کی، کجا و چطور لالایی بخوانیم؟
یک پیوند عمیق
تمام مادران دوست دارند كودكی آرام، مسلط و با اعتماد به نفس بالا داشته باشند و برای این كار از روش‌های مختلفی استفاده می‌كنند. اما خیلی از مادران ساده‌ترین راه رسیدن به این اهداف را سال‌هاست كه فراموش كرده‌اند. خواندن «لالایی» تاثیر فراوانی در روان كودك دارد.
كودكان لالایی را بسیار دوست دارند و خیلی زودتر از چیزی كه والدین فكر می‌كنند با این لالایی ارتباط برقرار می‌كنند و از همین طریق رابطه عاطفی عمیقی با والدینشان برقرار می‌كنند.
تحقیقات نشان داده‌اند كودكانی كه با لالایی به خواب رفته‌اند، كودكانی بردبارتر، متكی به نفس‌تر، با عاطفه، خلاق و علاقه‌مند به فرهنگ سرزمین مادری تربیت می‌شوند. اما خواندن لالایی فوت و فن‌هایی دارد. با آنها آشنایی دارید؟
الهام فیروزبخت / روزنامه نگار
آیا كودك لالایی را می‌شنود؟
بهتر است لالایی خواندن برای كودك از دوران جنینی‌اش شروع شود، چرا كه پژوهش‌ها نشان داده است تمام دیالوگ‌ها روی جنین تأثیر مستقیم دارد. شاید برایتان جالب باشد كه بدانید در یك پژوهش مادر ملزم شد تا داستانی را در دوران بارداری خود به مدت چند هفته با صدای بلند بخواند.
سپس وقتی كودك به دنیا آمد و در شرایط آزمایشگاهی خاصی قرار گرفت، ترجیح می‌داد تا صدایی از ضبط صوت پخش شود كه مادرش در حال خواندن قصه است. دانشمندان حتی داستان دیگری را برای كودك پخش كردند، اما كودك باز هم ترجیح می‌داد همان داستانی كه در دوران جنینی شنیده است را دوباره بشنود.
در واقع این تفكیك‌ها و ترجیح‌ها بیانگر شكل‌گیری ادراك كودك حتی در دوران جنینی است. پس فكر نكنید جنین قدرت شنیدن صدای شما را ندارد و همه چیز به بعد از به دنیا آمدن موكول می‌شود.
علاوه بر ایجاد ارتباط عاطفی كه با خواندن لالایی برای جنین و بعدتر نوزاد ایجاد می‌شود، قدرت تكلم كودك را بالاتر می‌برد. بنابراین بهتر است لالایی خواندن را از همان دوران بارداری شروع كنید. از هفته 25 بارداری جنین كاملا حس شنوایی پیدا می‌كند. علاوه بر بالا بردن قدرت تكلم بعد تولد، هنگامی كه كودكتان بی‌قراری می‌كند می‌توانید با خواندن همان لالایی
آرامش كنید.
خواندن لالایی واقعا تاثیر دارد؟
شاید به نظر برسد لالایی آن‌قدرها هم نمی‌تواند تاثیری در خواب یا رشد عقلی كودک. داشته باشد، اما واقعیت چیز دیگری است. لالایی خواندن برای جنین و بعدتر برای نوزاد تاثیر بسزایی در رشد كودك دارد. یكی از نیازهای اساسی هر كودك احساس امنیت و آرامش است. وقتی مادر یا پدر كودك را در آغوش می‌گیرند و با صدایی آرام لالایی می‌خواند احساس آرامش و امنیت عمیقی به كودك انتقال‌می‌دهد.
یكی دیگر از تاثیرات خواندن لالایی، رشد عقلی كودك است. كودك، اولین كلمات، صداها و واژه‌ها را در قالب «لالایی» از زبان پدر و مادرش می‌شنود. كودك شما با شنیدن لالایی با كلمات جدید آشنا می‌شود و چون این كلمات با آواز و لحنی آرام و آهنگین برای كودك خوانده می‌شود در ذهن او باقی می‌مانند. جالب این‌كه این كودكان عملكرد بهتری در برابر انجام حل مسائل ریاضی، پازل‌ها، شطرنج و یادگیری موسیقی در مقابل دیگران كودكان دارند.
