گفت‌وگوی قفسه جام‌جم با مجید قیصری به بهانه رمان «گور سفید»
قـصــه قـانــون
قانون، این كلیدواژه رمان گور سفید مجید قیصری است. رمانی خوشخوان و البته عجیب كه شاید هر سلیقه‌ای آن را نپسندد، ولی كتابی است كه از نظر فنی نمی‌توان آن را انكار كرد، البته خوشخوانی و روانی كتاب را نیز نمی‌توان رد كرد. كتاب بر پایه یك اعتراف شكل گرفته است. نویسنده تلاش كرده از این زاویه داستان را برای خواننده روایت كند و اتفاقات را بر اساس اعتراف راوی كنار هم قرار می‌دهد. قصه درباره قانون است. قانونی كه «من» در آن حرف اول را می‌زند و نویسنده با روایت‌های راوی در تلاش است این مفهوم كه اگر هركس مفسر باشد چه اتفاقاتی انتظار ما را می‌كشد؛ به خواننده اهمیت وجود قانون را گوشزد كند. نشان دهد كه اگر قانون نباشد چه دنیایی را شاهد هستیم و...
مجید قیصری كه بیشتر داستان‌هایش درباره جنگ است، این بار سراغ یك از موضوعات اجتماعی رفته و آن را با خواننده‌اش به اشتراك گذاشته است. او در این داستان بلند، شهری را تصویر می‌كند كه در آن افراد نقشی بر عهده دارند و می‌توان به صورت نمادین آن را تحلیل كرد، هرچند نویسنده معتقد است چنین نیست و داستانش كاركرد تمثیلی ندارد. با او به بهانه این كتاب گپ زدیم، درباره نقش شهر در شكل‌گیری شخصیت‌هایی مانند صالح و... و همچنین ساختارها در اجرا نشدن درست قانون كه نتیجه آن نوعی هرج و مرج سیستماتیك است. قیصری در این رمان فصل تازه‌ای از داستان‌نویسی خود را به خوانندگانش نشان داده و تصویری كمتر دیده شده را از خود به نمایش گذاشته در حالی كه معتقد است در هر داستانش همین كار را می‌كند و تازگی ندارد. شاید رمان‌هایی مانند «سه كاهن» و «شماس شامی» در گونه تاریخی - دینی، یا «باغ تلو» و «گوساله سرگردان» در حوزه جنگ از جمله آثاری باشد كه بسیاری با خواندن آنها بتوانند پا به جهان داستان قیصری بگذارند. نویسنده‌ای كه در نوشتن داستان كوتاه تبحر ویژه‌ای دارد و آنهایی كه می‌توانند با این گونه ادبی ارتباط برقرار كنند حتما داستان‌های او را باید در نظر داشته باشند. این گفت‌وگو قابلیت داشت بیش از اینها باشد، ولی به دلیل محدودیت‌هایی كه داشتیم به همین میزان بسنده كردیم و شما را به رمان «گور سفید» كه نشر افق آن را منتشر كرده ارجاع می‌دهیم. در پایان شاید خالی از وجه نباشد یادآوری كنیم كه این كتاب از آن دست كارهایی است كه هر بار بخوانید كشف تازه‌ای می‌كنید و در واقع لذت اصلی ادبیات كه همان كشف است در این رمان برای شما اتفاق می‌افتد پس این لذت را از دست ندهید.
حسام آبنوس / دبیر قفسه
در این داستان ،شهر است كه به شر دامن می‌زند یا شر
مولود انسان است؟
شر مولود آن آدم است یعنی متكی به شخص است و باوری كه او به آن رسیده به جای این‌كه به خیر دامن بزند موجب شر می‌شود. فكر می‌كنم در قرآن هم یك جایی می‌فرماید كه بسیاری این قرآن را می‌خوانند، ولی به جای هدایت شدن به گمراهی كشیده می‌شوند.
پس یعنی مدینه با آن تعابیر فلسفی در این داستان كاركردی ندارد، چون برخی از داستان‌نویسان معتقدند روستا نماد خیر است و شهر نماد شر!
نه اصلا چنین كاركردی ندارد.
