گزارش جام‌جم از تحولات جدید در آستانه پایان تحریم تسلیحاتی ایران
سناریوی تکراری تحریم
این روزها در شرایطی که آمریکا با مشکلات فراوان داخلی دست‌وپنجه نرم می‌کند، جمهوریخواهان کنگره از بسته جامع تحریمی که به ادعای آنها بزرگ‌ترین اقدامات تحریمی علیه ایران در تاریخ را اعمال می‌کند، رونمایی کرده‌اند. از سوی دیگر آن‌طور که رسانه‌های بین‌المللی گزارش کرده‌اند آنتونیو گوترش دبیرکل سازمان ملل در نامه‌ای به شورای امنیت ادعا کرده منشا موشک‌هایی که در حمله به تاسیسات نفتی آرامکو در سال گذشته استفاده شده ایرانی بوده است. انتشار این اخبار در شرایطی که آمریکا پیش‌نویس قطعنامه‌ای را برای تمدید غیرقانونی تحریمهای تسلیحاتی علیه ایران منتشر کرده این تحلیل را تقویت می‌کند که آمریکایی‌ها اقداماتی سازمان یافته را برای تحقق توطئه جدید خود در جلوگیری از لغو تحریم تسلیحاتی ایران بر اساس برجام کلید زده‌اند.
خبرگزاری رویترز دیروز در گزارشی از نامه دبیر‌كل سازمان ملل به شورای امنیت درباره منشأ موشك‌های شلیك شده به عربستان در ماجرای حمله به آرامكو خبر داد؛ گزارشی كه به نظر می‌رسد با اهداف آمریكا در تحریك كردن سایر كشورها به تمدید تحریم تسلیحاتی ایران، همراستاست.
رویترز در این گزارش مدعی شده آنتونیو گوترش، دبیر‌كل سازمان ملل در گزارش 14 صفحه‌ای خود به شورای امنیت كه روز پنجشنبه تقدیم این شورا شده، منشأ موشك‌های مورد استفاده برای حمله به تأسیسات نفتی و فرودگاه‌های سعودی در سال گذشته را ایرانی دانسته است.
به دنبال انتشار این گزارش‌ها جمهوری اسلامی ایران ضمن رد ادعاهای دبیرخانه سازمان ملل متحد تاکید کرد: به نظر می‌رسد این ادعاها تحت فشارهای سیاسی رژیم‌های آمریکا و عربستان صورت گرفته است. جالب‌تر آن که گزارش دبیرخانه همزمان با اقدام آمریکا در ارائه پیش‌نویس قطعنامه خطرناکی برای تمدید غیرقانونی محدودیت های تسلیحاتی علیه ایران منتشر می شود و مفاد آن دو هفته قبل از انتشار توسط آمریکا مورد استناد قرار گرفته و این شائبه را تقویت می کند که این گزارش به سفارش آمریکا و برای بهره‌برداری توسط آن کشور در شورای امنیت علیه ایران تهیه شده است.
وزارت خارجه کشورمان در بیانیه خود افزوده است: متهم‌سازی دولت‌ها با فرایندهای خودساخته و ضوابط خودسرانه بدعت خطرناکی است که مورد تایید جامعه بین‌المللی نیست. اینچنین فرایندهای سفارشی شدیدا به اعتبار سازمان ملل متحد لطمه وارد خواهد ساخت. این بیانیه می‌افزاید: جمهوری اسلامی ایران قویا به دبیرخانه سازمان ملل متحد توصیه می کند در سناریوی از پیش طراحی شده آمریکا برای جلوگیری از لغو محدودیت های تسلیحاتی ایران حرکت نکرده و با تهیه گزارش هایی که هیچ محمل قانونی ندارند به این روند خطرناک کمک نکند.
بسته جدید تحریمی
در همین حال کمیته مطالعات جمهوریخواهان در کنگره، بسته تحریمی 111 صفحه‌ای را تهیه و رونمایی کرده است.
این طرح از سوی ۱۳ نماینده جمهوریخواه تهیه‌شده و اهدافی چون افزایش تحریم‌ها علیه ایران، جلوگیری از پایان تحریم تسلیحاتی ایران و توقف معافیت‌های تجاری عراق در خرید و مراودات تجاری با ایران است.
