سیاست‌های امارات نسبت به ایران در ماه‌های اخیر با تغییراتی همراه بوده است
راز چرخش ابوظبی
امارات متحده عربی در سال 98، چرخشی محسوس در سیاست‌های خود نسبت به ایران نشان داد و با فرستادن هیات‌هایی به ایران تلاش کرد رفتار خصمانه‌ای را که سال‌های گذشته در پیروی از سیاست‌های عربستان نسبت به تهران داشت،تلطیف کند. اولین بار مرداد سال قبل بود که سفر هیات نظامی امارات به تهران خبرساز شد.در این سفر یک هیات هفت نفره از مقامات گارد ساحلی امارات برای گفت‌وگو درباره همکاری مرزی دو کشور،تردد اتباع و ترددهای غیرمجاز به ایران آمدند. نکته جالب این‌که نشست سال 98، ششمین نشست مشترک گارد ساحلی ایران و امارات بود و نشست قبلی آنها در سال 92 برگزار شده بود. پس از آن در چند نوبت هیات‌هایی میان دو کشور رفت و آمد کردند تا این‌که با گسترش کرونا در جهان این روند کمی کند شد. اما در همین شرایط کرونا، امارات متحده عربی با ارسال کمک‌های انساندوستانه و پزشکی به ایران، عزم خود را برای بهبود روابط نشان داد و در اواخر اسفند شیخ عبدا... بن زاید آل نهیان، وزیر خارجه امارات در تماس تلفنی با وزیر خارجه کشورمان بر همبستگی با دولت و ملت ایران در مبارزه با شیوع کرونا تاکید کرد. دلیل تغییر رویکرد امارات را می‌توان در تحولات منطقه‌ای و بین‌المللی جست‌وجو کرد،گرچه شاید این تغییرات، تاکتیکی و برای عبور امارات از بحران‌های فعلی باشد، اما به هر حال آینده روابط تهران و ابوظبی با تغییراتی نسبت به گذشته همراه خواهد بود. در گزارش امروز به برخی از این دلایل پرداخته‌ایم:
رهایی از باتلاق یمن
امارات عربی متحده طی سال‌های گذشته همواره در کنار عربستان و در مقابل جمهوری اسلامی ایران قرار داشته و این دو کشور به ویژه در حوزه مواجهه با یمن سیاست‌های همسو را پی می‌گرفتند اما طی ماه‌های گذشته شاهد تحولاتی بودیم که نشان از تغییر رفتار اماراتی‌ها در این زمینه است. تغییر در توان نظامی و تهاجمی انصارا... یمن از طریق پهپادهای تهاجمی و موشک‌های کروز و مورد هدف قرار دادن نقاط دوردست این دو کشور موجب شده تا ریاض و ابوظبی احساس خطر و نگرانی بیشتری کنند.
اتحاد ابوظبی و ریاض هم درنهایت سال قبل به مشکل خورد و سیاست‌های دو کشور در جنوب یمن در مقابل هم قرار گرفت و عربستان و امارات که هم‌پیمانان قدیمی بودند به دشمنان رو در رو در جنوب یمن تبدیل شدند.
از این رو به نظر می رسد که اماراتی‌ها در شرایط کنونی بیش از هر زمان دیگری به فکر رهایی از باتلاق یمن هستند و ارتقای سطح روابط با ایران با توجه به تاثیرگذاری جمهوری اسلامی بر محور مقاومت می‌تواند زمینه عقب‌نشینی گام به گام امارات از صحنه یمن را فراهم کند.
ناامیدی از آمریکا
یکی از دلایل تغییر رفتار امارات را می‌توان ناامیدی از اقدام آمریکا در برابر ایران دانست. عربستان، امارات و بحرین امید زیادی داشتند که طرح فشار حداکثری ترامپ که خود را در خروج از برجام، بازگشت تحریم‌ها و تروریستی اعلام کردن سپاه نشان داد، زمینه را برای اقدام عملیاتی واشنگتن علیه تهران فراهم آورد. از دید دولت‌های عربی خلیج‌فارس نتیجه رونمایی از استراتژی فشار حداکثری ترامپ در طول یک‌سال و چند ماه از اعلام آن تاکنون جز چند توییت هشدارآمیز و برخی مانورهای نمایشی و ارسال سلاح به منطقه، دستاورد ملموسی نداشته است. این ادراک باعث ایجاد تردید در رهبران این کشورها شده که نباید تمام تخم‌مرغ‌ها را در سبد آمریکا قرار دهند. به عبارت دیگر مقامات امارات که در سال‌های گذشته به امید آمریکا وارد خصومت با ایران شده‌اند اکنون پس از گذشت چند سال به این نتیجه رسیده‌اند که از این آتش،آبی برای آنها گرم نمی‌شود.آنها می‌دانند که ترامپ چه آبان امسال و چه چهار سال بعد از آن به هر حال از کاخ سفید خواهد رفت و این ایران است که در منطقه خواهد ماند. ایران همسایه امارات است و وسعت، عمق اقتصاد، قدرت نظامی، ارتش و نیروی انسانی ایران مسائلی نیست که امارات آنها را نادیده بگیرد.
