گفت‌و‌گو با دکتر احمد نادعلیان، هنرمند و پژوهشگر درباره روز ملی خلیج فارس
«خلیج فارس» جاده تمدن است
نام ایران و نام پارس( فارس) گره‌خورده به تمدن بشریت است.پارسیان با سرزمین وسیعی که در اختیار داشتند، پایه‌گذار تمدنی هستند که هیچ تاریخ‌نگاری نمی‌تواند از آن چشم‌پوشی کرده یا آن را تغییر دهد. در روزی که بنام روز ملی خلیج فارس نامگذاری شده با دکتر احمد نادعلیان هم‌صحبت شدم تا او که عاشق ایران و تمدن ایرانی است و موزه‌ای در جزیره هرمز راه‌اندازی کرده تا میراث فرهنگی و اجتماعی خطه خلیج‌فارس را حفظ و ترویج کند، برایمان از خلیج فارس و اهمیتش برای ایران و جهان بگوید.
چند سال است که برخی از سیاستمداران منطقه و جهان تلاش میکنند نام خلیج فارس را تغییر دهند، به نظرتان چرا ما باید روی نام خلیج فارس تعصب داشته باشیم و هر کسی در حد توان خود مقابل این تغییر و هویت مقاومت کند؟
به نظرم بحث تعصب نیست، ماهیت و تاریخی است که پشتوانه نام و هویت خلیج فارس است. وقتی می‌گوییم اقیانوس هند، دیگر جای بحث و جدل و تصمیم برای تغییر نام این اقیانوس نیست.خلیج فارس هم از قدیم بوده، از زمان هخامنشیان. اگر بخواهند تاریخ را تغییر دهند، خودشان با مشکل رو‌به‌رو می‌شوند. در کتب تاریخی نام خلیج فارس نوشته شده،چگونه می‌خواهند این نام را در هزاران کتاب تغییر دهند؟ یا چگونه می‌خواهند به دانش‌آموزان و دانشجویان خود تفهیم کنند که نام یک خلیج از اول تمدن بشری فارس بوده اما یکباره و بدون هیچ توضیحی تغییر کرده و شده عربی! فرهنگ و زبان فرهنگ را نمی‌توان شست‌وشو داد و آن را عوض کرد، حتی اگر کشورهایی قدرت سیاسی داشته باشند، نمی‌توانند تاریخ تمدن را تغییر دهند.هویت ملی و فرهنگی،اتفاقی خشک و بی‌منطق نیست که بخواهیم از روی تعصب از آن حمایت کنیم.انتظاری پژوهشی، علمی و فرهنگی است که اثبات آن راحت است. تغییر نام خلیج‌فارس به هر نام دیگر زمانی مناقشه برانگیز است که غضب فرهنگی باعث ، مداخله نظامی شود.توهمی که برای صدام حسین هم پیش آمده بود و می‌گفت چون برخی از ساکنان خوزستان عرب هستند یا به زبان عربی صحبت میکنند، پس متعلق به عراقند و همین تفکر باعث شد به ایران حمله کند.این در حالی است که اگر صدام تاریخ می‌دانست یا تمدن ایرانی را قبول می‌کرد به این نکته هم پی‌می‌برد که روزگاری، عراق جزو « ایران بزرگ» بوده.حتی برخی از کشورهای عربی حاشیه خلیج‌فارس هم زمانی متعلق به ایران بزرگ بوده‌اند. واقعیت این است که اگر سیاستمداران تاریخ ایران و تاریخ تمدن و هنر بدانند هرگز به تغییر نام خلیج فارس فکر نمی‌کنند.
چندین سال است در جزیره هرمز موزه‌ای دایر کرده‌اید، برای حفظ میراث هرمزگان و خلیج فارس، آیا این میراث نشان‌دهنده تمدن کهن ایران است؟
استانهای جنوبی ایران به خلیج‌فارس نزدیک هستند و هر کدام از فرهنگ زیستی این خلیج بهره‌مندند.اما تا جایی که اطلاعات من اجازه میدهد، معتقدم بخش زیادی از فرهنگ هرمزگان متعلق به « ایران بزرگ» است.هنوز در این منطقه می‌توان کلماتی را شنید که متعلق به ایران باستان است. هرچند بنا به نزدیکی به دریا از فرهنگ کشورهای عربی جنوب خلیج‌فارس، آفریقا و هند هم تاثیرگرفته‌اند و می‌توان ردپای فرهنگی این کشورها را در هرمزگان دید. وقتی راه‌ها، آبی می‌شوند، اتصال کشورهای همسایه به هم نزدیک شده و فرهنگ‌ها تا حدودی با هم تداخل پیدا میکنند. منظور از فرهنگ، گویش، پوشش ، موسیقی و ... است.
در این تداخل فرهنگی آیا فرهنگ ایرانی هم به کشورهای همسایه یا هند و آفریقا رفته و ماندگار شده است؟
بله ! البته این مهاجرت فرهنگی الزاما همیشه از استانهای همجوار خلیج‌فارس و هرمزگان نبوده اما فرهنگ ایرانی را نه تنها در کشورهای همسایه خلیج‌فارس بلکه کشورهای دورتر و در قاره آفریقا هم می‌توان دید.من در سفری که به زنگبار رفتم متوجه شدم در زبان سواحیلی این منطقه حدود 300 تا 400 کلمه فارسی پیدا می‌شود. حدود هزار سال قبل گروهی از شیرازی‌ها به زنگبار مهاجرت میکنند و هنوز هم به عنوان شیرازی‌ها معروف‌اند.آنها از نظر رنگ پوست و برخی آداب شبیه زنگباری‌ها شدهاند اما هنوز خودشان را شیرازی می‌دانند و مراسم نوروز را طبق تقویم ایران برگزار میکنند. مسجد دارند و کتیبه‌هایی که در این مساجد دیدم شبیه کتیبه‌هایی است که در جنوب استان فارس هم موجود است. در کتیبه‌های تخت جمشید، مردمانی از اتیوپی ثبت شدهاند که برای پادشاه ایران زرافه‌های کوچک که مختص این کشور است را هدیه آورده‌اند. همه اینها نشان میدهد فرهنگ و تمدن ایرانی را نمی‌توان حذف کرد یا تغییر داد و تغییر نام خلیج‌فارس هم توهمی بیش نیست.