ما در داستان شما چند طیف آدم می‌بینیم، آیا «گور سفید» جامعه كوچك است و شما به صورت نمادین قصه تعریف كرده‌اید یا این‌كه هركدام ما به ازا دارند و اصلا كاركرد نمادین ندارند؟
خیلی این‌طوری نگاه نكردم، شاید دو برادر یا نوچه‌های برادر این‌طور باشند؛ مثلا صالح نمادین است، ولی این‌كه افراد داستان نمادی از جامعه باشند، نبوده است.
در داستان «گور سفید» شما از قانون و تفسیرهای مختلف از قانون حرف زده‌اید. می‌خواهم این را به اتفاقات امروز ربط بدهم كه به نظر شما شرایط روزگار موجب نمی‌شود افراد خود را در جایگاه مفسر قانون بنشانند و دست به تفسیر شخصی بزنند؟
این نكته خوبی است؛ وقتی فرد نمی‌تواند به قانون اعتماد كند یا اتكا داشته باشد، این‌طور می‌شود فلسفه این‌كه فرد اجرای عدالت را به جای مسیر قانونی از مسیر شخصی دنبال می‌كند یعنی قانون كور است یعنی قانون نمی‌تواند حق من را بگیرد برای همین فرد خودش دست به رفتار شخصی می‌زند و این ربطی به اینجا ندارد و این تصور در همه‌جا هست.
پس این رفتار شخصی اتفاق خلاف‌آمدی نیست و نباید مذموم باشد. اما در داستان شما این‌طور نشان داده می‌شود كه این رفتارها ناپسند است.
در این داستان افراد اصلا به سمت قانون نمی‌روند. یك زمانی شما به قانون رجوع می‌كنید و مفسده كسی را اعلام می‌كنید ولی یك زمانی است كه افراد معتقدند كه هیچ محكمه‌ای نمی‌تواند به این جرایم رسیدگی كند و خودشان دست به كار می‌شوند. آنها با یك الگوی شخصی افراد را مفسد معرفی می‌كنند و دست به اقدام می‌زنند در حالی كه قانون می‌گوید فرد باید یك جرمی مرتكب شده باشد و بتوان با یك مبنایی این جرم را اثبات كرد. قانون بدون ادله نمی‌تواند برای كسی حكم صادر كند، ولی افرادی بدون ادله دست به صدور حكم و اجرای آن می‌زنند. حتی در متن قرآن می‌بینیم كه برای اثبات ادعا در مورد برخی احكام نیاز به چند شاهد است.
حالا در چنین شرایطی تکلیف كسی كه حقش زیر پا گذاشته شده، چیست؟ ما با افرادی روبه‌رو هستیم كه معتقدند حقشان زیر پا گذاشته شده و عدالت درباره‌شان اجرا نشده است حالا راهكار داستان شما برای این افراد چیست؟ چون قرار نیست در داستان با نقد روبه‌رو باشیم بلكه با راهكار هم باید مواجه شویم.
اینجا در این داستان به مجری قانون نپرداخته‌ام. زمانی كه قانون و مجری آن درست كارشان را انجام نمی‌دهند و باعث می‌شوند كسانی مظلوم واقع شوند و حقشان پایمال شود در ادامه دست به اقدام عملی می‌زنند. كسانی كه سال‌ها صبر كرده‌اند دست به طغیان می‌زنند و كاری می‌كنند كه حتی به نابودی خودشان منجر می‌شود.
مبنای جامعه مدرن قانون است؛ حتی برای خرید یك نان هم قاعده‌ای به نام «صف» وجود دارد و این یعنی یك مبنا و قانون.
البته در این كتاب بحث من اینها نیست، بلكه آدم‌هایی را نشان می‌دهم كه از همان ابتدا قبل از این‌كه حقشان خورده شود، با اتكا به یك متن مقدس به یك باور رسیده‌اند و دست به اقدام می‌زنند، این افراد با آن كسی كه از مسیر قانون مطالبه خود را پیگیری كرده متفاوت است. آن فرد اعتراضش را از مسیر قانون و نامه‌نگاری و روش‌های دیگر پیگیری كرده و پس از این‌كه به نتیجه نرسیده دست به اقدام شخصی زده و ممكن است بشود به او حق داد ولی شخصیت داستان دنبال حق نیست و در صدد پیاده كردن دیدگاه خودش است كه این خطرناك است.