لالایی بهتر است چه زمانی خوانده شود؟
شاید فكر كنید لالایی خواندن فقط مخصوص قبل از خواب شبانه است، اما بهتر است هر ساعت از روز خواستید كودكتان را بخوابانید برایش لالایی بخوانید. بد نیست بدانید در هنگام بیداری هم برای آرام كردن كودكتان از این روش استفاده كنید. البته لالایی‌هایی كه طی روز و در زمان بیداری كودك برایش می‌خوانید باید تفاوتی با لالایی‌های قبل از خواب داشته باشد.
لالایی‌های قبل از خواب باید بسیار آرام و باشد، طوری كه كودك با شنیدنش تشخیص بدهد وقت خواب رسیده است. اما لالایی‌های كه در طی روز و در زمان بیداری برایش می‌خوانید می‌تواند ریتمی شاد و تند داشته باشند.
صدای مادر یا پخش صوتی لالایی؟
جنین داخل رحم مادر صداهای مختلفی را می‌شنود از صدای معده و قلب مادر بگیرید تا صدای صحبت كردنش! به همین دلیل هم با صدای مادر بیشتر از پدر ارتباط برقرار می‌كند و از بودن در كنار مادر، شنیدن صدای او و شنیدن ضربان قلبش احساس آرامش می‌كند. پس بهتر است بعد از تولد هم لالایی توسط مادر خوانده شود تا كودك احساس امنیت بیشتری كند. البته چون جنین از هفته 25 صداهای اطراف را هم می‌شنود اگر پدر بتواند در این دوران بیشتر از قبل با جنین داخل رحم مادر صحبت كند قطعا نوزاد بعد از تولد با صدای پدرش هم ارتباط قوی برقرار خواهد كرد.
تمام مدارهای مغزی كودك با شنیدن صدای مادر درگیر می‌شود، به همین دلیل هم لالایی خواندن مادر تاثیر بیشتری روی كودك دارد تا پخش لالایی صوتی. چرا كه اولین و بیشترین صدایی كه كودك می‌شنود، صدای مادر است و بعد از مادر، صدای پدر هم بسیار برای كودك آرامش‌بخش است. دلیلش هم این است كه صدای بم مردانه برای نوزاد قابل درك‌تر از باقی صداهاست.
وقتی لالایی بلد نیستیم چه كنیم؟
تا چندسال قبل لالایی‌ها سینه به سینه از مادران به دختران می‌رسید، اما الان زمانه عوض شده دسترسی به رسانه‌های مختلف باعث شده تا بتوانیم میان انبوهی از لالایی‌ها آن را كه مناسب حال ماست انتخاب كنیم.
كتاب‌های زیادی برای لالایی وجود دارد كه در همین شماره معرفی كرده‌ایم. علاوه بر این شركت‌های مختلف هم نوارهای صوتی لالایی را ضبط و منتشر كرده‌اند. در اینترنت هم تادلتان بخواهد لالایی منتشر شده كه با یك جست‌وجو ساده می‌توانید به آن برسید.
چند روز پیش در فضای مجازی یك لالایی منتشر شد كه افراد زیادی به محتوای آن ایراد گرفتند و آن را برای كودك مضر دانستند. بنابراین مهم‌ترین نكته این است كه قبل از خواندن لالایی یك‌بار محتوای آن را با خودتان مرور كنید. كلمات مناسب، مفاهیم اشتباه و اندوه زیادی در بعضی از لالایی‌ها وجود دارد كه واقعا كودك نیاز به شنیدن آن ندارد. بنابراین یا یك لالایی دیگر انتخاب كنید یا با ذوق و قریحه خودتان كلمات و ابیاتی كه برایتان خوشایند نیست را عوض كنید.
