حاشیه‌ای بر رمان آرتیست؛ نوشته سعید تشكری
نویسنده، داغدار نابسامانی‌هاست
محمد اسماعیل حاجی علیان / داستان‌نویس
هر كتاب دنیای تازه‌ای را برای مخاطب تصویر می‌كند تا مخاطب دنیایش را دگرگون سازد و آنجا را جایی بهتر برای زندگی كند. از همین رو نویسنده‌ها مصلحان اجتماعی‌اند. انسان‌های زیركی كه دور دست را با چشمان تیزبین‌شان می‌بینند، دشواری‌ها و نواقص را كشف می‌كنند و با قلم شیوای خویش نقایص را به آدمیان نشان می‌دهند تا دنیا جای بهتری برای زندگی بشود. حكایت آرتیست سعید تشكری هم خارج از این قانون طبیعت نیست، حالا به امضای پولوس یا كنفوسیوس یا ملاصدرا یا هر اندیشمند دیگری درآمده یا نیامده باشد.
برای ورود به متن رمان آرتیست لازم است چندمسیر را برای مخاطب روشن كنم.
ـ چند سالمند پولداری كه در خانه سالمندان بهشت ساكنند، می‌خواهند برای روز جهانی سالمند و جشن با شكوه سالانه آن، حال مدیر خانه سالمندان را بگیرند.
ـ نویسنده‌ای كه از قضا تئاتری هم هست، برای ارتزاق مجبور به آموزش در مهد كودك‌ها و خانه سالمندان و فضاهای دیگر است. فراموشكار است یا بهتر است بگویم مشغله ذهنی فراوانی دارد و دلش می‌خواهد یك دفتر كار در نزدیكی حرم‌امام‌رضا داشته باشد.
ـ كوروش كوشا، سالمندی است كه مثل دیگر سالمندان همنشینش، خانواده‌اش او را ازیاد برده‌اند. او می‌خواهد جایگاه سابقش را بازیابد.
ـ اصلان كوشا، بعد مرگ پدرش، میراثدار قرض‌های پدرش شده و می‌خواهد از مادر و برادر دیابتی‌اش حمایت كند.
ـ سعید پویا نینجوتسو كار می‌كند، ولی آن‌قدر خوب یاد نگرفته كه در برابر حمله دیگران از خودش محافظت كند.
ـ كوروش كوشا زمین از یادرفته‌ای در تهران را فروخته و می‌خواهد با كمك نویسنده به اجتماع و جایگاه سابقش بازگردد. با پول می‌خواهد خوشبختی بخرد.
ـ سینا پسری زبر و زرنگ است و با یك تیم نوجوان كر و لال عروسك فروشی می‌كند.
ـ سعید پویا همراه كوروش كوشا به مسافرت می‌رود و قبول می‌كند تا كارگردان بازگشت به زندگی و دست یار كوشا باشد در مسیر بازگشت به اجتماع.
ـ سعید خانه پدری كوشا را با زیركی می‌خرد و با كمك دوست هم‌دانشگاهی‌اش، بهرام بازسازی می‌كند.
ـ و همه قصه‌ها در هم گره می‌خورند.
مسیر دیگری كه باید چراغان بشود؛ مسیر موقعیت‌هایی است كه در حال انهدام هستند و با وضعیت گرو‌های مختلف در اثر نشان داده شده است.
ـ وضعیت سالمندان در جامعه كنونی
ـ وضعیت معیشت هنرمندان
ـ وضعیت كودكان كار
ـ وضعیت خانواده‌های ورشكسته مالی
ـ وضعیت معماری اصیل و كهن
ـ وضعیت رایج سودجویی از محبت دیگران
ـ وضعیت كارآفرینان بی‌پشتوانه و حامی
ـ وضعیت خانواده‌های بدون حضور بزرگ‌تر در جمع خانوادگی
سعید تشكری رمانش را در این مارپیچ شكل می‌دهد و به پیش می‌برد. تشكری برای شكل دادن داستان از شخصیت‌های اصلی؛ سعید پویا و كوروش كوشا، و شخصیت‌های فرعی؛ اصلان كوشا، سینا، شیرین رئوفیان، پوری و بهرام و دیگران مدد می‌گیرد تا این دنیا را به مخاطبش بشناساند. او كه علاقه‌مند ادبیات كهن و تعلیمی ایران است در حین روایت داستانش، چهار محور آموزشی هم برای مخاطب درنظر می‌گیرد: 1 ــ مهربانی و مهرورزیدن به همنوع 2 ــ قضاوت نكردن دیگران 3 ــ داستان چگونه نوشسته می‌شود و شكل می‌گیرد. 4 ــ ورزش رزمی نینجوتسو به عنوان ابزاری برای رسیدن به آرامش در این هیاهوی دنیا.