یك زمانی حق شخصی كسی خورده شده و یك زمانی فرد دنبال پیاده كردن یك جامعه آرمانی است؛ این دو بحث متفاوت است.
صالح و دوستانش پدر لیلا را به قتل می‌رسانند چون در كار مواد مخدر است. آنها هم دلیل‌شان این است كه این آدم در حال آلوده كردن جامعه بوده است. خب او كه فسادش آشكار است.
ببینید، ما همین الان داخل خیابان افراد بسیاری می‌بینیم كه مشغول رفتارهای خلاف قانون هستند، ولی آیا می‌شود هركسی یك چوب‌دست بگیرد و با افرادی كه قانون را زیر پا می‌گذارند، درگیر شود؟ اگر قرار باشد هرجا خلافی می‌بینیم وارد ماجرا شویم دیگر سنگ روی سنگ بند نمی‌شود.
ما در رمان «گور سفید» شاهد یك مجید قیصری جدید هستیم. این مجید قیصری قبلا هم بوده یا تازه است با توجه به داستان‌هایی که من از شما خوانده‌ام به نظرم می‌رسد كه این مجید قیصری تازه خروج كرده و قبلا سكوت كرده بود. این تصور درست است؟
این داستانی كه حدود شش سال قبل نوشتم فكر كردم حالا باید چاپ شود. حالا این‌كه خروج كردم یا از خودم عدول كردم را نمی‌دانم!
انگار یك تصویر تازه از خودتان به خواننده نشان داده‌اید.
اگر غیر از این باشد یعنی من روی دور تكرار افتاده‌ام و این ارزشی ندارد.
ممكن است نویسنده‌ای بگوید من به حرفی رسیده‌ام و باید آن را در داستان‌های مختلف به شیوه‌های بیان مختلف آن‌قدر بگویم تا جا بیفتد، ولی شما هر دفعه در داستان‌هایتان حرف‌تازه‌ای مطرح می‌كنید.
امیدوارم همین‌طور باشد، ولی آن قدر حرف نگفته هست كه نمی‌شود همیشه یك حرف را تكرار كرد. اگر دو كار بعدی‌ام را ببینید احتمالا باز هم همین حرف را درباره آنها بزنید.
گور سفید داستان آینده است یا حال را روایت می‌كند.
حرف من این است كه جامعه باید مساله خودش را با این موضوع حل كند، این داستان گذشته، داستان حال و متاسفانه معتقدم داستان آینده ما نیز هست.
یعنی در آینده نیز با این موضوع درگیری داریم؟
من نظرم این است كه با این موضوع گرفتاری داریم چون ما مساله را حل نكرده‌ایم. یكسری مسائل در جامعه ما حل نمی‌شود، بلكه مسكوت می‌ماند.
ریشه حل این مشكل كجاست؟ یعنی افراد را مقصر می‌دانید یا نهادها؟ چون در داستان شما افراد مقصر نشان داده می‌شوند و نهادها جایشان خالی است.
افراد مقصرند، ولی نهادها وظیفه‌شان است این مسائل را حل كنند. اساسا ادبیات وظیفه‌اش حل مساله نیست، بلكه طرح موضوع كار من است. قرار نیست من مقصر معرفی كنم، ولی همه در این ماجرا پایشان وسط است و باید برای درمان این غده چركین تلاش كنند. باید روی این مساله حرف زد و كار كرد.
معتقدید ادبیات كاركردش طرح مساله است، ولی حالا در روزگاری هستیم كه كتاب‌ها خیلی خوانده نمی‌شوند و گواه این موضوع هم شمارگان كتاب‌هاست. در این وضعیت چه باید كرد؟
من باید وظیفه‌ام را به عنوان نویسنده انجام دهم، شما به عنوان روزنامه‌نگار كارتان را انجام دهید و همین مصاحبه و نوشتن درباره كتاب در واقع انجام وظیفه‌ای است كه بر دوشتان است و دیگران هم وظایفی دارند و معتقدم روزی هركس به سهم خودش پی به اشتباه و كم‌كاری‌اش می‌برد.
