پای صحبتهای هنرمند جوانی كه از خمیری به قدمت صدها سال به شكلی خلاقانه و امروزی استفاده میكند
چسب، كاغذ، فوركی!
صفحه اینستاگرامش را كه نگاه میكنی پر از مجسمههای نقلی بامزه است. میشود ساعتها در گالری مجازیاش چرخید و با شخصیتهای انیمیشنهای جدید و قدیمی دیداری تازه كرد. از فوركی داستان اسباببازیها بگیرید تا ممول و شازده كوچولو. در نگاه اول اینطور به نظر میرسد كه جنس این مجسمهها از سرامیك یا یك چنین چیزی باشد. اما با خالقشان كه گفتوگو كردیم فهمیدیم این كوچولوهای رنگی از جنس «پاپیه ماشه» هستند.
پاپیه ماشه برخلاف اسم سخت و عجیبش، پیچیدگی چندانی ندارد. این اصطلاح فرانسوی به معنای كاغذ مچاله شده یا كاغذ جویده شده است. علت این نامگذاری این است كه در این روش كاغذ باطله را با چسب چوب مخلوط كرده و با آن كارهای هیجانانگیزی انجام میدهند. از ساخت انواع مجسمه بگیرید تا ظروف خاص و جعبه و... .
نفیسه صادقیان متولد سال 74 است و در رزومهاش هم كارشناسی مهندسی عمران به چشم میخورد و هم كارهای هنری مختلف و خلاقانه. با او درباره كسب و كار جذابش صحبت كردهایم.
الهام فیروزبخت
قصه از كجا شروع شد؟
مهر 1396 كارم را با پارچههای نمدی و عروسكسازی شروع كردم. آن سال اولین پاییزی بود كه فارغالتحصیل شده بودم و وقت آزاد بیشتری داشتم. از طرفی دوست نداشتم این وقت آزاد را بدون انجام كار مفیدی سر كنم. به همین دلیل كارهای هنری را شروع كردم. چون ذاتا به این كارها علاقه داشتم و چون اوایل برای سرگرمی این كار را میكردم پول زیادی برای خرید پارچه و وسایل هزینه نكردم. سرمایهای كه برای كار گذاشتم بسیار بسیار كم بود شاید بتوانم بگویم سه سال پیش چیزی حدود 50 تا 60 هزار تومان برای خرید نمد و قیچی مخصوص و نخ خرج كردم. كمی كه در عروسكسازی با نمد حرفهایتر شدم به سمت «پاپیه ماشه» رفتم. مرداد 97 كار با پاپیه ماشه را شروع كردم. اوایل فقط گردنبندهای تصویری میساختم. در كنار این گردنبندها مجسمههای خیلی كوچك هم درست میكردم. یك روز تصمیم گرفتم عكس مجسمهها را هم در صفحه كاریام منتشر كنم. كمكم ساخت این مجسمهها برایم از ساخت گردنبندها جدیتر شد تا جایی كه یكی از مشتریهای پیج از من خواست تمام شخصیتهای كتاب شازده كوچولو را برایش بسازم، راستش را بخواهید كار برای خودم هم جذاب بود و به همین خاطر هم مجسمهسازی را با جدیت بیشتری پیگیری كردم.
اولین چیزی كه ساختید چه بود؟
اولین كاری كه با نمد ساختم یك عروسك كیتی بود. هنوز هم كه عكسهایش را نگاه میكنم ذوقزده میشوم با اینكه اولین كارم طبیعتا پر از ایراد است، اما با نگاه كردن به این عروسك كلی حس و انرژی خوب دریافت میكنم. این عروسك را هنوز هم برای خودم نگه داشتهام و خیلی دوستش دارم. اولین كار نمدی كه فروختم هم یك عروسك بود كه اسمش را گذاشته بودم «سبزك» چون لباسهای سبز تنش بود. 20 هزار تومان فروختمش. اولین كاری هم كه با خمیر درست كردم یك روباه بود كه سفارش یك مشتری بود كه خیلی كار جذاب و خواستنی شد هم برای خودم و هم برای مشتریام.