داستان از نگاه قالب فرمی، یك رمان واقعگرای اجتماعی و تعلیمی است. تشكری داستانش را با روایت مدرن (متاخر و نزدیك به پست‌مدرن) روایت می‌كند. البته به مولفه‌های مشترك بین مدرن و پست‌مدرن در روایت تاكید بیشتر شده است. از جمله؛ طنز در كلام و موقعیت، راوی كنشگر و مخاطب درگیر نوشتن داستان، روایت غیرخطی داستان و پرش‌های زمانی، كمك گرفتن از خرده روایت‌های متصل به شاكله اصلی روایت ( مثل فیلمنامه صص 138 ــ 136 )، داستان مقاله ( درباره ورزش نینجوتسو) و روایت حلقه به حلقه مثل بازی هوش بهره می‌گیرد. نقل قولی از متن رمان برای این شیوه روایت است: «داستان مارپیچ، مسیری پیچ در پیچ را بدون یك جهت آشكار دنبال می‌كند. در طبیعت، مسیر پر پیچ و خم عبارت است از شكل رودها، مارها و مغز.» (ص 20 رمان آرتیست)
این چیدمان و ساختار مهندسی رمان تشكری را خودش همراه پیشبرد داستان به مخاطب هم آموزش می‌دهد و او را درگیر فرآیند نوشتن داستان می‌كند، گویی مخاطب و نویسنده با هم این قصه را شكل می‌دهند.
نثر رمان، نثری گزارشی دارد و سلیس و روان است و همه فهم.
كنكاش من در متن‌ها ناخواسته به سمت امكان‌های خوانش مختلف اثر هم می‌رود. در این اثر می‌خواستم ببینم آیا امكان دارد از این اثر خوانش فمینیستی شود؟ پس به‌دنبال مولفه‌هایش در متن گشتم. چند زن از شخصیت‌های فرعی رمان هستند. شیرین رئوفیان، ملیحه مادر اصلان، خانم محبی و دخترش و...
شیرین با این‌كه در كارهای عام المنفعه فعال است، اما در برخورد با جامعه مردسالار، تسلیم و پذیرای شرایط موجود است. دیگر شخصیت‌ها هم ایضا.
نویسنده داخل رمان (سعید پویا) با این‌كه عمری ازش گذشته و در میانسالی است، هیچ رد و نشانی از هیچ زنی در زندگی‌اش دیده نمی‌شود. نه در گذشته و مادر، نه در جوانی و نه در حال داستان و نه حتی در آینده مورد تصور و آرزوهایش. شخصیت‌های اصلی و فرعی تاثیرگذار رمان همه مردند و دنیای مردانه‌ای را ترسیم می‌كنند. البته این دنیا علیه زنان نیست و یك همنشینی مسالمت آمیز بین این دو نوع در داستان جریان دارد. با همه این تفاسیر این اثر قابلیت خوانش فمینیستی متاخر را ندارد.
و اما درباره شخصیت‌ها و نامگذاری آنها در رمان آرتیست:
شخصیت‌های فعال و كنشگر رمان همه نام یا نام خانوادگی‌شان به حرف «آ» ختم می‌شود. پویا، كوشا، سینا و تاخا.
این واج آرایی كلام، در دریافت شخصیت كمك می‌كند. نویسنده (سعید پویا) از اول تا آخر داستان درحال تلاش است تا این اوضاع نابسامان اجتماع و قصه را سامان بخشد. نام سعید
- كسی كه كوشش و تلاش افزون دارد - انتخاب آگاهانه‌ای است و كارآمد. وقتی هم با نام خانوادگی‌اش پویا همراه می‌شود، تلاشش را دوچندان نشان می‌دهد. اشاره زیركانه نویسنده است به آیه شریفه: «لیس للانسان الا ما سعی»
شخصیت‌های منفعل هم با نام‌های؛ شیرین، ملیحه، پوری، بهرام و اسی نامگذاری شده‌اند تا دریافت این معنا را برای مخاطب آسان‌تر كنند.
