پیشنهادهایی برای انس گرفتن كودكان با قرآن
بگذار جاری شود
چند ماه پیش شبكه پویا تبلیغات را به خاطر درخواست‌های مكرر والدین حذف كرد، تبلیغات تلویزیونی از آن دسته از محتواها بودند كه به خاطر تكرار زیاد، ریتم و رنگ و لعاب جذاب تمام توجه كودكان را به خود جلب می‌كرد و علاوه بر درخواست‌های كودكان برای تهیه كالای تبلیغ شده، والدین با تكرار اشعار و جملات تبلیغاتی از سمت كودكان مواجه بودند. بچه‌ها بدون آن‌كه والدین تلاشی بكنند به شعارهای تبلیغاتی و حتی لوگوی شركت‌ها مسلط شده‌بودند، توجه به این مساله به خاطر بُعد اقتصادی و همچنین تاثیر غیرمستقیم آن، بسیار پررنگ و جدی شد، اما این اتفاق و نحوه تاثیر پذیری كودكان مساله تازه‌ای نبود. بچه‌ها از زمانی به بعد كه والدین به سختی به یاد می‌آورند دقیقا كی و چطور اتفاق افتاد، شروع می‌كنند به بازتاب رفتارها و كلمات و جملاتی كه از محیط اطراف‌شان دریافت كردند. روزی می‌رسد كه كودكتان در ماشین اشعار آهنگی را كه در مسیر مهد می‌گذاشتید تكرار می‌كند یا زمان نماز كنارتان می‌ایستد و سعی می‌كند اصواتی را تكراركند. كودكتان آنچه در زندگی و محیط اطرافش جاری است را بدون فیلتر دریافت می‌كند و در سال‌های ابتدایی بدون تحلیل و تغییر عمیقی آن را بازتاب می‌دهد. برای آموزش قرآن به كودكان هم همین روال را می‌توان در پیش گرفت.
زهرا صالحی نیا / خبرنگار
انس گرفتن یعنی چه؟
انس گرفتن پیش از شروع آموزش جدی، تشنگی پیش از ورود به مركز ماجرا، مانند تشنگی بچه‌های كلاس اولی است كه روزها به اشكال داخل كتاب‌های قصه‌شان نگاه كردند و منتظر لحظه جادویی فهمیدن رمز این خطوط بودند. اُنس انسان به چیزی به این معناست كه از آن، هیچ وحشت و اضطرابی ندارد و همراه با آن به آرامش می‌رسد، یعنی قرار نیست روند آموزش قرآن به كودكان به سفت و سختی باقی آموزش‌ها باشد، قرار است مسیر شیرین و خاطره‌انگیزی را طی كنید، پس باید ابتدا مسیر و هدفی را در نظر گرفت. انس با قرآن یعنی آموختن قرآن، قرائت قرآن، فهم قرآن و در آخر عمل به قرآن، در این مسیر هدف مشخص است كه همان هدف از نزول قرآن است، اما مسیر با توجه به شرایط كودك متفاوت است، سن و میزان علاقه و توجه و درخواست كودك می‌تواند مسیر متفاوتی را شكل دهد.
سن كودك را در نظر بگیرید
سن یكی از فاكتورهای اصلی برای تعیین زمان شروع آموزش است، كودكان تا دوسالگی امكان این‌كه زمان زیادی را روی فعالیت خاصی تمركز كنند، ندارند، پس از دوسالگی زمان تمركز از 15 دقیقه آغاز می‌شود و با بالا رفتن سن و شرایط محیطی مناسب این قابلیت رشد می‌كند كه باز هم این روند رشد در كودكان مختلف، متفاوت است. برای حدود سن زیر سه سالگی بهترین روش شنیدن صدای تلاوت قرآن است، اولویت با ترتیل‌های آرام و شمرده با صدای قاری كودك است، حزن صدای بزرگسالان ممكن است كودك را غمگین و مضطرب كند، صدای قاری خردسال توجه كودك را جلب می‌كند.