كار را چطور پیش بردید؟
وقی كارم را شروع كردم اصلا پیچی در اینستاگرام نداشتم و زیاد با فضای آن آشنا نبودم، اما از طریق كانالها با صفحههای مجازی كه كار هنری انجام میدادند در ارتباط بوده و كارهایشان را دنبال میكردم. وقتی دستسازههای مختلف را میدیدم، یك چیزی من را به سمت این كارها میكشید، طوری كه دوست داشتم دائما در حال خلق كردن باشم و هر روز با یك ایده جدید چیزی نو بسازم. این را هم بگویم كه برای این كار هیچ آموزشی ندیدم و به صورت آزمون و خطا جلو رفتم. كمكم در این راه تجربه كسب كردم و سعی كردم تكتك این تجربیات را در كارهای بعدی استفاده كنم. از اشتباهات درس بگیرم و تا جایی كه ممكن است از بروز خطاهای جدید جلوگیری كنم. در این مسیر به تجربههای زیادی هم رسیدم مثلا الان به جای یك خمیر ثابت، بسته به كاری كه میخواهم انجام بدهم با سه نوع خمیر كار میكنم. چون هر نوع خمیر برای یك نوع مجسمه مناسب است. خمیر پاپیه ماشه خیلی ارزان قیمت است. اما خمیرهای دیگر داستانشان فرق میكند. من تا قبل از عید هر بسته ۵۰۰ گرمی خمیر مجسمهسازی را حدودا ۷۰ هزار تومان میخریدم.
نظر خانواده در مورد كارتان چه بود؟
به عنوان یك شغل به این كار نگاه نمیكردند، اما خیلی تشویقم میكردند و بیشتر از خودم برای كارهای نمدی و بعدتر برای مجسمهها ذوق و شوق نشان میدادند. به خصوص پدرم كه خودشان هم دستی بر آتش هنر دارند. ایشان دبیر الهیات هستند اما خوشنویسی حرفهای انجام میدهند. به همین دلیل ما از همان ابتدا با هنر بیگانه نبودیم و روحیه هنری به نوعی در ما وجود داشت. وقتی بچه بودم ایشان در كانون فرهنگی كلاس خوشنویسی و نقاشی برگزار میكردند و من همیشه همراه ایشان به كانون میرفتم و عضو ثابت كلاس نقاشی پدرم بودم. به همین دلیل از همان بچگی بهترین سرگرمی كه داشتم كشیدن نقاشی بود. یادم میآید هر موقع بهانهگیری میكردم كافی بود یك دفتر و تعدادی مداد رنگی به من بدهند تا بتوانم ساعتها خودم را سرگرم كنم. همسرم هم در این راه بسیار همراهیام میكند. در مورد خوب و بد كارها همیشه با هم صحبت میكنیم و من در بیشتر كارها از نظرات ایشان استتفاده میكنم و فكر میكنم این نظرات در بهتر شدن كارها خیلی تاثیر داشته است.
در روز چند ساعت كار میكنید؟
به نوع كار بستگی دارد. مثلا كاری كه خیلی ظریفكاری داشته باشد، یك تا 2 ساعت ساختش زمان میبرد، البته مراحل دیگری هم هست. مثلا بعد از فرم دادن خمیر، مراحلی مثل سمبادهكشی و رنگآمیزی هم زمان میبرد. در كل ساخت هر یك دانه عروسك كوچك سهونیم الی چهار ساعت زمان میبرد. اما راستش را بخواهید هر وقت حس و حال و انرژی بالا باشد و حس كنم كه میتوانم انرژی مثبتم را به مجسمهها و بعدتر به مشتری منتقل كنم، پای كار مینشینم. عقیدهام این است كه كارهای دستساز تفاوتی كه با دیگر كارها دارند این است كه انرژی خالقشان را در خود حفظ میكنند و بعد به نفرات بعدی هم منتقل میكنند. به عبارتی كارهای دستساز كاملا از دل برمیآیند، به همین خاطر خیلیها كه از من درباره جنس كارها میپرسند میگویم جنس كارها خمیر مجسمهسازی با مقدار فراوانی عشق است. شاید به همین دلیل هم هیچوقت از كار خسته و دلزده نشدهام.