یعنی باید به مرور اصلاح شود؟
ببینید این كار چكشی نیست و یك روند است تا هركس سر جای خودش قرار بگیرد و به آن واكنش نشان دهد. اگر قرار باشد فقط سكوت كنیم و كاری نكنیم اتفاقی نمی‌افتد. هركسی به اندازه خودش، در مدرسه باید به دانش‌آموز یاد بدهند كه اگر شاهد تخلفی بود به مدیر و ناظم اطلاع بدهد نه این‌كه خودش ورود كند. تنها راه زندگی كردن در جهان امروز قانون است. مشكل تاریخی ما قانون‌گریزی است که از آن فرار می‌كنیم. اولین چیزی كه باید همه روی آن اتفاق‌نظر داشته باشند پیروی از قانون است. حالا این‌كه كجا قانون به ضرر ما یا به نفع حاكمیت بوده بحث ثانویه است.
به داستان پیام‌دار معتقدید یا به هنر برای هنر و داستان برای داستان؟
من می‌گویم ادبیات متعهد، ادبیاتی كه نسبت به آدم و جامعه آن تعهد و وظیفه دارد. ممكن است اثری بنویسم كه فقط فرم باشد و در آن از نظر فرمی كاری كرده باشم باید بگویم: نه! چنین كاری نمی‌كنم. كدام كار من را خوانده‌اید كه دردتان نگرفته باشد؟ داستان‌های من را یك عده موافقش هستند و عده‌ای مخالف آن. خاطرم نمی‌آید داستانی نوشته باشم و در آن نسبت به مسائل اجتماعی دیروز و امروز خودم بی‌تفاوت باشم و سعی كردم درباره به یك مشكل حرف بزنم.
با این وصف باید گفت مجید قیصری نویسنده روشنفكری نیست؟ روشنفكر به معنای كسی كه درد مردم برایش مساله نیست.
اتفاقا كسی كه فكرش روشن است با مردم زندگی می‌كند و از آنها حرف می‌زند وگرنه قرار نیست من مشكلات فلسفی خودم را در داستان حل و مطرح كنم.
این‌طوری ممكن است به شما بگویند كه دنبال بیان دردها نیستید بلكه می‌خواهید دست به تضعیف بزنید و اصطلاحا سیاه‌نمایی كنید.
اینها همه تفسیر است. وقتی من دارم ماه را به تو نشان می‌دهم ولی تو نوك انگشت من را می‌بینی خب من چه‌كار دارم تو چه حرفی می‌زنی. اصلا نمی‌فهمم سیاه‌نمایی و سفیدنمایی چیست؟ از چه چیزی باید حرف بزنم كه سفیدنمایی باشد و سیاه‌نمایی نباشد. داستان از یك‌جا شروع می‌شود، جایی كه تعادل فرد یا جامعه بر هم می‌خورد وقتی شما یك سد بسازید كه برای من داستان نساخته‌اید بلكه وقتی سد ترك بخورد تازه داستان آغاز می‌شود، حالا شما به این می‌گویید سیاه‌نمایی، من سیاه‌نما هستم.
چرا در جهان این همه فیلم پلیسی ساخته می‌شود؟ به‌خاطر این‌كه هم پلیس بد را نشان دهد و هم پلیس خوب را و آخر هم می‌بینیم كه پلیس خوب پیروز می‌شود تا بگوید قانون
همیشه پشت مردم است. خسارت هم می‌دهند، ولی قانون محل رجوع است. در ایران چطور می‌شود فیلم پلیسی ساخت و در آن نشان داد كه پلیس رشوه می‌گیرد یا قانون را رعایت نمی‌كند، اما پلیس‌هایی هستند كه تا پای جان ایستاده‌اند تا احقاق حق كنند. فیلم «متری شیش و نیم» سعی می‌كند به این نزدیك شود. ما باید به سمت این رئالیته برویم و آدم‌های واقعی را نشان دهیم و پرده‌ها را كنار بزنیم؛ حالا تو به این می‌گویی سیاه‌نمایی، خب بگو!
مولود انسان است؟
شر مولود آن آدم است یعنی متكی به شخص است و باوری كه او به آن رسیده به جای این‌كه به خیر دامن بزند موجب شر می‌شود. فكر می‌كنم در قرآن هم یك جایی می‌فرماید كه بسیاری این قرآن را می‌خوانند، ولی به جای هدایت شدن به گمراهی كشیده می‌شوند.