به بسته‌های آموزشی فكر كنید
كلاس‌های متعددی با روش‌های مختلف برای آموزش حفظ قرآن برای كودكان موجود است، گرچه شرایط فعلی کرونا دسترسی به این كلاس‌ها را ناممكن كرده، البته در صورت همت جمعی گروهی از والدین یا آشنایی با مربی آموزش قرآن می‌توانید به صورت آنلاین كلاس‌هایی را مانند بسیاری از كلاس‌های دیگر برگزار كنید. اگر مربی قرآن هستید هم بهترین فرصت است برای ساخت كلیپ‌های آموزشی یا تعریف فعالیت‌هایی در منزل. اپلیكیشن‌های آموزش قرآن هم قابل تامل هستند، در انتخاب این اپلیكیشن‌ها فاكتورهایی مانند كیفیت تصویر و صدا و محتوای پخش‌شده و مسیر آموزش را در نظر بگیرید و پیش از همه اینها اولویت‌های خود را در زمینه استفاده كردن یا نكردن كودكتان از تلفن‌همراه و تبلت بررسی كنید.
بازی و داستان را فراموش نكنید
برای بچه‌ها پیش از سن دبستان بیشتر شنیدن قرآن و تكرار آن كارایی دارد، كودكان تا حدود سن هفت سالگی تفكر انتزاعی فعالی ندارند و به همین علت درك بسیاری از مفاهیم قرآن برای آنها سخت و دشوار است و گفت‌وگو درباره معنای آیات و برخی داستان‌های قرآنی ممكن است دور از قدرت درك كودك باشد، سوره‌هایی كه از پدیده‌های طبیعی و قابل‌لمس در آنها گفته شده در این دوره بهتر است بیشتر مورد توجه قرار گیرد. برای سنین بالای هفت سال امكان تعریف فعالیت و حتی ورود به مبحث معنی و تفسیر امكان‌پذیر است، یكی از فعالیت‌های جذابی كه می‌توانید بر پایه آیات قرآن انجام دهید تهیه مجله موضوعی قرآن است. مثل مجله موضوعی زنبورعسل، نوشتن آیات و معنی و تفسیر و برداشت بچه‌ها از آیات مربوط به زنبورعسل می‌تواند باعث درك بهتر آنها از آیات قرآن و همچنین عمیق‌ترشدن و ماندگاری آیات در ذهن‌شان شود. مسیر تهیه این مجله و بخش‌های مختلف آن یك سرگرمی هدفمند است، می‌توانید پیشنهاد بدهید نسخه مجازی مجله را برای اقوام ارسال كنید یا روی شبكه اجتماعی قراردهید. ممكن است در آخر ماه رمضان تعداد زیادی مجله از آیات مختلف قرآن داشته باشید، از پدیده‌های طبیعی مانند آسمان و زمین و جاذبه تا تاریخ، علاوه براین‌كه این مجلات می‌توانند مرجعی برای مراجعه فرزندتان در زمان سؤالات خود یا دیگران باشد. این مجلات با توجه به سن بچه‌ها می‌توانند تخصصی‌تر و عمیق‌تر باشد، اما نتیجه یادگاری ارزشمندی است از رمضان سال 1399.
تشنگی حرف اول را می‌زند
با بالا رفتن سن كودك و بروز خصیصه‌های جدید در او، مدل آموزش و انس نیز تغییر می‌كند، ممكن است در برهه‌ای كودك به كلی روند آموزش را پس بزند، این دلیل بر بی‌علاقگی او نیست، گاهی فشار زیاد، خستگی و حتی اعلام استقلال می‌تواند دلیل تصمیم او باشد، در این شرایط فشاری به كودك وارد نكنید، اجازه بدهید تشنه قرآن شود و سپس به دامن آن بازگردد.
رمز موفقیت: فعالیت جمعی
بهترین گزینه فعالیت جمعی در خانه است، برای تمامی سنین جذابیت كار جمعی و خانوادگی همیشه حرف اول را می‌زند، رحل‌های كوچك و رنگارنگ برای بچه‌های كوچك‌تر، قرآن‌هایی با جلد‌های زیبا و ترجمه‌هایی جذاب مانند قرآن با ترجمه آقای ملكی برای نوجوانان، عبای كوچك و چادر نماز رنگی یا زمان و مكان مشخصی در خانه برای دور هم جمع شدن و تلاوت قرآن.