تلاش برای نزدیکی به سوریه
امارات در ماه‌های گذشته در یک چرخش عجیب دیگر به‌دنبال بهبود روابط با سوریه برآمده است؛ این در حالی است که امارات در کنار عربستان یکی از کشورهای اصلی حمایت‌کننده از تروریست‌ها در سوریه بوده است. برخی کارشناسان، تنش‌زدایی امارات در روابط خود با سوریه را نیز در چارچوب تنش‌زدایی با ایران می‌دانند و معتقدند بهبود روابط با ایران می‌تواند ابوظبی را در بهبود روابط با دمشق نیز یاری کند. امارات پس از 9 سال به این نتیجه رسید که قادر به تحقق اهداف خود در سوریه نیست و بشار اسد توانسته بحران را پشت سر بگذارد.
امارات با بهبود روابط با سوریه از یک‌سو به‌دنبال استفاده از بازار این کشور در روزگار پساداعش است و از سوی دیگر به‌دنبال ایجاد صف‌بندی‌های جدید در مقابل کشورهایی چون عربستان و ترکیه است که در گذشته در کنار امارات قرار داشتند اما در ماه‌های اخیر با هم زاویه پیدا کرده‌اند.
احیای روابط تجاری با ایران
اماراتی‌ها که از پیشگامان اجرای تحریم‌های اقتصادی آمریکا علیه ایران خصوصا در زمینه نقل و انتقال ارز در سال‌های اخیر بودند، از سال گذشته با احساس دست برتر ایران در موازنه قوا در خلیج‌فارس و همچنین تبعات غیرقابل جبران کاهش مراودات تجاری با ایران، تغییر رویکرد دادند. طی دو دهه گذشته، ایران همواره جزو 10 کشور سرمایه‌گذار در امارات محسوب می‌شد و این کشور عربی از صادرات مجدد کالاهای وارداتی به همسایه شمالی خود سالانه میلیاردها دلار درآمد داشت. اما از سال 1396 اماراتی‌ها تحت فشار آمریکا، برای سرمایه‌گذاران ایرانی محدودیت‌های بانکی مضاعفی وضع کردند و ایرانی‌هایی که در سال‌های اخیر سرمایه‌های فراوانی را در بازار املاک و تجارتخانه‌های دبی خرج کرده بودند، دچار مشکلات حادی شدند به‌طوری که بسیاری از آنها مجبور به ترک امارات شدند. همچنین تراکنش‌های ارزی دبی با ایران که از طریق صرافی‌های دو کشور انجام می‌شد با برنامه‌ریزی آمریکایی‌ها به بهانه اجرای قوانین مالیاتی، به‌تدریج متوقف شد که یکی از ریشه‌های گرانی ارز در ایران در سه سال اخیر بوده است. در سال 1397 هم که آمریکا صفر کردن صادرات نفت ایران را کلید زد، امارات در کنار عربستان دو کشوری بودند که برای جبران کاهش صادرات نفت ایران، اعلام آمادگی کردند. به این ترتیب روابط اقتصادی و تجاری ایران و امارات به‌طور یکجانبه از جانب این کشور عربی کمتر و کمتر شد و تحت همین مسأله، روابط سیاسی دو کشور هم تیره شد. زمانی که در سال‌های 1396 و 1397 اماراتی‌ها گوش به فرمان آمریکا اقدام به اجرای محدودیت‌های مالی و ارزی علیه ایران کردند، قیمت نفت بالا بود و این کشور هم درآمد نفتی بالایی داشت و هم درآمد تجاری عظیمی به‌دست می‌آورد و صنعت گردشگری آن هم در اوج بود. آن زمان، این شیخ‌نشین عربی تصور نمی‌کرد که در سال 2020 اقتصاد جهان به چنان رکودی مبتلا شود که دامن امارات را هم بگیرد و درآمدهای ارزی آن را به نقطه خطر برساند. اکنون کشورهایی همچون امارات که وابستگی بالایی به درآمد نفتی داشتند با سقوط قیمت نفت، از این درآمد بی‌بهره شده‌اند. رکود جهانی ناشی از کرونا هم اقتصاد امارات خصوصا منطقه دبی را که بر پایه جذب گردشگر و سرمایه‌گذار خارجی بنا نهاده شده، به بدترین وضع تاریخ خود مبتلا کرده است.