در این بسته تحریمی نام ایران به عنوان یک چالش عمده در سیاست خارجی آمریکا توصیف و ۲۵ دستورالعمل با هدف مقابله با ایران طراحی و عنوان شده است.
براساس جزئیاتی که از بسته جدید تحریمی کنگره منتشرشده بخشی از دستورالعمل‌هایی که به ایران مرتبط هستند از این قرارند: تلاش برای عملی‌کردن سازوکار ماشه (بازگشت خودکار تحریمهای قبل از برجام علیه ایران) در برجام، تمدید تحریم تسلیحاتی ایران در سازمان ملل، دستورالعمل به وزارت خزانه‌داری و وزارت خارجه آمریکا برای قرار دادن نام سردار امیرعلی حاجی‌زاده فرمانده هوا فضای سپاه پاسداران در فهرست تحریمی و اعمال مجموعه کاملی از تحریم‌ها علیه همه بخش‌های زیرساختی، مالی، پتروشیمی و صنایع خودروسازی ایران است.
قانونگذاران جمهوریخواه بر حمایت از تلاش‌های دولت آمریکا برای تمدید تحریمهای تسلیحاتی علیه ایران در اکتبر ۲۰۲۰ تأکید کرده، اما نوشته‌اند: «چنانچه این تحریم‌ها علیه ایران منقضی شوند و تحریمهای بین‌المللی علیه ایران احیا نشوند، کنگره باید فعالانه به دنبال جلوگیری از معاملات تسلیحاتی روسیه و چین با ایران یا کمک آنها به برنامه موشک‌های بالستیک این کشور باشد.»
در این بسته تحریمی، همچنین شبکه مبادلات مالی ایران و اروپا موسوم به اینستکس، بخش حمل‌ونقل ایران و بنیادها و نهادهای مرتبط با مقام معظم رهبری نیز هدف تحریمهای پیشنهادی در نظر گرفته شده‌است.
کنگره باید صدور معافیت‌های تحریمی توسط قوه مجریه برای تعلیق اجرای تحریم‌ها علیه ایران را محدود کند.
قانونگذاران آمریکایی تأکید کرده‌اند کنگره باید رفع تحریم‌ها علیه ایران بدون دریافت مجوز از مجلس نمایندگان و مجلس سنا را ممنوع کند.
کنگره باید دولت ترامپ را به استفاده از سازوکار بازگشت تحریم‌ها در برجام جهت احیای تحریمهای بین‌المللی علیه ایران ملزم کند.
این طرح ادعا می‌کند سازوکار حل اختلافات در برجام به آمریکا اجازه می‌دهد به‌عنوان یکی از طرف‌های امضاکننده این توافق، تهران را به عدم پایبندی به توافق متهم کرده و تحریمهای سازمان ملل را علیه این کشور احیا کند.
در این بخش از طرح آمده‌است: «این کارگروه معتقد است کلیدزدن سازوکار بازگشت خودکار تحریم‌ها علیه ایران برای دستیابی به فشار حداکثری علیه این کشور ضروری است.»
همچنین تحریم علیه آنچه نیروهای نیابتی ایران در سوریه، عراق نامیده شده، بخش دیگری از بسته تحریمی جمهوریخواهان کنگره آمریکا علیه ایران عنوان شده‌است. براساس این گزارش، مسدودکردن بودجه و منابع مالی برخی وزارتخانه‌های عراق که با ایران ارتباطات مالی دارند و همچنین کاهش کمک‌های مالی آمریکا به نیروهای مسلح لبنان با هدف فشار بر ایران و تلاش برای خروج کامل ایران از سوریه از دیگر اهداف این بسته پیشنهادی در کنگره آمریکا عنوان شده‌است.
نمایندگان جمهوریخواه علاوه‌بر این با ادعای حمایت روسیه از سپاه‌پاسداران انقلاب‌اسلامی، حزب‌ا... لبنان و طالبان خواستار اعلام روسیه به‌عنوان «حامی تروریسم دولتی» شده‌اند.
از جمله دیگر مفاد این طرح اعمال تحریم علیه شبكه سوئیفت با هدف فشار بر این نهاد بین‌المللی جهت اخراج روسیه از آن است.