سعید تشكری در مقام رمان‌نویس، همه این شخصیت‌ها و موقعیت‌ها را تنها در 144 صفحه قطع رقعی گردآورده و انتشارات نیستان در زمستان 1398، در روزهایی كه جامعه درگیر ویروس كروناست، به زیور طبع آراسته است تا در این روزهای قرنطینه و خانه‌نشینی، كتاب خوبی برای خواندن و درس‌های برای مهربانی بی‌دریغ به همنوع داشته باشیم و فراموش نكنیم انسانیم و اشرف مخلوقات.
برای ورود به متن رمان آرتیست لازم است چندمسیر را برای مخاطب روشن كنم.
ـ چند سالمند پولداری كه در خانه سالمندان بهشت ساكنند، می‌خواهند برای روز جهانی سالمند و جشن با شكوه سالانه آن، حال مدیر خانه سالمندان را بگیرند.
ـ نویسنده‌ای كه از قضا تئاتری هم هست، برای ارتزاق مجبور به آموزش در مهد كودك‌ها و خانه سالمندان و فضاهای دیگر است. فراموشكار است یا بهتر است بگویم مشغله ذهنی فراوانی دارد و دلش می‌خواهد یك دفتر كار در نزدیكی حرم‌امام‌رضا داشته باشد.
ـ كوروش كوشا، سالمندی است كه مثل دیگر سالمندان همنشینش، خانواده‌اش او را ازیاد برده‌اند. او می‌خواهد جایگاه سابقش را بازیابد.
ـ اصلان كوشا، بعد مرگ پدرش، میراثدار قرض‌های پدرش شده و می‌خواهد از مادر و برادر دیابتی‌اش حمایت كند.
ـ سعید پویا نینجوتسو كار می‌كند، ولی آن‌قدر خوب یاد نگرفته كه در برابر حمله دیگران از خودش محافظت كند.
ـ كوروش كوشا زمین از یادرفته‌ای در تهران را فروخته و می‌خواهد با كمك نویسنده به اجتماع و جایگاه سابقش بازگردد. با پول می‌خواهد خوشبختی بخرد.
ـ سینا پسری زبر و زرنگ است و با یك تیم نوجوان كر و لال عروسك فروشی می‌كند.
ـ سعید پویا همراه كوروش كوشا به مسافرت می‌رود و قبول می‌كند تا كارگردان بازگشت به زندگی و دست یار كوشا باشد در مسیر بازگشت به اجتماع.
ـ سعید خانه پدری كوشا را با زیركی می‌خرد و با كمك دوست هم‌دانشگاهی‌اش، بهرام بازسازی می‌كند.
ـ و همه قصه‌ها در هم گره می‌خورند.
مسیر دیگری كه باید چراغان بشود؛ مسیر موقعیت‌هایی است كه در حال انهدام هستند و با وضعیت گرو‌های مختلف در اثر نشان داده شده است.
ـ وضعیت سالمندان در جامعه كنونی
ـ وضعیت معیشت هنرمندان
ـ وضعیت كودكان كار
ـ وضعیت خانواده‌های ورشكسته مالی
ـ وضعیت معماری اصیل و كهن
ـ وضعیت رایج سودجویی از محبت دیگران
ـ وضعیت كارآفرینان بی‌پشتوانه و حامی
ـ وضعیت خانواده‌های بدون حضور بزرگ‌تر در جمع خانوادگی
سعید تشكری رمانش را در این مارپیچ شكل می‌دهد و به پیش می‌برد. تشكری برای شكل دادن داستان از شخصیت‌های اصلی؛ سعید پویا و كوروش كوشا، و شخصیت‌های فرعی؛ اصلان كوشا، سینا، شیرین رئوفیان، پوری و بهرام و دیگران مدد می‌گیرد تا این دنیا را به مخاطبش بشناساند. او كه علاقه‌مند ادبیات كهن و تعلیمی ایران است در حین روایت داستانش، چهار محور آموزشی هم برای مخاطب درنظر می‌گیرد: 1 ــ مهربانی و مهرورزیدن به همنوع 2 ــ قضاوت نكردن دیگران 3 ــ داستان چگونه نوشسته می‌شود و شكل می‌گیرد. 4 ــ ورزش رزمی نینجوتسو به عنوان ابزاری برای رسیدن به آرامش در این هیاهوی دنیا.