این، موارد اقتصادی موجب شده امارات دوباره به احیای روابط تجاری سودمند خود با ایران روی بیاورد.
نگرانی از شکست سیاست‌های بن سلمان
بعد از روی کار آمدن شاه جدید عربستان و در دست گرفتن زمام اجرایی کشور از سوی بن‌سلمان، سیاست‌های خصمانه آل سعود علیه جمهوری اسلامی ایران به نقطه اوج خود رسید.
از سویی دیگر با آغاز ریاست جمهوری ترامپ و بهره‌گیری از سیاست تحریم برای افزایش فشار علیه ایران، برخی کشورهای منطقه مثل عربستان و امارات امیدهای فراوانی برای کاهش اقتدار ایران در منطقه داشتند اما روند تحولات به گونه دیگری رقم خورد و اماراتی‌ها دریافتند که آمریکایی‌ها با وجود همه هیاهویی که دارند به هیچ وجه تصمیم به جنگ با ایران ندارند، اما با این وصف بسیار تمایل دارند که تشنج و تنش‌های منطقه‌ای را به حساب کشورهای عرب حوزه خلیج فارس علیه ایران افزایش دهند . طبعا در چنین شرایطی اماراتی‌ها تلاش می‌کنند که از بار تنش با جمهوری اسلامی ایران بکاهند و خود را خیلی درگیر مسائل اختلافی میان ایران و عربستان نکنند.
رقابت داخلی شیخ‌نشین‌ها
امیرنشین‌های هفتگانه امارات از ساختاری قبیله‌ای برخوردارند و در عین حال نگاهی کاملا رقابتی بر این شیخ‌نشین‌ها حاکم است. از سویی دیگر امارات شدیدا به توسعه اقتصادی به همراه سرمایه گذاری خارجی وابسته است و این سرمایه‌گذاری‌ها هم نیازمند برقراری امنیت و ثبات در این کشور است. از دیرباز همواره میان حاکم دبی و حاکم ابوظبی در مسائل منطقه‌ای بویژه در مورد ایران رقابت و اختلاف نظر وجود داشته است. دبی و شارجه از گسترش روابط گرم با تهران استقبال می‌کردند اما امیرنشین ابوظبی سیاست‌های تندروانه‌ای علیه ایران داشته است. دیپلماسی دبی اما افزایش روابط تجاری با ایران بوده و هست این در حالی است که بحران‌آفرینی‌های ابوظبی این هدف را تا حدود زیادی دچار چالش کرده بود و زمینه را برای خروج بخش مهمی از تجار ایران و تعطیلی بخشی از صنعت گردشگری امارات فراهم آورد. طبعا در چنین شرایطی امارات به هیچ وجه خواهان افزایش تنش نیست.
امارات عربی متحده طی سال‌های گذشته همواره در کنار عربستان و در مقابل جمهوری اسلامی ایران قرار داشته و این دو کشور به ویژه در حوزه مواجهه با یمن سیاست‌های همسو را پی می‌گرفتند اما طی ماه‌های گذشته شاهد تحولاتی بودیم که نشان از تغییر رفتار اماراتی‌ها در این زمینه است. تغییر در توان نظامی و تهاجمی انصارا... یمن از طریق پهپادهای تهاجمی و موشک‌های کروز و مورد هدف قرار دادن نقاط دوردست این دو کشور موجب شده تا ریاض و ابوظبی احساس خطر و نگرانی بیشتری کنند.
اتحاد ابوظبی و ریاض هم درنهایت سال قبل به مشکل خورد و سیاست‌های دو کشور در جنوب یمن در مقابل هم قرار گرفت و عربستان و امارات که هم‌پیمانان قدیمی بودند به دشمنان رو در رو در جنوب یمن تبدیل شدند.