این بسته پیشنهادی همچنین شامل جزئیات دیگری است كه هنوز به طور كامل اعلام نشده و هنوز برای رای‌گیری در مجلس نمایندگان به صورت رسمی ارائه نشده است.
انتظار ایران از چین و روسیه
این ادعاها را می‌توان در چارچوب توطئه‌‌چینی‌های جدید آمریكا در آستانه پایان تحریم تسلیحاتی ایران دانست كه رئیس‌جمهور كشورمان هفته گذشته به آن اشاره كرده بود.
حسن روحانی چهارشنبه گذشته در جلسه هیات‌دولت با اشاره به تاریخ اتمام تحریم تسلیحاتی ایران طبق قطنامه ۲۲۳۱ گفت: آمریكایی‌ها از الان عصبانی و ناراحت هستند و می‌خواهند این موضوع را به شورای امنیت ببرند. آمریكا در این توطئه به موفقیت نخواهد رسید و ما توانمندی دفاعی خود را بالا می‌بریم.
وی ادامه داد: ما از چهار كشور دائم می‌خواهیم در برابر آمریكا به‌خاطر منافع دنیا بایستند. به‌خصوص از دو كشور دوستمان روسیه و چین توقع داریم در برابر این توطئه ایستادگی كنند.
این اظهار‌نظر روحانی در شرایطی صورت گرفت كه براساس اخبار منتشرشده وزیر خارجه چین در همان هفته گذشته در نامه‌ای به شورای امنیت سازمان ملل از اقدامات آمریكا برای تمدید تحریم تسلیحاتی ایران، انتقاد كرده است.
به گزارش رسانه‌ها در نامه وانگ‌یی، وزیر خارجه چین آمده است: پكن قاطعانه از اعتبار قطعنامه‌های شورای امنیت سازمان ملل و برجام حراست می‌كند و با اقدام آمریكا در تلاش برای تصویب تمدید تحریم تسلیحاتی علیه ایران در شورای امنیت موافقت نخواهد كرد و بر آن است كه كلیه مفاد قطعنامه شماره 2231 شورای امنیت از جمله قسمت مربوط به موضوع تحریم تسلیحاتی باید با دقت به اجرا گذاشته شود. آمریكا با خروج از برجام، دیگر بخشی از این توافقنامه نیست و حق ندارد از شورای امنیت بخواهد ساز و كار ماشه مبنی بر از سرگیری سریع تحریم‌ها را فعال كند. همچنین آن‌طور كه در خبرها آمده، محمد جواد ظریف، وزیر خارجه كشورمان این هفته قرار است به مسكو سفر كند؛ سفری كه قطعا رایزنی درباره اقدامات جدید آمریكا برای تمدید تحریم تسلیحاتی ایران، یكی از اهداف آن خواهد بود.
در هفته‌های آینده و با نزدیك‌تر شدن به موعد پایان تحریم تسلیحاتی ایران باید شاهد افزایش تلاش‌های آمریكا باشیم به‌ویژه این‌که انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا هم در پاییز امسال برگزار می‌شود. با این حال ریچارد نفیو، معمار تحریمهای آمریکا علیه ایران در گفت‌وگویی که با جام‌جم داشته معتقد است سیاست‌های تحریمی دونالد ترامپ به اهداف خود نمی‌رسد. مشروح این گفت‌وگو را در صفحه 8 امروز می‌خوانید.