به نظرم بحث تعصب نیست، ماهیت و تاریخی است که پشتوانه نام و هویت خلیج فارس است. وقتی می‌گوییم اقیانوس هند، دیگر جای بحث و جدل و تصمیم برای تغییر نام این اقیانوس نیست.خلیج فارس هم از قدیم بوده، از زمان هخامنشیان. اگر بخواهند تاریخ را تغییر دهند، خودشان با مشکل رو‌به‌رو می‌شوند. در کتب تاریخی نام خلیج فارس نوشته شده،چگونه می‌خواهند این نام را در هزاران کتاب تغییر دهند؟ یا چگونه می‌خواهند به دانش‌آموزان و دانشجویان خود تفهیم کنند که نام یک خلیج از اول تمدن بشری فارس بوده اما یکباره و بدون هیچ توضیحی تغییر کرده و شده عربی! فرهنگ و زبان فرهنگ را نمی‌توان شست‌وشو داد و آن را عوض کرد، حتی اگر کشورهایی قدرت سیاسی داشته باشند، نمی‌توانند تاریخ تمدن را تغییر دهند.هویت ملی و فرهنگی،اتفاقی خشک و بی‌منطق نیست که بخواهیم از روی تعصب از آن حمایت کنیم.انتظاری پژوهشی، علمی و فرهنگی است که اثبات آن راحت است. تغییر نام خلیج‌فارس به هر نام دیگر زمانی مناقشه برانگیز است که غضب فرهنگی باعث ، مداخله نظامی شود.توهمی که برای صدام حسین هم پیش آمده بود و می‌گفت چون برخی از ساکنان خوزستان عرب هستند یا به زبان عربی صحبت میکنند، پس متعلق به عراقند و همین تفکر باعث شد به ایران حمله کند.این در حالی است که اگر صدام تاریخ می‌دانست یا تمدن ایرانی را قبول می‌کرد به این نکته هم پی‌می‌برد که روزگاری، عراق جزو « ایران بزرگ» بوده.حتی برخی از کشورهای عربی حاشیه خلیج‌فارس هم زمانی متعلق به ایران بزرگ بوده‌اند. واقعیت این است که اگر سیاستمداران تاریخ ایران و تاریخ تمدن و هنر بدانند هرگز به تغییر نام خلیج فارس فکر نمی‌کنند.
چندین سال است در جزیره هرمز موزه‌ای دایر کرده‌اید، برای حفظ میراث هرمزگان و خلیج فارس، آیا این میراث نشان‌دهنده تمدن کهن ایران است؟
استانهای جنوبی ایران به خلیج‌فارس نزدیک هستند و هر کدام از فرهنگ زیستی این خلیج بهره‌مندند.اما تا جایی که اطلاعات من اجازه میدهد، معتقدم بخش زیادی از فرهنگ هرمزگان متعلق به « ایران بزرگ» است.هنوز در این منطقه می‌توان کلماتی را شنید که متعلق به ایران باستان است. هرچند بنا به نزدیکی به دریا از فرهنگ کشورهای عربی جنوب خلیج‌فارس، آفریقا و هند هم تاثیرگرفته‌اند و می‌توان ردپای فرهنگی این کشورها را در هرمزگان دید. وقتی راه‌ها، آبی می‌شوند، اتصال کشورهای همسایه به هم نزدیک شده و فرهنگ‌ها تا حدودی با هم تداخل پیدا میکنند. منظور از فرهنگ، گویش، پوشش ، موسیقی و ... است.
در این تداخل فرهنگی آیا فرهنگ ایرانی هم به کشورهای همسایه یا هند و آفریقا رفته و ماندگار شده است؟
بله ! البته این مهاجرت فرهنگی الزاما همیشه از استانهای همجوار خلیج‌فارس و هرمزگان نبوده اما فرهنگ ایرانی را نه تنها در کشورهای همسایه خلیج‌فارس بلکه کشورهای دورتر و در قاره آفریقا هم می‌توان دید.من در سفری که به زنگبار رفتم متوجه شدم در زبان سواحیلی این منطقه حدود 300 تا 400 کلمه فارسی پیدا می‌شود. حدود هزار سال قبل گروهی از شیرازی‌ها به زنگبار مهاجرت میکنند و هنوز هم به عنوان شیرازی‌ها معروف‌اند.آنها از نظر رنگ پوست و برخی آداب شبیه زنگباری‌ها شدهاند اما هنوز خودشان را شیرازی می‌دانند و مراسم نوروز را طبق تقویم ایران برگزار میکنند. مسجد دارند و کتیبه‌هایی که در این مساجد دیدم شبیه کتیبه‌هایی است که در جنوب استان فارس هم موجود است. در کتیبه‌های تخت جمشید، مردمانی از اتیوپی ثبت شدهاند که برای پادشاه ایران زرافه‌های کوچک که مختص این کشور است را هدیه آورده‌اند. همه اینها نشان میدهد فرهنگ و تمدن ایرانی را نمی‌توان حذف کرد یا تغییر داد و تغییر نام خلیج‌فارس هم توهمی بیش نیست.