چند لالایی معروف
بعضی از لالایی‌ها بدون وجود هیچ رسانه‌ای در تمام نقاط ایران به گوش بچه‌ها خوانده شده‌اند و نسل‌های زیادی با آن خاطره دارند. بعضی وقت‌ها بعضی كلمه‌ها در این متن آن ابجتا شده اما كلیت آنها تغییری نكرده است. این دسته از لالایی‌ها معمولا با اسم یك گل شروع می‌شد و بر همان وزن ادامه
پیدا می‌كرد.
گاهی در دو مصرع تمام می‌شد و گاهی چهار شش یا هشت مصرع ادامه پیدا می‌كرد. اینها جدای از لالایی‌های محلی است كه با زبان‌ها و گویش‌های مختلف در هر منطقه از ایران خوانده می‌شده. نمونه‌هایی از معروف‌ترین و خاطره‌انگیزترین لالایی‌ها
در ادامه آمده است.
لالا لالا گل پونه/ بابات رفته در خونه/ لالا لالا گلم باشی/ همیشه در برم باشی
لالا لالا، گل آبشن/ كاكا رفته چشوم روشن/ لالا لالا، گل خشخاش/ كاكا رفته خدا همراش
لالا لالا گل دشتی/ همه رفتن تو برگشتی/ خداوندا تو پیرش كن/ زیارت‌ها نصیبش كن
لالا لالا گل نعنا/ بابات رفته، شدم تنها/ بابات رفته به‌هل‌چینی/ بیاره قند و دارچینی
لالا لالا گل نازی/ بابات رفته به سربازی/ لالا لالا گل پسته/ شدم از گریه‌هات خسته
لالا لالا گل فندق/ مامان رفته سر صندوق/ لالا لالا گل زیره/ چرا خوابت نمی‌گیره
ماهی را هروقت از آب بگیریم تازه است؟
هیچ‌وقت برای شروع لالایی خواندن دیر نیست. اگر لالایی خواندن را از دوران جنینی شروع نكرده‌اید و بعد از زایمان هم فكر می‌كرده‌اید كودكتان هنوز قدرت درك لالایی را ندارد، هنوز هم دیر نشده است. از همین امروز شروع كنید. لالایی گفتن هنگام شیر دادن به نوزاد باعث آرامش او می‌شود.
در واقع لالایی كودك را آرام می‌كند و خوابی دلنشین برای او و مادر فراهم می‌سازد. اگر كودك در آغوش مادر و با صدای لالایی او به خواب برود، ریتم خواب و بیداری منظم
خواهد شد.
این مورد را در نظر داشته باشید كه اگر تا به حال از این روش برای خواباندن كودكتان استفاده نكرده‌اید، توقع نداشته باشید با اولین تجربه ارتباط زیادی برقرار كند.
در این كار ممارست داشته باشید تا كودك به شنیدن لالایی قبل از خواب عادت كند.
بهتر است لالایی خواندن برای كودك از دوران جنینی‌اش شروع شود، چرا كه پژوهش‌ها نشان داده است تمام دیالوگ‌ها روی جنین تأثیر مستقیم دارد. شاید برایتان جالب باشد كه بدانید در یك پژوهش مادر ملزم شد تا داستانی را در دوران بارداری خود به مدت چند هفته با صدای بلند بخواند.
سپس وقتی كودك به دنیا آمد و در شرایط آزمایشگاهی خاصی قرار گرفت، ترجیح می‌داد تا صدایی از ضبط صوت پخش شود كه مادرش در حال خواندن قصه است. دانشمندان حتی داستان دیگری را برای كودك پخش كردند، اما كودك باز هم ترجیح می‌داد همان داستانی كه در دوران جنینی شنیده است را دوباره بشنود.
در واقع این تفكیك‌ها و ترجیح‌ها بیانگر شكل‌گیری ادراك كودك حتی در دوران جنینی است. پس فكر نكنید جنین قدرت شنیدن صدای شما را ندارد و همه چیز به بعد از به دنیا آمدن موكول می‌شود.
علاوه بر ایجاد ارتباط عاطفی كه با خواندن لالایی برای جنین و بعدتر نوزاد ایجاد می‌شود، قدرت تكلم كودك را بالاتر می‌برد. بنابراین بهتر است لالایی خواندن را از همان دوران بارداری شروع كنید. از هفته 25 بارداری جنین كاملا حس شنوایی پیدا می‌كند. علاوه بر بالا بردن قدرت تكلم بعد تولد، هنگامی كه كودكتان بی‌قراری می‌كند می‌توانید با خواندن همان لالایی
آرامش كنید.