تحریمهای جدید، در صورت تصویب هم كارآیی ندارد
جمهوریخواهان كنگره آمریكا روز چهارشنبه از بسته تحریمهای پیشنهادی خود علیه ایران كه ادعا می‌كنند شدیدترین تحریمهای ممكن را شامل می‌شود، رونمایی كردند. این طرح هنوز تصویب نشده و هدف اصلی تدوین هم لزوما بحث تسلیحاتی نیست. هدف اصلی این است كه دولت بعدی چه در اختیار ترامپ باقی بماند و چه بایدن روی كار بیاید فشار روی ایران، تشدید شود. اما مساله این است كه بالاخره سیاست فشار حداكثری شكست‌خورده و ممكن است رئیس‌جمهور بعدی آمریكا بخواهد این سیاست را عوض كند. بانیان تحریمهای جدید می‌خواهند بعضی از سیاست‌های تحریم و فشار حداكثری را تبدیل به قانون كنند كه با تغییر رئیس‌جمهور، امكان تغییر سیاست‌ها نباشد. البته معلوم هم نیست كه این طرح رای بیاورد، چون قاعدتا دموكرات‌ها به این طرح رای نمی‌دهند تا در صورت انتخاب احتمالی جو بایدن به عنوان رئیس‌جمهور آمریكا، دستش برای تغییر سیاست باز باشد. حتی ترامپ هم احتمالا از این طرح خوشش نمی‌آید، چون در عمل دست رئیس‌جمهور را می‌بندد و عملا كنگره به عنوان مرجع سیاستگذاری انتخاب می‌شود و این مساله در گذشته هم دعوایی میان قوه مجریه و قوه مقننه و روسای‌جمهوری سابق ایالات متحده با كنگره بوده با این تحلیل كه سیاست خارجی، حوزه كاری رئیس‌جمهور است و كنگره نباید در این عرصه
ورود كند.
از سوی دیگر تحریم‌ها هم به اوج خود رسیده و به هر صورت حالت آزمون و خطا دارند هدفی كه بانیان این طرح مدنظر دارند این است كه می‌خواهند خلأ و حفره‌های موجود در ساختارهای تحریمی را پر كنند، اما از آنجا كه بارها ایران ذیل عناوین مختلف تحریم شده، تحریمهای جدید حتی در صورت تصویب هم چندان تاثیر ندارند غیر از این‌كه می‌توانند باعث انسجام تحریمهای گذشته شوند.
متقاضی سهم خود از بازار تسلیحاتیم
امروز صنایع نظامی و دفاعی، بخش عمده‌‌ای از تجارت بین‌المللی و درآمد ارزی كشورها را تشكیل می‌دهند، به‌ویژه كشورهایی كه در حوزه نظامی و تسلیحاتی، پیشرفت‌های خوبی داشته‌‌اند. ایران كشوری است كه اوایل انقلاب و دفاع مقدس حتی در تهیه سیم خاردار مشكل داشت چه برسد داشتن سلاح و تسلیحات دفاعی پیشرفته، اما در چهل سال گذشته با تلاش و مجاهدت شبانه‌روزی دانشمندان و متخصصان داخلی امروز از یك واردكننده صرف به صادركننده تسلیحات نظامی تبدیل شدیم و این گام بلند و مهمی است. با این وصف تحریمهای ناجوانمردانه و غیرقانونی آمریكایی‌ها و برخی از متحدان غربی آنها باعث شد كه ما اولا از تعامل با سایر کشورها درخصوص فناوری روز و پیشرفته این صنعت محروم شویم. به هر حال در عرصه فعالیت صنعتی همواره مراودات و بده‌بستان‌هایی در عرصه فناوری میان كشورها وجود داشته و كشورها دستاوردهای خود را با همدیگر تبادل می‌كنند، اما تحریم‌ها این روند برای ایران را با مشكل مواجه كرده است و طبعا این یك خسارات علمی و فناوری برای ایران محسوب می‌شود. خسارت بعدی این است كه ما امروز كشوری با امكانات صادراتی بسیار بالا در عرصه تسلیحاتی هستیم. لازم به ذكر است كه تسلیحات ما تسلیحات متعارف دفاعی است و ما در این حوزه محدودیت‌های قانونی را رعایت كردیم و هیچ فعالیتی در عرصه سلاح‌های كشتار جمعی، شیمیایی و اتمی نداریم، اما در دیگر حوزه‌ها به تولیدكننده عمده تسلیحات دفاعی تبدیل شدیم و متقاضی بازار خود هستیم. چطور كشورهای غربی جنایتكار كه حقوق بشر را رعایت نمی‌كنند بازار عمده فروش تسلیحات را در خاورمیانه و دیگر نقاط دنیا به خود اختصاص داده‌اند، اما می‌خواهند ما را از دستیابی به این بازار محروم كنند؟ در هر صورت لغو تحریمهای تسلیحاتی دو امتیاز بزرگ را در عرصه مراودات علمی و تبادل فناوری و همچنین مهیا شدن سهم ایران از بازار تسلیحات خاورمیانه و دیگر نقاط دیگر نصیب جمهوری اسلامی ایران خواهد كرد.