پس یعنی مدینه با آن تعابیر فلسفی در این داستان كاركردی ندارد، چون برخی از داستان‌نویسان معتقدند روستا نماد خیر است و شهر نماد شر!
نه اصلا چنین كاركردی ندارد.
ما در داستان شما چند طیف آدم می‌بینیم، آیا «گور سفید» جامعه كوچك است و شما به صورت نمادین قصه تعریف كرده‌اید یا این‌كه هركدام ما به ازا دارند و اصلا كاركرد نمادین ندارند؟
خیلی این‌طوری نگاه نكردم، شاید دو برادر یا نوچه‌های برادر این‌طور باشند؛ مثلا صالح نمادین است، ولی این‌كه افراد داستان نمادی از جامعه باشند، نبوده است.
در داستان «گور سفید» شما از قانون و تفسیرهای مختلف از قانون حرف زده‌اید. می‌خواهم این را به اتفاقات امروز ربط بدهم كه به نظر شما شرایط روزگار موجب نمی‌شود افراد خود را در جایگاه مفسر قانون بنشانند و دست به تفسیر شخصی بزنند؟
این نكته خوبی است؛ وقتی فرد نمی‌تواند به قانون اعتماد كند یا اتكا داشته باشد، این‌طور می‌شود فلسفه این‌كه فرد اجرای عدالت را به جای مسیر قانونی از مسیر شخصی دنبال می‌كند یعنی قانون كور است یعنی قانون نمی‌تواند حق من را بگیرد برای همین فرد خودش دست به رفتار شخصی می‌زند و این ربطی به اینجا ندارد و این تصور در همه‌جا هست.
پس این رفتار شخصی اتفاق خلاف‌آمدی نیست و نباید مذموم باشد. اما در داستان شما این‌طور نشان داده می‌شود كه این رفتارها ناپسند است.
در این داستان افراد اصلا به سمت قانون نمی‌روند. یك زمانی شما به قانون رجوع می‌كنید و مفسده كسی را اعلام می‌كنید ولی یك زمانی است كه افراد معتقدند كه هیچ محكمه‌ای نمی‌تواند به این جرایم رسیدگی كند و خودشان دست به كار می‌شوند. آنها با یك الگوی شخصی افراد را مفسد معرفی می‌كنند و دست به اقدام می‌زنند در حالی كه قانون می‌گوید فرد باید یك جرمی مرتكب شده باشد و بتوان با یك مبنایی این جرم را اثبات كرد. قانون بدون ادله نمی‌تواند برای كسی حكم صادر كند، ولی افرادی بدون ادله دست به صدور حكم و اجرای آن می‌زنند. حتی در متن قرآن می‌بینیم كه برای اثبات ادعا در مورد برخی احكام نیاز به چند شاهد است.
حالا در چنین شرایطی تکلیف كسی كه حقش زیر پا گذاشته شده، چیست؟ ما با افرادی روبه‌رو هستیم كه معتقدند حقشان زیر پا گذاشته شده و عدالت درباره‌شان اجرا نشده است حالا راهكار داستان شما برای این افراد چیست؟ چون قرار نیست در داستان با نقد روبه‌رو باشیم بلكه با راهكار هم باید مواجه شویم.
اینجا در این داستان به مجری قانون نپرداخته‌ام. زمانی كه قانون و مجری آن درست كارشان را انجام نمی‌دهند و باعث می‌شوند كسانی مظلوم واقع شوند و حقشان پایمال شود در ادامه دست به اقدام عملی می‌زنند. كسانی كه سال‌ها صبر كرده‌اند دست به طغیان می‌زنند و كاری می‌كنند كه حتی به نابودی خودشان منجر می‌شود.
مبنای جامعه مدرن قانون است؛ حتی برای خرید یك نان هم قاعده‌ای به نام «صف» وجود دارد و این یعنی یك مبنا و قانون.