داستان از نگاه قالب فرمی، یك رمان واقعگرای اجتماعی و تعلیمی است. تشكری داستانش را با روایت مدرن (متاخر و نزدیك به پست‌مدرن) روایت می‌كند. البته به مولفه‌های مشترك بین مدرن و پست‌مدرن در روایت تاكید بیشتر شده است. از جمله؛ طنز در كلام و موقعیت، راوی كنشگر و مخاطب درگیر نوشتن داستان، روایت غیرخطی داستان و پرش‌های زمانی، كمك گرفتن از خرده روایت‌های متصل به شاكله اصلی روایت ( مثل فیلمنامه صص 138 ــ 136 )، داستان مقاله ( درباره ورزش نینجوتسو) و روایت حلقه به حلقه مثل بازی هوش بهره می‌گیرد. نقل قولی از متن رمان برای این شیوه روایت است: «داستان مارپیچ، مسیری پیچ در پیچ را بدون یك جهت آشكار دنبال می‌كند. در طبیعت، مسیر پر پیچ و خم عبارت است از شكل رودها، مارها و مغز.» (ص 20 رمان آرتیست)
این چیدمان و ساختار مهندسی رمان تشكری را خودش همراه پیشبرد داستان به مخاطب هم آموزش می‌دهد و او را درگیر فرآیند نوشتن داستان می‌كند، گویی مخاطب و نویسنده با هم این قصه را شكل می‌دهند.
نثر رمان، نثری گزارشی دارد و سلیس و روان است و همه فهم.
كنكاش من در متن‌ها ناخواسته به سمت امكان‌های خوانش مختلف اثر هم می‌رود. در این اثر می‌خواستم ببینم آیا امكان دارد از این اثر خوانش فمینیستی شود؟ پس به‌دنبال مولفه‌هایش در متن گشتم. چند زن از شخصیت‌های فرعی رمان هستند. شیرین رئوفیان، ملیحه مادر اصلان، خانم محبی و دخترش و...
شیرین با این‌كه در كارهای عام المنفعه فعال است، اما در برخورد با جامعه مردسالار، تسلیم و پذیرای شرایط موجود است. دیگر شخصیت‌ها هم ایضا.
نویسنده داخل رمان (سعید پویا) با این‌كه عمری ازش گذشته و در میانسالی است، هیچ رد و نشانی از هیچ زنی در زندگی‌اش دیده نمی‌شود. نه در گذشته و مادر، نه در جوانی و نه در حال داستان و نه حتی در آینده مورد تصور و آرزوهایش. شخصیت‌های اصلی و فرعی تاثیرگذار رمان همه مردند و دنیای مردانه‌ای را ترسیم می‌كنند. البته این دنیا علیه زنان نیست و یك همنشینی مسالمت آمیز بین این دو نوع در داستان جریان دارد. با همه این تفاسیر این اثر قابلیت خوانش فمینیستی متاخر را ندارد.
و اما درباره شخصیت‌ها و نامگذاری آنها در رمان آرتیست:
شخصیت‌های فعال و كنشگر رمان همه نام یا نام خانوادگی‌شان به حرف «آ» ختم می‌شود. پویا، كوشا، سینا و تاخا.
این واج آرایی كلام، در دریافت شخصیت كمك می‌كند. نویسنده (سعید پویا) از اول تا آخر داستان درحال تلاش است تا این اوضاع نابسامان اجتماع و قصه را سامان بخشد. نام سعید
- كسی كه كوشش و تلاش افزون دارد - انتخاب آگاهانه‌ای است و كارآمد. وقتی هم با نام خانوادگی‌اش پویا همراه می‌شود، تلاشش را دوچندان نشان می‌دهد. اشاره زیركانه نویسنده است به آیه شریفه: «لیس للانسان الا ما سعی»
شخصیت‌های منفعل هم با نام‌های؛ شیرین، ملیحه، پوری، بهرام و اسی نامگذاری شده‌اند تا دریافت این معنا را برای مخاطب آسان‌تر كنند.
سعید تشكری در مقام رمان‌نویس، همه این شخصیت‌ها و موقعیت‌ها را تنها در 144 صفحه قطع رقعی گردآورده و انتشارات نیستان در زمستان 1398، در روزهایی كه جامعه درگیر ویروس كروناست، به زیور طبع آراسته است تا در این روزهای قرنطینه و خانه‌نشینی، كتاب خوبی برای خواندن و درس‌های برای مهربانی بی‌دریغ به همنوع داشته باشیم و فراموش نكنیم انسانیم و اشرف مخلوقات.