محدودیت‌ها و امكانات كتاب‌های دیجیتال را مرور كرده‌ایم
دیجی‌تـــاب!
كتاب‌های دیجیتال حالا سهم قابل توجهی از مخاطبان را كسب كرده‌اند، فروش قابل توجه این‌گونه از كتاب‌ها در روزهایی كه كرونا همه را وادار به خانه‌نشینی كرده بود، سبب شد در مطلبی كوتاه بخواهیم درباره این كتاب‌ها و محدودیت‌ها، امكانات، مزیت‌ها و معایب آنها سخن بگوییم.
طبق اطلاعاتی كه معاونت فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اعلام كرده بود طی 20 روز ابتدایی فروردین حدود 236 هزار نسخه كتاب دیجیتال به فروش رفته كه رقم حاصل از این فروش معادل 26 میلیارد ریال شده است. رقمی كه شاید ناشران بسیاری را دعوت و حتی وسوسه كند تا كتاب‌هایشان را در این بستر برای خواندن عرضه كنند. كتاب‌هایی كه موافقان و مخالفان بسیاری دارد، ولی به هر صورتی شده در حال باز كردن جای خود در میان مخاطبان هستند، حتی مخاطبان سنتی كتاب‌ها هم كم‌كم گاردشان در برابر این كتاب‌ها باز می‌شود و احتمالا در آینده نه خیلی دور شاهد رونق بیش از پیش این كتاب‌ها
خواهیم بود.
یونس فردوس / روزنامه‌نگار
پول پس‌انداز كنید
اولین نكته‌ای كه كتاب‌های الكترونیكی را بر هم‌نوعان كاغذی‌شان برتری می‌دهد قیمتشان است. معمولا بین 50 تا 70 درصد ارزان‌تر از نسخه‌های كاغذی‌شان هستند و همین سبب می‌شود كه آنها را تبدیل به انتخاب‌های بهتری كنند. البته آنهایی كه كلا با كاغذ و بوی آن نوستالژی دارند كتاب دیجیتال را رایگان هم كنند سمت این كتب نمی‌آیند و ترجیح می‌دهند نسخه كاغذی بخوانند. اما اگر این دسته را كنار بگذاریم گروه‌های بسیاری هستند كه همین تخفیف 50 درصدی می‌تواتد برایشان مهم باشد و آنها را به خواندن دعوت كنند. برای مثال دانشجوها را در نظر بگیرید، به خصوص آنها كه مسافت‌هایی طولانی را پیاده می‌روند تا بتوانند با ذخیره كردن هزینه كرایه آن مسیر یكی از هزینه‌های زندگی دانشجویی را جبران كنند. این گروه طبیعتا گرایش بیشتری به كتاب‌های الكترونیكی دارند و از آن استقبال می‌كنند.
خط بكشید بدون نگرانی!
بسیاری دوست دارند داخل كتاب‌ها خط بكشند و حاشیه بنویسند، ولی از سوی دیگر دلشان به حال كتاب‌ها می‌سوزد و خیلی سخت كتاب‌ها را خط‌خطی می‌كنند. برای آن دسته‌ای كه اهل حاشیه نوشتن و خط كشیدن زیرجملات كتاب‌ها هستند كتاب‌های دیجیتال گزینه‌های مطلوبی هستند. هم می‌توان زیر آنها خط كشید و هم می‌توان حاشیه نوشت. هرچند باز در همین مورد هم بسیاری هستند كه خط كشیدن و حاشیه نوشتن روی كاغذ را بر نسخه‌های الكترونیك ترجیح می‌دهند؛ اما این امكان هم برای آنهایی كه دلشان به حال كاغذ كتاب‌ها می‌سوزد فراهم است.