از این رو به نظر می رسد که اماراتی‌ها در شرایط کنونی بیش از هر زمان دیگری به فکر رهایی از باتلاق یمن هستند و ارتقای سطح روابط با ایران با توجه به تاثیرگذاری جمهوری اسلامی بر محور مقاومت می‌تواند زمینه عقب‌نشینی گام به گام امارات از صحنه یمن را فراهم کند.
ناامیدی از آمریکا
یکی از دلایل تغییر رفتار امارات را می‌توان ناامیدی از اقدام آمریکا در برابر ایران دانست. عربستان، امارات و بحرین امید زیادی داشتند که طرح فشار حداکثری ترامپ که خود را در خروج از برجام، بازگشت تحریم‌ها و تروریستی اعلام کردن سپاه نشان داد، زمینه را برای اقدام عملیاتی واشنگتن علیه تهران فراهم آورد. از دید دولت‌های عربی خلیج‌فارس نتیجه رونمایی از استراتژی فشار حداکثری ترامپ در طول یک‌سال و چند ماه از اعلام آن تاکنون جز چند توییت هشدارآمیز و برخی مانورهای نمایشی و ارسال سلاح به منطقه، دستاورد ملموسی نداشته است. این ادراک باعث ایجاد تردید در رهبران این کشورها شده که نباید تمام تخم‌مرغ‌ها را در سبد آمریکا قرار دهند. به عبارت دیگر مقامات امارات که در سال‌های گذشته به امید آمریکا وارد خصومت با ایران شده‌اند اکنون پس از گذشت چند سال به این نتیجه رسیده‌اند که از این آتش،آبی برای آنها گرم نمی‌شود.آنها می‌دانند که ترامپ چه آبان امسال و چه چهار سال بعد از آن به هر حال از کاخ سفید خواهد رفت و این ایران است که در منطقه خواهد ماند. ایران همسایه امارات است و وسعت، عمق اقتصاد، قدرت نظامی، ارتش و نیروی انسانی ایران مسائلی نیست که امارات آنها را نادیده بگیرد.
تلاش برای نزدیکی به سوریه
امارات در ماه‌های گذشته در یک چرخش عجیب دیگر به‌دنبال بهبود روابط با سوریه برآمده است؛ این در حالی است که امارات در کنار عربستان یکی از کشورهای اصلی حمایت‌کننده از تروریست‌ها در سوریه بوده است. برخی کارشناسان، تنش‌زدایی امارات در روابط خود با سوریه را نیز در چارچوب تنش‌زدایی با ایران می‌دانند و معتقدند بهبود روابط با ایران می‌تواند ابوظبی را در بهبود روابط با دمشق نیز یاری کند. امارات پس از 9 سال به این نتیجه رسید که قادر به تحقق اهداف خود در سوریه نیست و بشار اسد توانسته بحران را پشت سر بگذارد.
امارات با بهبود روابط با سوریه از یک‌سو به‌دنبال استفاده از بازار این کشور در روزگار پساداعش است و از سوی دیگر به‌دنبال ایجاد صف‌بندی‌های جدید در مقابل کشورهایی چون عربستان و ترکیه است که در گذشته در کنار امارات قرار داشتند اما در ماه‌های اخیر با هم زاویه پیدا کرده‌اند.
احیای روابط تجاری با ایران
اماراتی‌ها که از پیشگامان اجرای تحریم‌های اقتصادی آمریکا علیه ایران خصوصا در زمینه نقل و انتقال ارز در سال‌های اخیر بودند، از سال گذشته با احساس دست برتر ایران در موازنه قوا در خلیج‌فارس و همچنین تبعات غیرقابل جبران کاهش مراودات تجاری با ایران، تغییر رویکرد دادند. طی دو دهه گذشته، ایران همواره جزو 10 کشور سرمایه‌گذار در امارات محسوب می‌شد و این کشور عربی از صادرات مجدد کالاهای وارداتی به همسایه شمالی خود سالانه میلیاردها دلار درآمد داشت. اما از سال 1396 اماراتی‌ها تحت فشار آمریکا، برای سرمایه‌گذاران ایرانی محدودیت‌های بانکی مضاعفی وضع کردند و ایرانی‌هایی که در سال‌های اخیر سرمایه‌های فراوانی را در بازار املاک و تجارتخانه‌های دبی خرج کرده بودند، دچار مشکلات حادی شدند به‌طوری که بسیاری از آنها مجبور به ترک امارات شدند. همچنین تراکنش‌های ارزی دبی