والدین ما بسیاری از خاطرات خوش كودكی و نوجوانی‌شان در كلاس‌های قرآن مسجد یا جلسات روخوانی قرآن ماه رمضان شكل گرفته بود، دوستانی كه سوغات آن جلسات بودند هنوز در كنارشان هستند.
شیرینی در جمع بودن، همواره در خاطره كودك و نوجوان می‌ماند، جمعی كه با هم به سمت یك هدف حركت می‌كنند، بچه‌های بزرگ‌تر می‌توانند راهنمای كوچك‌ترها باشند و این را در نظر بگیرید كه این فعالیتی با هدف صرف آموزش نیست، ایجاد علاقه و اشتیاق و پایداری هدف نخست است.
انس گرفتن پیش از شروع آموزش جدی، تشنگی پیش از ورود به مركز ماجرا، مانند تشنگی بچه‌های كلاس اولی است كه روزها به اشكال داخل كتاب‌های قصه‌شان نگاه كردند و منتظر لحظه جادویی فهمیدن رمز این خطوط بودند. اُنس انسان به چیزی به این معناست كه از آن، هیچ وحشت و اضطرابی ندارد و همراه با آن به آرامش می‌رسد، یعنی قرار نیست روند آموزش قرآن به كودكان به سفت و سختی باقی آموزش‌ها باشد، قرار است مسیر شیرین و خاطره‌انگیزی را طی كنید، پس باید ابتدا مسیر و هدفی را در نظر گرفت. انس با قرآن یعنی آموختن قرآن، قرائت قرآن، فهم قرآن و در آخر عمل به قرآن، در این مسیر هدف مشخص است كه همان هدف از نزول قرآن است، اما مسیر با توجه به شرایط كودك متفاوت است، سن و میزان علاقه و توجه و درخواست كودك می‌تواند مسیر متفاوتی را شكل دهد.
سن كودك را در نظر بگیرید
سن یكی از فاكتورهای اصلی برای تعیین زمان شروع آموزش است، كودكان تا دوسالگی امكان این‌كه زمان زیادی را روی فعالیت خاصی تمركز كنند، ندارند، پس از دوسالگی زمان تمركز از 15 دقیقه آغاز می‌شود و با بالا رفتن سن و شرایط محیطی مناسب این قابلیت رشد می‌كند كه باز هم این روند رشد در كودكان مختلف، متفاوت است. برای حدود سن زیر سه سالگی بهترین روش شنیدن صدای تلاوت قرآن است، اولویت با ترتیل‌های آرام و شمرده با صدای قاری كودك است، حزن صدای بزرگسالان ممكن است كودك را غمگین و مضطرب كند، صدای قاری خردسال توجه كودك را جلب می‌كند.
به بسته‌های آموزشی فكر كنید
كلاس‌های متعددی با روش‌های مختلف برای آموزش حفظ قرآن برای كودكان موجود است، گرچه شرایط فعلی کرونا دسترسی به این كلاس‌ها را ناممكن كرده، البته در صورت همت جمعی گروهی از والدین یا آشنایی با مربی آموزش قرآن می‌توانید به صورت آنلاین كلاس‌هایی را مانند بسیاری از كلاس‌های دیگر برگزار كنید. اگر مربی قرآن هستید هم بهترین فرصت است برای ساخت كلیپ‌های آموزشی یا تعریف فعالیت‌هایی در منزل. اپلیكیشن‌های آموزش قرآن هم قابل تامل هستند، در انتخاب این اپلیكیشن‌ها فاكتورهایی مانند كیفیت تصویر و صدا و محتوای پخش‌شده و مسیر آموزش را در نظر بگیرید و پیش از همه اینها اولویت‌های خود را در زمینه استفاده كردن یا نكردن كودكتان از تلفن‌همراه و تبلت بررسی كنید.
