گفت‌وگو با سعید شهبازی سردبیر برنامه تلویزیونی «کلنجار»
خیلی با نوجوان‌ها کلنجار رفتیم!
اگر از بیننده‌های پروپاقرص شبکه امید یعنی شبکه اختصاصی نوجوان‌ها بپرسید، حتما بین برنمه‌های این شبکه از «کلنجار» به عنوان یکی از جذاب‌ترین و شاخص‌ترین‌شان اسم می‌برند. برنامه‌ای پر از بحث‌های جنجالی با حضور خود نوجوان. این شما و حرف‌های سردبیر «کلنجار».
گفت‌وگو: امیرحسین علی‌نیافرد
«کلنجار» از کجا شروع شد؟
طرح اولیه ساخت برنامه کلنجار در شبکه امید از خیلی وقت پیش وجود داشت و قرار بود با مشارکت ستاد مبارزه با مواد مخدر، یه برنامه گفت‌و‌گو‌محور با حضور خود
نوجوان‌ها شکل بگیره. اما وقتی این ایده به دست ما رسید تصمیم گرفتیم پیش از ورود به بحث تخصصی درباره اعتیاد، در مرحله اول در مورد دغدغه‌ها و مسائل نوجوانان
به‌طور عام بپردازیم و بعد بریم سراغ اعتیاد. واقعیت هم اینه که خیلی از این دغدغه‌ها و مشکلات دلیل اصلی رواج اعتیاد بین نوجوان‌ها هستن.
اما درباره فرم برنامه اول رفتیم سراغ آرشیو صدا و سیما. تقریبا درباره نوجوان‌ها به جز چند مورد که اغلب مربوط به دهه 70 بود هیچی پیدا نکردیم. نهایتا به گفت‌وگو با خود نوجوان‌ها اون هم در فضای آزاد رسیدیم.
هدف اصلی برنامه چی بود؟
دو تا هدف داشتیم، اول این‌که نوجوان‌ها رو ترغیب کنیم به بحث کردن در مورد مسائل خودشون؛ یعنی به نوعی خود نوجوان‌ها رو تبدیل کنیم به یک شبکه فعال که در ارتباط با یکدیگه باشن و تیمی شکل بگیره به نام کلنجاری‌ها که این هدف خیلی زود شکل گرفت و بعضی از بچه‌ها با دغدغه‌مندی خودشون فعالیت می‌کردن و شروع کردن به تولید محتوای فراتر از برنامه در فضای مجازی. نوجوان‌های پیگیری که حتی گاهی بدون این که داخل برنامه شرکت کنن، در پشت صحنه فعالیت داشتن.
هدف دوم هم پرداختن به موضوعات و مسائل مهم حوزه نوجوان به‌ویژه اعتیاد بود که در این مورد هم فکر می‌کنم بحث‌های خوبی انجام شد.
یعنی حرف نوجوان‌ها سانسور نمی‌شد؟
اگه صددرصد کار دست من بود شاید همین 10 درصدی هم که مجبور به حذف شدیم، انجام نمی‌شد. ولی این میزان واقعا جوری نبود که کسی از خود بچه‌ها احساس کنه حرفش رو نزده و اصولا همه شرکت‌کننده‌ها راضی بودن.
مثلا یکی از بچه‌های باحال جنوب‌شهری که مهمان برنامه بود، با همان زبان کوچه و بازاری خودش حرف می‌زد و مثلا می‌گفت:«خب ننه باباها باید ما رو بفهمن!» و خب خود بچه‌ها فکر می‌کردن من مجبورم حرفش رو قطع کنم یا توی تدوین در‌بیاریم ولی این
کار‌و نکردیم.
این نوجوان‌هایی که می‌گین کیا بودن؟
شاید مهم‌ترین بخش ماجرای کلنجار همین بود که ما هم سفت و سخت پای اون وایسادیم. این‌که اولا برنامه نیاز به کارشناس نداره. دوم این‌که سعی کنیم هر نوجوانی رو با هر عقیده و فکری بیاریم داخل برنامه. من به یاد ندارم حتی به یک نفر گفته باشیم تو حق نداری بیای داخل برنامه.