به نفع درختان
بسیاری هستند كه بر این باورند كتاب‌ها یكی از قاتلان بزرگ طبیعت هستند و برای اثبات این گفته خود از اعداد و ارقامی كه در آن به میزان قطع درخت‌ها برای تولید كاغذ وجود دارد، كمك می‌گیرند. دوستداران محیط‌زیست
بر این اعتقادند كه كتاب‌ها برای انتشار و وجود یافتن‌شان نیاز به از بین بردن طبیعت دارند و این را یك عمل خلاف در مسیر طبیعت می‌دانند. حالا كتاب‌های دیجیتال این امكان را فراهم كرده‌اند كه كمتر به طبیعت و درختان كه ریه‌های زمین هستند، آسیب وارد شود. كتاب‌های دیجیتال در صورت فراگیر شدن می‌تواند كمك قابل ملاحظه‌ای در مسیر صرفه‌جویی در مصرف كاغذ كند، هرچند این سؤال را از دوستداران طبیعت باید پرسید، اگر كتاب‌ها منتشر نشوند باقی صنایع ساخت دست بشر انهدام طبیعت را متوقف می‌كنند؟
كتابخانه توجیبی
یكی از مشكلاتی كه به راستی باید از آن به عنوان مشكل در روزگار خانه‌های كوچك و مستاجری یاد كرد مساله جابه‌جایی و حمل و نقل كتاب‌هاست. اگر مقداری بیش از شش ـ هفت كارتن كتاب در خانه داشته باشید و یك مرتبه طعم اثاث‌كشی را چشیده باشید متوجه این حرف می‌شوید. كارتن‌های كتاب بدترین باری است كه در اثاث‌كشی رمق از آدم می‌برند و از خرچه كتاب خواندن و كتاب خریدن است آدم را پشیمان می‌كنند. كتاب‌های دیجیتال و بسترهایی كه آنها را عرضه می‌كنند یكی از مزیت‌های بزرگشان همین موضوع است؛ كم‌جا بودن! در واقع شما داخل تلفن همراه، تبلت یا در نهایت كتابخوان دیجیتال خود (ای‌بوك‌ریدر) حجم بسیاری از كتاب‌ها را ذخیره می‌كنید بدون این‌كه نگران روز اثاث‌كشی باشید. (به‌تازگی برخی بسترها امكان خواندن از روی نمایشگر رایانه را نیز فراهم كرده‌اند.)
تازه چه‌خبر؟
یكی از محدودیت‌هایی كه اغلب مخاطبان كتب دیجیتال با آن دست به گریبان هستند این است كه مخازن فروشگاه‌های این كتب خیلی به روز نیستند. یعنی اگر شما به عنوان یك مخاطب بخواهید یكی از كتاب‌هایی را كه به تازگی چاپ شده و شاید سر و صداها هم كرده، بخوانید باید مقداری صبر كنید تا ناشر محترم از فروش كاغذی كتابش خیالش راحت شود تا بعدا كتابش را برای عرضه به بسترها دیجیتال بیاورد. یعنی با كتاب‌های دیجیتال شما نمی‌توانید خیلی از تازه‌ها استفاده كنید و به روز باشید. این عیب یا نقص یا هرچیزی كه می‌خواهید اسمش را بگذارید ارتباطی با كتب دیجیتال ندارند، بلكه بیشتر یك ایراد فرهنگی است و متوجه ناشران است. در حالی كه در كشورهای غربی بسیاری از كتاب‌ها قبل از انتشار به صورت كاغذی به صورت دیجیتال منتشر و حتی پیش‌فروش می‌شوند و مخاطبان به‌راحتی به آنها دست پیدا می‌كنند، ولی فعلا در كشور ما این ماجرا یك ایراد در بازار كتب دیجیتال به‌شمار می‌رود.
