میرود.
شاید قصه این كتاب برای ما زیادی آشنا به نظر برسد اما تصویرسازی كتاب آنرا جذاب كرده است و در كل شاید برای آموزش همدلی و مهربانی بچهها با همسالان و دوستانشان كتاب بدی نباشد. كتاب را نشرخانه تحول به قیمت 15 هزار تومان برای گروه سنی ب منتشر كرده است.
گلوپس، كوچولوی بدقلق
كتاب ماجرای غولی است كه از بدو تولد از دنده غولی به دنیا میآید و كارهایی میكند كه بیشتر آدمها را میترساند؛ اما گلوپس به خاطر طبیعتاش به این شكل رفتار میكند. تصویرسازی كتاب در فهم ماجرا و پایان باز داستان بسیار كمك میكند و برای كودك تجربه شیرینی از طنز را رقم میزند. شاید حتی گلوپس به صورت زیر پوستی دارد به بچهها یاد میدهد كه چه كارهایی بد است، اما چون او بچه غول است نمیتواند این كارها را نكند. كتاب برای گروه سنی الف و به قیمت 8500 توسط نشر مرغابی چاپ شده است.
كوتی كوتوله و غول خاله
داستان بچه غولی است كه برخلاف غولهای دیگر حاضر نیست آدم بخورد تا بزرگ شود! برای همین مجبور میشود تا به سفر برود، بلكه در این میان آدمهایی را پیدا كند كه دلش برای آنها نسوزد و بتواند آنها را بخورد، كوتی كوتوله نه در عروسی و نه در عزا موفق نمیشود تا كسی را بخورد و در نهایت به خانه پیرزنی میرود، نانهای پیرزن را میخورد و فرزند پیرزن میشود.
تصویرسازی و چاپ كتاب فوقالعاده است و به گمانم هر بچهای را میتواند سرگرم كند، اما شاید اگر داستان شكل دیگری تمام میشد كتاب هیجانبرانگیزتر میشد. در كل برای بیان همدلی و دوستی كتاب خوبی است، گروه سنی ب و ج مخاطب اصلی این داستان است و شهر قلم آن را به قیمت 14 هزار تومان با جلد سخت منتشر كرده است.
دایرهالمعارف غولها، هیولاها و دیوها
همانطور كه از نام كتاب پیداست هر جور اژدها، غول، دیو و هیولایی كه از هر كشوری در سراسر جهان و حتی ایران را بخواهید میتوانید در این كتاب بیابید، از بختك و ترول بگیرید تا دراكولا و پشمالوها و ققنوس و گولون و كلا هر چیزی. بعضی از این غولها داستانهای ویژه و خواندنی هم دارند و برخی دیگر نیز تنها به توصیف و ویژگیهای آنها پرداخته شده است، به گمانم در هر كتابخانهای وجود چنین كتابی لازم است، چون آنقدر این غولها و هیولاها قصه دارند كه میتوانند حالا حالاها كودكمان و چهبسا خود ما را هم سرگرم كنند. هر چند تصویرسازی كتاب یكدست نیست اما قرار نیست 160 صفحه را در یك شب بخوانید اما اگر بچهای دارید كه كمی حساس است و میترسد پیشنهاد میكنم این كتاب را برای خودتان بخرید، چرا كه شبها میتوانید یكی دو تا از داستانهای غولها را خودتان بخوانید تا آدرنالین خونتان به قدر كافی بالا برود، حداقل راحتتر از رفتن به شهربازی است در این روزها. كتاب را محراب قلم با كیفیتی خوب به قیمت 30 هزار تومان منتشر كرده و مناسب گروه سنی ج است.
غول و دوچرخه
كتاب ماجرای دزدی پسربچهای ست كه دوچرخه دوست دارد، اما این وسط دختر نویسنده یعنی درسا در كار نوشتن داستان دخالت میكند و دلش برای پسربچه دزد میسوزد، پسربچه را فراری میدهد، اما خودش و خانوادهاش اسیر بچه غول گرسنهای میشوند، نكته جالب اینجاست كه بچه غول هم خیلی دوچرخه دوست دارد و با پسربچه دزد دوست میشود اما درسا و خانوادهاش عاقبت فرار میكنند و...
كتاب فضای تخیلی جالبی داشته و از اینكه فرمان قصه دست درسا میافتد و تقدیر دیگری برای پایان داستان رقم میزند، رویكرد خلاقانهای دارد.
تصویرگر كتاب راشین خیریه است؛ همان كسی كه كاراكترهای مجموعه شكرستان را طراحی كرده است. كتاب برای گروه سنی«ب» است و فكر میكنم برای بچههایی كه تخیل قوی دارند خواندن آن خالی از لطف نباشد؛ كتاب را نشر افق به قیمت 6500 تومان منتشر كرده است.
قصه غولهای عاشق
مجموعه سه جلدی غولهای عاشق درباره غولی به نام والدوست، غولی كه با جثه بزرگش شبیه به بچهای رفتار میكند، عاشق غول همسایهشان میشود و كلا كارهایی میكند كه همه آدمها انجام میدهند، اما خوب والدو چیز دیگری است. زبان كتاب طنز خوبی دارد و برای گروه نوجوان هم جذاب است. در كل این سه مجموعه مفاهیمی چون مدارا، تلاش برای به دستآوردن چیزهایی كه دوست داریم و عشق و دوستی است، كتاب را نشر پنجره به قیمت 1600 تومان در سال 1389 منتشر كرده است و این روزها با قیمت بالای كاغذ و كتاب تنها میتوانیم بگوییم خاطرات آنروزها و آن قیمتها یادش بخیر!
بچه گروفالو
كتاب ماجرای بچه غولی حرف گوش نكن به نام گروفالوست كه گول حرف پدرش كه به او میگوید در جنگل موش بزرگ دم درازی است را نمیخورد و شجاعانه به دل جنگل میزند تا ببیند چه خبر است و موش بزرگ دم دراز را ببیند. به نظرم اگر كودك حرف گوشنكنی دارید كه به هیچ عنوان حاضر نیست بعدازظهرها بخوابد این كتاب برای شماست، تصویرسازی كتاب و قیافه گروفالو هم بسیار بانمك است هرچند ممكن است كتاب برای گروه سنی ب كمی سركاری به نظر بیاید چون اینروزها بچههای نه ده ساله به این راحتیها با ایده نویسنده گول نمیخورند. كتاب را كانون پرورشی كودكان به قیمت 6500 تومان منتشر كرده است.