البته حدودا 50 نفر از این نوجوان‌ها بیشتر از بقیه پای کار بودن و همون‌طور که گفتم خودجوش کنار برنامه بودن و کمک‌مون می‌کردن. ولی تقریبا 300 نفر در طول برنامه مهمان ما شدن.
نقش شما چی بود؟
خب من علاوه بر سردبیری برنامه نقش تسهیلگر رو ایفا می‌کردم. نمی‌گم مجری، چون حقیقتا من اجرا نمی‌کردم و اساسا بنا نداشتم بحث و گفت‌وگوی بین بچه‌ها رو قطع کنم. فرم برنامه رو اینجوری تعیین کرده بودیم که من فقط کمک کنم به سیر بحث.
شاید براتون جالب باشه که نوجوان‌ها تا یه ربع قبل از شروع ضبط، از موضوع برنامه خبر نداشتن. چون می‌خواستیم خود واقعی‌شون رو بروز بدن و نرن سراغ حرف‌های کلیشه‌ای یا مطالعه‌ای در این مورد داشته باشن. خیلی هم منو دعوا می‌کردن که آقا ما نمی‌دونیم چی بگیم و نکنه حرف خوبی نرنیم. ولی من اصرار داشتم که یکهو با موضوع روبه‌رو بشن و حرف ته ته دلشون رو بگن.
سعید شهبازی بعد از کلنجار چه فرقی کرد؟
خب من معلمی کرده بودم و در زمینه‌های درسی مشاوره هم به نوجوان‌ها و دانش‌آموزان می‌دادم. ولی این اولین‌بار بود که در مورد این موضوعات خاص و مسائل فردی و اجتماعی نوجوان‌ها باهاشون بحث می‌کردم.
از طرفی من برنامه‌های زیادی رو برای نوجوان‌ها اجرا کرده بودم ولی کلنجار از این لحاظ هم برام تفاوت اساسی داشت. من خیلی‌خیلی مطالعه کردم تا بتونم شناخت بهتری نسبت به نوجوان‌ها به‌خصوص نوجوان‌های دهه هشتادی پیدا کنم و تازه اون موقع بود که دیدم وای، چقدر کم اونها رو می‌شناسم. نه تنها من، بلکه به‌طور حتم و قاطعانه می‌گم مادر و پدرها هم نوجوان‌ها رو نمی‌شناسن.
مثلا چه شناختی نسبت به ما نوجوان‌ها پیدا کردین؟
بعد از کلنجار می‌تونم ادعا کنم به درک بالاتری از شماها رسیدم. اگه بخوام از صفت مهم و مشترک بین نوجوان‌های این نسل بگم، «شور و شوق» و «هیجان» است. چیزی که خیلی اوقات ازشون دریغ می‌کنیم ولی به‌شدت بهش نیاز دارن و اگه فرصتی در اختیارشون بذاریم به بهترین شکل ممکن ازش استفاده می‌کنن.
و اگه بخواین یه دغدغه ذهنی این نسل رو بگین؟
«دیده شدن». البته نه به معنای شهرت؛ که اون هم براشون چیز جذابیه. ولی من منظورم اینه که دوست دارن درک بشن، توانایی‌هاشون دیده بشه و بهشون اعتماد بشه. انگار ما منتظریم فرد وارد دوران نوجوانی بشه تا کاملا اون رو فراموش کنیم.
حرف ناگفته‌ای هم مونده که ما ازتون نپرسیدیم؟
من الان کاری رو در زمینه دفاع مقدس شروع کردم و بالطبع مجبور شدم مطالعه‌ام رو در این زمینه بالا ببرم. ما 36 هزار شهید دانش‌آموز داریم که 90 درصد در فاصله سنی 13 تا 18 سال بودن. نمی‌دونم چرا کار جدی در مورد این شهدا نساختیم. ولی حرفم اینه که خیلی از اینها کودکی و دوران شکل‌گیری شخصیت‌شون در دوران قبل انقلاب بوده که اصلا شرایط مطلوبی نبود. حالا چطور یه عده نگران آینده این نسل هستن که تربیت شده دوران پس از انقلاب هستن، نمی‌دونم.
من می‌گم باید باور داشته باشیم که این نسل هم اگه پاش بیفته از همه چی‌شون برای این کشور و اعتقاداتمون
مایه می‌ذارن.