البته در این كتاب بحث من اینها نیست، بلكه آدم‌هایی را نشان می‌دهم كه از همان ابتدا قبل از این‌كه حقشان خورده شود، با اتكا به یك متن مقدس به یك باور رسیده‌اند و دست به اقدام می‌زنند، این افراد با آن كسی كه از مسیر قانون مطالبه خود را پیگیری كرده متفاوت است. آن فرد اعتراضش را از مسیر قانون و نامه‌نگاری و روش‌های دیگر پیگیری كرده و پس از این‌كه به نتیجه نرسیده دست به اقدام شخصی زده و ممكن است بشود به او حق داد ولی شخصیت داستان دنبال حق نیست و در صدد پیاده كردن دیدگاه خودش است كه این خطرناك است.
یك زمانی حق شخصی كسی خورده شده و یك زمانی فرد دنبال پیاده كردن یك جامعه آرمانی است؛ این دو بحث متفاوت است.
صالح و دوستانش پدر لیلا را به قتل می‌رسانند چون در كار مواد مخدر است. آنها هم دلیل‌شان این است كه این آدم در حال آلوده كردن جامعه بوده است. خب او كه فسادش آشكار است.
ببینید، ما همین الان داخل خیابان افراد بسیاری می‌بینیم كه مشغول رفتارهای خلاف قانون هستند، ولی آیا می‌شود هركسی یك چوب‌دست بگیرد و با افرادی كه قانون را زیر پا می‌گذارند، درگیر شود؟ اگر قرار باشد هرجا خلافی می‌بینیم وارد ماجرا شویم دیگر سنگ روی سنگ بند نمی‌شود.
ما در رمان «گور سفید» شاهد یك مجید قیصری جدید هستیم. این مجید قیصری قبلا هم بوده یا تازه است با توجه به داستان‌هایی که من از شما خوانده‌ام به نظرم می‌رسد كه این مجید قیصری تازه خروج كرده و قبلا سكوت كرده بود. این تصور درست است؟
این داستانی كه حدود شش سال قبل نوشتم فكر كردم حالا باید چاپ شود. حالا این‌كه خروج كردم یا از خودم عدول كردم را نمی‌دانم!
انگار یك تصویر تازه از خودتان به خواننده نشان داده‌اید.
اگر غیر از این باشد یعنی من روی دور تكرار افتاده‌ام و این ارزشی ندارد.
ممكن است نویسنده‌ای بگوید من به حرفی رسیده‌ام و باید آن را در داستان‌های مختلف به شیوه‌های بیان مختلف آن‌قدر بگویم تا جا بیفتد، ولی شما هر دفعه در داستان‌هایتان حرف‌تازه‌ای مطرح می‌كنید.
امیدوارم همین‌طور باشد، ولی آن قدر حرف نگفته هست كه نمی‌شود همیشه یك حرف را تكرار كرد. اگر دو كار بعدی‌ام را ببینید احتمالا باز هم همین حرف را درباره آنها بزنید.
گور سفید داستان آینده است یا حال را روایت می‌كند.
حرف من این است كه جامعه باید مساله خودش را با این موضوع حل كند، این داستان گذشته، داستان حال و متاسفانه معتقدم داستان آینده ما نیز هست.
یعنی در آینده نیز با این موضوع درگیری داریم؟
من نظرم این است كه با این موضوع گرفتاری داریم چون ما مساله را حل نكرده‌ایم. یكسری مسائل در جامعه ما حل نمی‌شود، بلكه مسكوت می‌ماند.
ریشه حل این مشكل كجاست؟ یعنی افراد را مقصر می‌دانید یا نهادها؟ چون در داستان شما افراد مقصر نشان داده می‌شوند و نهادها جایشان خالی است.
افراد مقصرند، ولی نهادها وظیفه‌شان است این مسائل را حل كنند. اساسا ادبیات وظیفه‌اش حل مساله نیست، بلكه طرح موضوع كار من است. قرار نیست من مقصر معرفی كنم، ولی همه در این ماجرا پایشان وسط است و باید برای درمان این غده چركین تلاش كنند. باید روی این مساله حرف زد و كار كرد.
معتقدید ادبیات كاركردش طرح مساله است، ولی حالا در روزگاری هستیم كه كتاب‌ها خیلی خوانده نمی‌شوند و گواه این موضوع هم شمارگان كتاب‌هاست. در این وضعیت چه باید كرد؟
من باید وظیفه‌ام را به عنوان نویسنده انجام دهم، شما به عنوان روزنامه‌نگار كارتان را انجام دهید و همین مصاحبه و نوشتن درباره كتاب در واقع انجام وظیفه‌ای است كه بر دوشتان است و دیگران هم وظایفی دارند و معتقدم روزی هركس به سهم خودش پی به اشتباه و كم‌كاری‌اش می‌برد.