با ایران که از طریق صرافی‌های دو کشور انجام می‌شد با برنامه‌ریزی آمریکایی‌ها به بهانه اجرای قوانین مالیاتی، به‌تدریج متوقف شد که یکی از ریشه‌های گرانی ارز در ایران در سه سال اخیر بوده است. در سال 1397 هم که آمریکا صفر کردن صادرات نفت ایران را کلید زد، امارات در کنار عربستان دو کشوری بودند که برای جبران کاهش صادرات نفت ایران، اعلام آمادگی کردند. به این ترتیب روابط اقتصادی و تجاری ایران و امارات به‌طور یکجانبه از جانب این کشور عربی کمتر و کمتر شد و تحت همین مسأله، روابط سیاسی دو کشور هم تیره شد. زمانی که در سال‌های 1396 و 1397 اماراتی‌ها گوش به فرمان آمریکا اقدام به اجرای محدودیت‌های مالی و ارزی علیه ایران کردند، قیمت نفت بالا بود و این کشور هم درآمد نفتی بالایی داشت و هم درآمد تجاری عظیمی به‌دست می‌آورد و صنعت گردشگری آن هم در اوج بود. آن زمان، این شیخ‌نشین عربی تصور نمی‌کرد که در سال 2020 اقتصاد جهان به چنان رکودی مبتلا شود که دامن امارات را هم بگیرد و درآمدهای ارزی آن را به نقطه خطر برساند. اکنون کشورهایی همچون امارات که وابستگی بالایی به درآمد نفتی داشتند با سقوط قیمت نفت، از این درآمد بی‌بهره شده‌اند. رکود جهانی ناشی از کرونا هم اقتصاد امارات خصوصا منطقه دبی را که بر پایه جذب گردشگر و سرمایه‌گذار خارجی بنا نهاده شده، به بدترین وضع تاریخ خود مبتلا کرده است.
این، موارد اقتصادی موجب شده امارات دوباره به احیای روابط تجاری سودمند خود با ایران روی بیاورد.
نگرانی از شکست سیاست‌های بن سلمان
بعد از روی کار آمدن شاه جدید عربستان و در دست گرفتن زمام اجرایی کشور از سوی بن‌سلمان، سیاست‌های خصمانه آل سعود علیه جمهوری اسلامی ایران به نقطه اوج خود رسید.
از سویی دیگر با آغاز ریاست جمهوری ترامپ و بهره‌گیری از سیاست تحریم برای افزایش فشار علیه ایران، برخی کشورهای منطقه مثل عربستان و امارات امیدهای فراوانی برای کاهش اقتدار ایران در منطقه داشتند اما روند تحولات به گونه دیگری رقم خورد و اماراتی‌ها دریافتند که آمریکایی‌ها با وجود همه هیاهویی که دارند به هیچ وجه تصمیم به جنگ با ایران ندارند، اما با این وصف بسیار تمایل دارند که تشنج و تنش‌های منطقه‌ای را به حساب کشورهای عرب حوزه خلیج فارس علیه ایران افزایش دهند . طبعا در چنین شرایطی اماراتی‌ها تلاش می‌کنند که از بار تنش با جمهوری اسلامی ایران بکاهند و خود را خیلی درگیر مسائل اختلافی میان ایران و عربستان نکنند.
رقابت داخلی شیخ‌نشین‌ها
امیرنشین‌های هفتگانه امارات از ساختاری قبیله‌ای برخوردارند و در عین حال نگاهی کاملا رقابتی بر این شیخ‌نشین‌ها حاکم است. از سویی دیگر امارات شدیدا به توسعه اقتصادی به همراه سرمایه گذاری خارجی وابسته است و این سرمایه‌گذاری‌ها هم نیازمند برقراری امنیت و ثبات در این کشور است. از دیرباز همواره میان حاکم دبی و حاکم ابوظبی در مسائل منطقه‌ای بویژه در مورد ایران رقابت و اختلاف نظر وجود داشته است. دبی و شارجه از گسترش روابط گرم با تهران استقبال می‌کردند اما امیرنشین ابوظبی سیاست‌های تندروانه‌ای علیه ایران داشته است. دیپلماسی دبی اما افزایش روابط تجاری با ایران بوده و هست این در حالی است که بحران‌آفرینی‌های ابوظبی این هدف را تا حدود زیادی دچار چالش کرده بود و زمینه را برای خروج بخش مهمی از تجار ایران و تعطیلی بخشی از صنعت گردشگری امارات فراهم آورد. طبعا در چنین شرایطی امارات به هیچ وجه خواهان افزایش تنش نیست.