یك روز كاریتان چطور میگذرد؟
اگر سفارشی كه مشتری داشته از مدلهای موجود در صفحه باشد، سریع سراغ ساخت مجسمه میروم. اما اگر سفارش یك سفارش خاص باشد كه نمونهاش را قبلتر نساخته باشم باید اول آن را طراحی كنم. مثلا بسیار پیش آمده كه مشتری از یكی از شخصیتهای یك انیمیشن خوشش میآید و از من میخواهد آن شخصیت را برایش بسازم. در ابتدا باید آن شخصیت را طراحی كنم و آن طراحی را به مشتری نشان بدهم و اگر مشتری تایید كرد، شروع به ساختش میكنم. بعد از ساخت مجسمهها، یكروز زمان نیاز است تا خشك شود. البته این زمان بسته به حجم و بزرگ و كوچك بودن مجسمه ممكن است بیشتر هم طول بكشد. گاهی وقتی مجسمهها خشك میشود تركهای عمیقی برمیدارد. اگر این تركها قابل ترمیم باشد كه ترمیمشان میكنم، ولی اگر تركها آنقدر عمیق باشد كه نشود ترمیم كرد، مجسمه ترك خورده را كنار میگذارم و یكی دیگر میسازم. بعد مجسمهها را سمباده میزنم و بعدتر رنگشان میكنم. من از رنگ آكرلیك برای رنگآمیزی استفاده میكنم تا زود خشك شود و بعد از آن نوبت براق سازی مجسمههاست. این اسپری براقكننده هم حدود 20 دقیقه طول میكشد تا خشك شود. بعد از تمام شدن این مراحل، عكاسی كار را انجام میدهم. در آخرین مرحله آنها را داخل جعبههای مخصوصی كه باز هم آنها را خودم میسازم و رویشان را نقاشی میكنم، قرار میدهم و برای رساندشان به دست مشتریها به اداره پست میروم. در مورد جعبهها این را بگویم كه معمولا تعداد زیادی از آنها را اول هر ماه میسازم و حین سفارشگیری روی آنها نقاشی میكنم.
قیمت مجسمهها چند است؟ برای كارتان تبلیغ هم كردهاید؟
قیمت مجسمهها از 20 هزار تومان شروع میشود و نسبت به اندازه و نوع كار متفاوت است. خوب یا بد، من برای كارم هیچ وقت تبلیغ نكردهام، مثلا تا به حل اتفاق نیفتاده كه پولی به صفحه یا كسی بدهم تا كارم را تبلیغ كند. اما همیشه حمایت هنرمندان كاربلد بسیاری را داشتهام كه برای من و كارم خیلی خوب بوده است. من عقیده دارم اگر محتوای خوبی ارائه ندهی یا كیفیت محصولات آن چیزی نباشد كه به مشتری نشان دادهای با تبلیغات فراوان هم نمیشود كاری از پیش برد. كیفیت محصول به نظرم بهترین تبلیغ برای یك كسب و كار است. به همین دلیل همیشه سعی كردهام امروز از دیروز بهتر و به روز باشم.