یعنی باید به مرور اصلاح شود؟
ببینید این كار چكشی نیست و یك روند است تا هركس سر جای خودش قرار بگیرد و به آن واكنش نشان دهد. اگر قرار باشد فقط سكوت كنیم و كاری نكنیم اتفاقی نمی‌افتد. هركسی به اندازه خودش، در مدرسه باید به دانش‌آموز یاد بدهند كه اگر شاهد تخلفی بود به مدیر و ناظم اطلاع بدهد نه این‌كه خودش ورود كند. تنها راه زندگی كردن در جهان امروز قانون است. مشكل تاریخی ما قانون‌گریزی است که از آن فرار می‌كنیم. اولین چیزی كه باید همه روی آن اتفاق‌نظر داشته باشند پیروی از قانون است. حالا این‌كه كجا قانون به ضرر ما یا به نفع حاكمیت بوده بحث ثانویه است.
به داستان پیام‌دار معتقدید یا به هنر برای هنر و داستان برای داستان؟
من می‌گویم ادبیات متعهد، ادبیاتی كه نسبت به آدم و جامعه آن تعهد و وظیفه دارد. ممكن است اثری بنویسم كه فقط فرم باشد و در آن از نظر فرمی كاری كرده باشم باید بگویم: نه! چنین كاری نمی‌كنم. كدام كار من را خوانده‌اید كه دردتان نگرفته باشد؟ داستان‌های من را یك عده موافقش هستند و عده‌ای مخالف آن. خاطرم نمی‌آید داستانی نوشته باشم و در آن نسبت به مسائل اجتماعی دیروز و امروز خودم بی‌تفاوت باشم و سعی كردم درباره به یك مشكل حرف بزنم.
با این وصف باید گفت مجید قیصری نویسنده روشنفكری نیست؟ روشنفكر به معنای كسی كه درد مردم برایش مساله نیست.
اتفاقا كسی كه فكرش روشن است با مردم زندگی می‌كند و از آنها حرف می‌زند وگرنه قرار نیست من مشكلات فلسفی خودم را در داستان حل و مطرح كنم.
این‌طوری ممكن است به شما بگویند كه دنبال بیان دردها نیستید بلكه می‌خواهید دست به تضعیف بزنید و اصطلاحا سیاه‌نمایی كنید.
اینها همه تفسیر است. وقتی من دارم ماه را به تو نشان می‌دهم ولی تو نوك انگشت من را می‌بینی خب من چه‌كار دارم تو چه حرفی می‌زنی. اصلا نمی‌فهمم سیاه‌نمایی و سفیدنمایی چیست؟ از چه چیزی باید حرف بزنم كه سفیدنمایی باشد و سیاه‌نمایی نباشد. داستان از یك‌جا شروع می‌شود، جایی كه تعادل فرد یا جامعه بر هم می‌خورد وقتی شما یك سد بسازید كه برای من داستان نساخته‌اید بلكه وقتی سد ترك بخورد تازه داستان آغاز می‌شود، حالا شما به این می‌گویید سیاه‌نمایی، من سیاه‌نما هستم.
چرا در جهان این همه فیلم پلیسی ساخته می‌شود؟ به‌خاطر این‌كه هم پلیس بد را نشان دهد و هم پلیس خوب را و آخر هم می‌بینیم كه پلیس خوب پیروز می‌شود تا بگوید قانون
همیشه پشت مردم است. خسارت هم می‌دهند، ولی قانون محل رجوع است. در ایران چطور می‌شود فیلم پلیسی ساخت و در آن نشان داد كه پلیس رشوه می‌گیرد یا قانون را رعایت نمی‌كند، اما پلیس‌هایی هستند كه تا پای جان ایستاده‌اند تا احقاق حق كنند. فیلم «متری شیش و نیم» سعی می‌كند به این نزدیك شود. ما باید به سمت این رئالیته برویم و آدم‌های واقعی را نشان دهیم و پرده‌ها را كنار بزنیم؛ حالا تو به این می‌گویی سیاه‌نمایی، خب بگو!