نوستالژی كجایی؟
واقعا اگر اهل نوستالژی‌بازی باشید كتاب‌های دیجیتال این نیاز شما را برآورده نمی‌كنند. از خدا كه پنهان نیست از شما چه پنهان كتاب است و حال و هوای بوی كاغذ و چسب و عطف و شیرازه... حالا اگر عمق نوستالژی‌بازی شما زیاد باشد جلد‌كردن كتاب با روزنامه را هم باید اضافه كنید كه در كمال تاسف باید گفت كتب دیجیتال این امكان را در اختیار شما قرار نمی‌دهند و نمی‌توانید با آنها نوستالژی بازی كنید. شاید این را نتوان به عنوان یك محدودیت یا عیب برشمرد، ولی خب در هر صورت در انتخاب افراد موثر است.
كتابخانه محتاج
ماجرا از این قرار است كه با كتاب‌های الكترونیك شما همیشه محتاج و نیازمند برق هستید. در واقع اگر شارژ دستگاه‌تان تمام شود دسترسی‌تان به علمتان هم از بین می‌رود. این یكی از عیوب این كتب است. در واقع فردی كه می‌خواهد با كتاب‌های دیجیتال امورات خود را رتق و فتق كند باید حواسش به شارژش هم باشد. در حالی كه كتاب‌های كاغذی این محدودیت را ندارند و حتی زیر نور شمع هم در دسترس هستند و چقدر بزرگان علم و فضل دود شمع و چراغ خورده‌اند تا با كشف‌های علمی خود گره از كار بشر باز كنند، اما كتاب‌های دیجیتال در روزگار بی‌برقی خطوطشان محو می‌شود!
مراقب سلامت خود باشید
سلامتی نعمتی است كه داشتن آن برای همه یك نیاز مبرم است و آنهایی كه ندارند حاضرند برای دست یافتن به آن هزینه كنند. حالا این گوهر گران قدر را با مطالعه نباید از دست داد، هرچند اگر این مطالعه به كسب معرفت و گشودن گره از كار بشر بینجامد سلامتی در برابرش چیزی نیست، ولی نباید فراموش كرد كه بسیاری از مطالعه‌ها چنین نتیجه‌ای در بر ندارد و شاید كاری برای پركردن اوقات فراغت باشد، پس طبیعی است كه نباید مساوی با از دست دادن سلامتی باشد. یكی از عوارض استفاده بسیار از تلفن همراه و تبلت‌ها آرتروز و بیماری‌های مفصلی است. اگر قرار باشد به خاطر خواندن كتاب‌های دیجیتال كه لازمه آن استفاده از این ابزار است سلامت ما به‌خطر بیفتد بهتر است كتاب نخوانیم. این در حالی است كه مطالعه كتب كاغذی شرایطی را طلب می‌كند كه فرد باید در آن موقعیت باشد. نور كافی، حالت بدن مناسب و... از موقعیت‌هایی است كه به‌عنوان شرایط خواندن اهمیت دارد كه ممكن است كتب دیجیتال بدون نیاز به آنها هم در دسترس باشند، ولی آسیبشان را بی‌صدا وارد كنند.
اولین نكته‌ای كه كتاب‌های الكترونیكی را بر هم‌نوعان كاغذی‌شان برتری می‌دهد قیمتشان است. معمولا بین 50 تا 70 درصد ارزان‌تر از نسخه‌های كاغذی‌شان هستند و همین سبب می‌شود كه آنها را تبدیل به انتخاب‌های بهتری كنند. البته آنهایی كه كلا با كاغذ و بوی آن نوستالژی دارند كتاب دیجیتال را رایگان هم كنند سمت این كتب نمی‌آیند و ترجیح می‌دهند نسخه كاغذی بخوانند. اما اگر این دسته را كنار بگذاریم گروه‌های بسیاری هستند كه همین تخفیف 50 درصدی می‌تواتد برایشان مهم باشد و آنها را به خواندن دعوت كنند. برای مثال دانشجوها را در نظر بگیرید، به خصوص آنها كه مسافت‌هایی طولانی را پیاده می‌روند تا بتوانند با ذخیره كردن هزینه كرایه آن مسیر یكی از هزینه‌های زندگی دانشجویی را جبران كنند. این گروه طبیعتا گرایش بیشتری به كتاب‌های الكترونیكی دارند و از آن استقبال می‌كنند.