بازی و داستان را فراموش نكنید
برای بچه‌ها پیش از سن دبستان بیشتر شنیدن قرآن و تكرار آن كارایی دارد، كودكان تا حدود سن هفت سالگی تفكر انتزاعی فعالی ندارند و به همین علت درك بسیاری از مفاهیم قرآن برای آنها سخت و دشوار است و گفت‌وگو درباره معنای آیات و برخی داستان‌های قرآنی ممكن است دور از قدرت درك كودك باشد، سوره‌هایی كه از پدیده‌های طبیعی و قابل‌لمس در آنها گفته شده در این دوره بهتر است بیشتر مورد توجه قرار گیرد. برای سنین بالای هفت سال امكان تعریف فعالیت و حتی ورود به مبحث معنی و تفسیر امكان‌پذیر است، یكی از فعالیت‌های جذابی كه می‌توانید بر پایه آیات قرآن انجام دهید تهیه مجله موضوعی قرآن است. مثل مجله موضوعی زنبورعسل، نوشتن آیات و معنی و تفسیر و برداشت بچه‌ها از آیات مربوط به زنبورعسل می‌تواند باعث درك بهتر آنها از آیات قرآن و همچنین عمیق‌ترشدن و ماندگاری آیات در ذهن‌شان شود. مسیر تهیه این مجله و بخش‌های مختلف آن یك سرگرمی هدفمند است، می‌توانید پیشنهاد بدهید نسخه مجازی مجله را برای اقوام ارسال كنید یا روی شبكه اجتماعی قراردهید. ممكن است در آخر ماه رمضان تعداد زیادی مجله از آیات مختلف قرآن داشته باشید، از پدیده‌های طبیعی مانند آسمان و زمین و جاذبه تا تاریخ، علاوه براین‌كه این مجلات می‌توانند مرجعی برای مراجعه فرزندتان در زمان سؤالات خود یا دیگران باشد. این مجلات با توجه به سن بچه‌ها می‌توانند تخصصی‌تر و عمیق‌تر باشد، اما نتیجه یادگاری ارزشمندی است از رمضان سال 1399.
تشنگی حرف اول را می‌زند
با بالا رفتن سن كودك و بروز خصیصه‌های جدید در او، مدل آموزش و انس نیز تغییر می‌كند، ممكن است در برهه‌ای كودك به كلی روند آموزش را پس بزند، این دلیل بر بی‌علاقگی او نیست، گاهی فشار زیاد، خستگی و حتی اعلام استقلال می‌تواند دلیل تصمیم او باشد، در این شرایط فشاری به كودك وارد نكنید، اجازه بدهید تشنه قرآن شود و سپس به دامن آن بازگردد.
رمز موفقیت: فعالیت جمعی
بهترین گزینه فعالیت جمعی در خانه است، برای تمامی سنین جذابیت كار جمعی و خانوادگی همیشه حرف اول را می‌زند، رحل‌های كوچك و رنگارنگ برای بچه‌های كوچك‌تر، قرآن‌هایی با جلد‌های زیبا و ترجمه‌هایی جذاب مانند قرآن با ترجمه آقای ملكی برای نوجوانان، عبای كوچك و چادر نماز رنگی یا زمان و مكان مشخصی در خانه برای دور هم جمع شدن و تلاوت قرآن.
والدین ما بسیاری از خاطرات خوش كودكی و نوجوانی‌شان در كلاس‌های قرآن مسجد یا جلسات روخوانی قرآن ماه رمضان شكل گرفته بود، دوستانی كه سوغات آن جلسات بودند هنوز در كنارشان هستند.
شیرینی در جمع بودن، همواره در خاطره كودك و نوجوان می‌ماند، جمعی كه با هم به سمت یك هدف حركت می‌كنند، بچه‌های بزرگ‌تر می‌توانند راهنمای كوچك‌ترها باشند و این را در نظر بگیرید كه این فعالیتی با هدف صرف آموزش نیست، ایجاد علاقه و اشتیاق و پایداری هدف نخست است.