خواندن لالایی واقعا تاثیر دارد؟
شاید به نظر برسد لالایی آن‌قدرها هم نمی‌تواند تاثیری در خواب یا رشد عقلی كودک. داشته باشد، اما واقعیت چیز دیگری است. لالایی خواندن برای جنین و بعدتر برای نوزاد تاثیر بسزایی در رشد كودك دارد. یكی از نیازهای اساسی هر كودك احساس امنیت و آرامش است. وقتی مادر یا پدر كودك را در آغوش می‌گیرند و با صدایی آرام لالایی می‌خواند احساس آرامش و امنیت عمیقی به كودك انتقال‌می‌دهد.
یكی دیگر از تاثیرات خواندن لالایی، رشد عقلی كودك است. كودك، اولین كلمات، صداها و واژه‌ها را در قالب «لالایی» از زبان پدر و مادرش می‌شنود. كودك شما با شنیدن لالایی با كلمات جدید آشنا می‌شود و چون این كلمات با آواز و لحنی آرام و آهنگین برای كودك خوانده می‌شود در ذهن او باقی می‌مانند. جالب این‌كه این كودكان عملكرد بهتری در برابر انجام حل مسائل ریاضی، پازل‌ها، شطرنج و یادگیری موسیقی در مقابل دیگران كودكان دارند.
لالایی بهتر است چه زمانی خوانده شود؟
شاید فكر كنید لالایی خواندن فقط مخصوص قبل از خواب شبانه است، اما بهتر است هر ساعت از روز خواستید كودكتان را بخوابانید برایش لالایی بخوانید. بد نیست بدانید در هنگام بیداری هم برای آرام كردن كودكتان از این روش استفاده كنید. البته لالایی‌هایی كه طی روز و در زمان بیداری كودك برایش می‌خوانید باید تفاوتی با لالایی‌های قبل از خواب داشته باشد.
لالایی‌های قبل از خواب باید بسیار آرام و باشد، طوری كه كودك با شنیدنش تشخیص بدهد وقت خواب رسیده است. اما لالایی‌های كه در طی روز و در زمان بیداری برایش می‌خوانید می‌تواند ریتمی شاد و تند داشته باشند.
صدای مادر یا پخش صوتی لالایی؟
جنین داخل رحم مادر صداهای مختلفی را می‌شنود از صدای معده و قلب مادر بگیرید تا صدای صحبت كردنش! به همین دلیل هم با صدای مادر بیشتر از پدر ارتباط برقرار می‌كند و از بودن در كنار مادر، شنیدن صدای او و شنیدن ضربان قلبش احساس آرامش می‌كند. پس بهتر است بعد از تولد هم لالایی توسط مادر خوانده شود تا كودك احساس امنیت بیشتری كند. البته چون جنین از هفته 25 صداهای اطراف را هم می‌شنود اگر پدر بتواند در این دوران بیشتر از قبل با جنین داخل رحم مادر صحبت كند قطعا نوزاد بعد از تولد با صدای پدرش هم ارتباط قوی برقرار خواهد كرد.
تمام مدارهای مغزی كودك با شنیدن صدای مادر درگیر می‌شود، به همین دلیل هم لالایی خواندن مادر تاثیر بیشتری روی كودك دارد تا پخش لالایی صوتی. چرا كه اولین و بیشترین صدایی كه كودك می‌شنود، صدای مادر است و بعد از مادر، صدای پدر هم بسیار برای كودك آرامش‌بخش است. دلیلش هم این است كه صدای بم مردانه برای نوزاد قابل درك‌تر از باقی صداهاست.
وقتی لالایی بلد نیستیم چه كنیم؟
تا چندسال قبل لالایی‌ها سینه به سینه از مادران به دختران می‌رسید، اما الان زمانه عوض شده دسترسی به رسانه‌های مختلف باعث شده تا بتوانیم میان انبوهی از لالایی‌ها آن را كه مناسب حال ماست انتخاب كنیم.