خط بكشید بدون نگرانی!
بسیاری دوست دارند داخل كتاب‌ها خط بكشند و حاشیه بنویسند، ولی از سوی دیگر دلشان به حال كتاب‌ها می‌سوزد و خیلی سخت كتاب‌ها را خط‌خطی می‌كنند. برای آن دسته‌ای كه اهل حاشیه نوشتن و خط كشیدن زیرجملات كتاب‌ها هستند كتاب‌های دیجیتال گزینه‌های مطلوبی هستند. هم می‌توان زیر آنها خط كشید و هم می‌توان حاشیه نوشت. هرچند باز در همین مورد هم بسیاری هستند كه خط كشیدن و حاشیه نوشتن روی كاغذ را بر نسخه‌های الكترونیك ترجیح می‌دهند؛ اما این امكان هم برای آنهایی كه دلشان به حال كاغذ كتاب‌ها می‌سوزد فراهم است.
به نفع درختان
بسیاری هستند كه بر این باورند كتاب‌ها یكی از قاتلان بزرگ طبیعت هستند و برای اثبات این گفته خود از اعداد و ارقامی كه در آن به میزان قطع درخت‌ها برای تولید كاغذ وجود دارد، كمك می‌گیرند. دوستداران محیط‌زیست
بر این اعتقادند كه كتاب‌ها برای انتشار و وجود یافتن‌شان نیاز به از بین بردن طبیعت دارند و این را یك عمل خلاف در مسیر طبیعت می‌دانند. حالا كتاب‌های دیجیتال این امكان را فراهم كرده‌اند كه كمتر به طبیعت و درختان كه ریه‌های زمین هستند، آسیب وارد شود. كتاب‌های دیجیتال در صورت فراگیر شدن می‌تواند كمك قابل ملاحظه‌ای در مسیر صرفه‌جویی در مصرف كاغذ كند، هرچند این سؤال را از دوستداران طبیعت باید پرسید، اگر كتاب‌ها منتشر نشوند باقی صنایع ساخت دست بشر انهدام طبیعت را متوقف می‌كنند؟
كتابخانه توجیبی
یكی از مشكلاتی كه به راستی باید از آن به عنوان مشكل در روزگار خانه‌های كوچك و مستاجری یاد كرد مساله جابه‌جایی و حمل و نقل كتاب‌هاست. اگر مقداری بیش از شش ـ هفت كارتن كتاب در خانه داشته باشید و یك مرتبه طعم اثاث‌كشی را چشیده باشید متوجه این حرف می‌شوید. كارتن‌های كتاب بدترین باری است كه در اثاث‌كشی رمق از آدم می‌برند و از خرچه كتاب خواندن و كتاب خریدن است آدم را پشیمان می‌كنند. كتاب‌های دیجیتال و بسترهایی كه آنها را عرضه می‌كنند یكی از مزیت‌های بزرگشان همین موضوع است؛ كم‌جا بودن! در واقع شما داخل تلفن همراه، تبلت یا در نهایت كتابخوان دیجیتال خود (ای‌بوك‌ریدر) حجم بسیاری از كتاب‌ها را ذخیره می‌كنید بدون این‌كه نگران روز اثاث‌كشی باشید. (به‌تازگی برخی بسترها امكان خواندن از روی نمایشگر رایانه را نیز فراهم كرده‌اند.)