برای كسانی كه میخواهند كسب و كاری را شروع كنند چه پیشنهادی دارید؟
عاشق این كار نباشید شروع كردنش بیفایده است. كارهای هنری به این صورت است كه شاید تا مدتها فروشی نداشته باشید، چون به هر حال كمی طول میكشد تا مشتریها شما را بشناسند و بعدتر به شما اعتماد كنند. ممكن است یك ایده جدید و بكر را ارائه بدهید اما در عمل اتفاقی نیفتد چون ایده دیده نمیشود، باید برای شروع هر كاری قوی صبور و صبور و صبور باشید. به نظرم باید كارتان مخصوص خودتان باشد و تا جایی كه میشود كپی از نمونههای دیگر نباشد. از طرفی دیگر عكاسی كار خیلی خیلی مهم است. به نظر من بعد از محتوا و ایده، چیزی كه اهمیت فراوانی دارد عكاس از محصولات است. به بستهبندی محصولات هم توجه كنید. سعی كنید بستهبندی مخصوص خودتان را داشته باشید. مثلا خیلی از مشتریهای من تنها سراغ بستهبندیهای مخصوص میآیند، در حالی كه من تكی و جداگانه این بستهبندیها را نمیفروشم و در آخر اینكه از تجربهكردن نترسید. نگذارید از ترس اینكه شاید روزی در كار شكست بخورید ارادهتان سست شود.
تا به حال اتفاق جالبی در رابطه با كسب و كارتان افتاده؟
یك بار برای پست محصولات به یك دفتر پستی مراجعه كرده بودم و از آنجایی كه اسم صفحه كاریام را روی بستههای پستی مینویسم، متصدی باجه من را از روی اسم صفحهام شناخت و گفت، من یكی از طرفداران شما هستم و كارهایتان را دنبال میكنم. برایم خیلی لذتبخش بود كه یكی از مخاطبانم در دنیای مجازی را در دنیای واقعی میبینم و برایم جالبتر بود كه او من را خیلی زود به خاطر آورد.
راه و رمز درست كردن پایپه ماشه
كهنترین آثار یافت شده از جنس پاپیه ماشه مربوط به سلسله «هان» چین بوده است، اشیایی همچون درپوش ظرف و كلاههای تشریفاتی و نظامی. خاستگاه این هنر قدیمی كشورهای شرق آسیا بوده است و در قرن ۱۵میلادی با ورود این هنر به اروپا، برای ساخت مجسمههای كوچك مذهبی استفاده میشده است. جالب اینكه در ایران هم این هنر در دوران صفویان گسترش پیدا كرده است كه با بهكارگیری چسب و كاغذ، آثار هنرمندانهای خلق شده است. ساخت مجسمههای پاپیه ماشه یكی از موثرترین راهها برای بروز خلاقیت و استعدادهای هنری است. با استفاده از این خمیر میشود ایدههای ذهنی و خلاقانه را راحتتر اجرا كرد. به همین دلیل هم یاد گرفتن كار با خمیر پاپیه ماشه تأثیر زیادی در تقویت قدرت خیال دارد و میتوانید با كمك آن برای خودتان مجسمههای جالبی را خلق كنید. اما چطور میشود خمیر پاپیه ماشه درست كرد؟
1- برای تهیه این خمیر كاغذ، باطله را كاملا ریز كنید. بعد در ظرفی مناسب آب ریخته و كاغذ را در آب قرار دهید. بهتر است كه آب روی آنها را كاملا بپوشاند. ظرف را روی حرارت قرار داده و به مدت 30 دقیقه بجوشانید.
2- پس از خنك شدن این مواد را در مخلوط كن ریخته تا به صورت خمیری یكدست در بیاید.
3- حالا لازم است تا این خمیر را دوباره روی حرارت قرار دهید تا آب باقیمانده آن خارج شده و خمیری شكل شود.
4-ادامه كار بسیار ساده است. كافی است یكچهارم پیمانه چسب چوب را به خمیر افزوده و دستها را با روغن برزك چرب كرده و یك قاشق از روغن را نیز درون مواد بریزید.
5- حال با دستهای چرب شده خمیر را ورز دهید، تا چسب به طور یكنواخت با كاغذ مخلوط شود و خمیری نرم و لطیف به دست بیاید.