كتاب‌های زیادی برای لالایی وجود دارد كه در همین شماره معرفی كرده‌ایم. علاوه بر این شركت‌های مختلف هم نوارهای صوتی لالایی را ضبط و منتشر كرده‌اند. در اینترنت هم تادلتان بخواهد لالایی منتشر شده كه با یك جست‌وجو ساده می‌توانید به آن برسید.
چند روز پیش در فضای مجازی یك لالایی منتشر شد كه افراد زیادی به محتوای آن ایراد گرفتند و آن را برای كودك مضر دانستند. بنابراین مهم‌ترین نكته این است كه قبل از خواندن لالایی یك‌بار محتوای آن را با خودتان مرور كنید. كلمات مناسب، مفاهیم اشتباه و اندوه زیادی در بعضی از لالایی‌ها وجود دارد كه واقعا كودك نیاز به شنیدن آن ندارد. بنابراین یا یك لالایی دیگر انتخاب كنید یا با ذوق و قریحه خودتان كلمات و ابیاتی كه برایتان خوشایند نیست را عوض كنید.
چند لالایی معروف
بعضی از لالایی‌ها بدون وجود هیچ رسانه‌ای در تمام نقاط ایران به گوش بچه‌ها خوانده شده‌اند و نسل‌های زیادی با آن خاطره دارند. بعضی وقت‌ها بعضی كلمه‌ها در این متن آن ابجتا شده اما كلیت آنها تغییری نكرده است. این دسته از لالایی‌ها معمولا با اسم یك گل شروع می‌شد و بر همان وزن ادامه
پیدا می‌كرد.
گاهی در دو مصرع تمام می‌شد و گاهی چهار شش یا هشت مصرع ادامه پیدا می‌كرد. اینها جدای از لالایی‌های محلی است كه با زبان‌ها و گویش‌های مختلف در هر منطقه از ایران خوانده می‌شده. نمونه‌هایی از معروف‌ترین و خاطره‌انگیزترین لالایی‌ها
در ادامه آمده است.
لالا لالا گل پونه/ بابات رفته در خونه/ لالا لالا گلم باشی/ همیشه در برم باشی
لالا لالا، گل آبشن/ كاكا رفته چشوم روشن/ لالا لالا، گل خشخاش/ كاكا رفته خدا همراش
لالا لالا گل دشتی/ همه رفتن تو برگشتی/ خداوندا تو پیرش كن/ زیارت‌ها نصیبش كن
لالا لالا گل نعنا/ بابات رفته، شدم تنها/ بابات رفته به‌هل‌چینی/ بیاره قند و دارچینی
لالا لالا گل نازی/ بابات رفته به سربازی/ لالا لالا گل پسته/ شدم از گریه‌هات خسته
لالا لالا گل فندق/ مامان رفته سر صندوق/ لالا لالا گل زیره/ چرا خوابت نمی‌گیره
ماهی را هروقت از آب بگیریم تازه است؟
هیچ‌وقت برای شروع لالایی خواندن دیر نیست. اگر لالایی خواندن را از دوران جنینی شروع نكرده‌اید و بعد از زایمان هم فكر می‌كرده‌اید كودكتان هنوز قدرت درك لالایی را ندارد، هنوز هم دیر نشده است. از همین امروز شروع كنید. لالایی گفتن هنگام شیر دادن به نوزاد باعث آرامش او می‌شود.
در واقع لالایی كودك را آرام می‌كند و خوابی دلنشین برای او و مادر فراهم می‌سازد. اگر كودك در آغوش مادر و با صدای لالایی او به خواب برود، ریتم خواب و بیداری منظم
خواهد شد.
این مورد را در نظر داشته باشید كه اگر تا به حال از این روش برای خواباندن كودكتان استفاده نكرده‌اید، توقع نداشته باشید با اولین تجربه ارتباط زیادی برقرار كند.
در این كار ممارست داشته باشید تا كودك به شنیدن لالایی قبل از خواب عادت كند.