تازه چه‌خبر؟
یكی از محدودیت‌هایی كه اغلب مخاطبان كتب دیجیتال با آن دست به گریبان هستند این است كه مخازن فروشگاه‌های این كتب خیلی به روز نیستند. یعنی اگر شما به عنوان یك مخاطب بخواهید یكی از كتاب‌هایی را كه به تازگی چاپ شده و شاید سر و صداها هم كرده، بخوانید باید مقداری صبر كنید تا ناشر محترم از فروش كاغذی كتابش خیالش راحت شود تا بعدا كتابش را برای عرضه به بسترها دیجیتال بیاورد. یعنی با كتاب‌های دیجیتال شما نمی‌توانید خیلی از تازه‌ها استفاده كنید و به روز باشید. این عیب یا نقص یا هرچیزی كه می‌خواهید اسمش را بگذارید ارتباطی با كتب دیجیتال ندارند، بلكه بیشتر یك ایراد فرهنگی است و متوجه ناشران است. در حالی كه در كشورهای غربی بسیاری از كتاب‌ها قبل از انتشار به صورت كاغذی به صورت دیجیتال منتشر و حتی پیش‌فروش می‌شوند و مخاطبان به‌راحتی به آنها دست پیدا می‌كنند، ولی فعلا در كشور ما این ماجرا یك ایراد در بازار كتب دیجیتال به‌شمار می‌رود.
نوستالژی كجایی؟
واقعا اگر اهل نوستالژی‌بازی باشید كتاب‌های دیجیتال این نیاز شما را برآورده نمی‌كنند. از خدا كه پنهان نیست از شما چه پنهان كتاب است و حال و هوای بوی كاغذ و چسب و عطف و شیرازه... حالا اگر عمق نوستالژی‌بازی شما زیاد باشد جلد‌كردن كتاب با روزنامه را هم باید اضافه كنید كه در كمال تاسف باید گفت كتب دیجیتال این امكان را در اختیار شما قرار نمی‌دهند و نمی‌توانید با آنها نوستالژی بازی كنید. شاید این را نتوان به عنوان یك محدودیت یا عیب برشمرد، ولی خب در هر صورت در انتخاب افراد موثر است.
كتابخانه محتاج
ماجرا از این قرار است كه با كتاب‌های الكترونیك شما همیشه محتاج و نیازمند برق هستید. در واقع اگر شارژ دستگاه‌تان تمام شود دسترسی‌تان به علمتان هم از بین می‌رود. این یكی از عیوب این كتب است. در واقع فردی كه می‌خواهد با كتاب‌های دیجیتال امورات خود را رتق و فتق كند باید حواسش به شارژش هم باشد. در حالی كه كتاب‌های كاغذی این محدودیت را ندارند و حتی زیر نور شمع هم در دسترس هستند و چقدر بزرگان علم و فضل دود شمع و چراغ خورده‌اند تا با كشف‌های علمی خود گره از كار بشر باز كنند، اما كتاب‌های دیجیتال در روزگار بی‌برقی خطوطشان محو می‌شود!
مراقب سلامت خود باشید
سلامتی نعمتی است كه داشتن آن برای همه یك نیاز مبرم است و آنهایی كه ندارند حاضرند برای دست یافتن به آن هزینه كنند. حالا این گوهر گران قدر را با مطالعه نباید از دست داد، هرچند اگر این مطالعه به كسب معرفت و گشودن گره از كار بشر بینجامد سلامتی در برابرش چیزی نیست، ولی نباید فراموش كرد كه بسیاری از مطالعه‌ها چنین نتیجه‌ای در بر ندارد و شاید كاری برای پركردن اوقات فراغت باشد، پس طبیعی است كه نباید مساوی با از دست دادن سلامتی باشد. یكی از عوارض استفاده بسیار از تلفن همراه و تبلت‌ها آرتروز و بیماری‌های مفصلی است. اگر قرار باشد به خاطر خواندن كتاب‌های دیجیتال كه لازمه آن استفاده از این ابزار است سلامت ما به‌خطر بیفتد بهتر است كتاب نخوانیم. این در حالی است كه مطالعه كتب كاغذی شرایطی را طلب می‌كند كه فرد باید در آن موقعیت باشد. نور كافی، حالت بدن مناسب و... از موقعیت‌هایی است كه به‌عنوان شرایط خواندن اهمیت دارد كه ممكن است كتب دیجیتال بدون نیاز به آنها هم در دسترس باشند، ولی آسیبشان را بی‌صدا وارد كنند.