امیرحسین مدنی، مدیرعامل بنیاد بركت از تلاش‌هایی می‌گوید كه برای رفع محرومیت انجام می‌شود
اگر همت باشد بیكاری تمام می‌شود
یك روز بهاری حوالی اذان ظهر در ساختمان خیابان بخارست تهران، جایی كه مدیرعامل داشت روزنامه جام‌جم را ورق می‌زد و گزارش«پَلُم» و محرومیت‌هایش را می‌خواند با او درباره محرومیت حرف زدیم، درباره تكه‌های مغفول مانده ایران و درباره مردمی كه هزارهزار بیشتر از مردم پلم اسیر فقرند و هر بار فقط شنیده‌اند كه درست می‌شود. امیرحسین مدنی هم آن روز می‌گفت درست می‌شود و می‌گفت بنیاد بركت برنامه‌هایی دارد كه بخشی از مشکلات را حل کند. منظورش فقر و بیكاری بود كه روستاها را خالی و خالی‌تر كرده و حاشیه‌ها را حاشیه‌تر از همیشه. مدنی می‌گفت از او خواسته‌اند به وضعیت پَلُم و مردمش در اسرع‌وقت رسیدگی كند و زندگی را به این تكه از خوزستان برگرداند. او با لبخند گفت این كار را خواهند كرد و در جواب همه پرسش‌های ما كه به نوعی به فقر و محرومیت و بیكاری ربط داشت نیز پاسخ‌های امیدواركننده داد، آن‌قدر كه قرارمان شد آخر سال 99 برای چك كردن اسامی مردم مناطق محروم كه بنیاد بركت تا آن موقع به آنها شغل داده و دست و بالشان را در مناطق محروم بند كرده است، دیدار دوباره‌ای داشته باشیم.
به نظر شما بنیاد بركت در زنجیره مبارزه با فقر كجا ایستاده؟
جالب است بدانید مبنای تاسیس بنیاد بركت یك گزارش رسانه‌ای متعلق به 13 سال پیش از منطقه محروم لالی و اندیكا بود. این گزارش را كه یك گروه جهادی نوشته بود پس از مدتی به صورت یك نامه به دفتر رهبر معظم انقلاب فرستاده شد و ایشان ستاد اجرایی فرمان حضرت امام(ره) را مامور بررسی و رفع مشكلات كردند. حضرت آقا آن زمان پیشنهاد كردند كه ستاد، دستگاهی را تجهیز كند كه كارش محرومیت‌زدایی باشد مثلا هزار مدرسه بسازد یا هزار نقطه را آباد كند. به این ترتیب بنیاد بركت بر پایه فعالیت‌های عمرانی و زیربنایی شكل گرفت و كار اصلی‌اش مدرسه‌سازی شد. الان كه با هم حرف می‌زنیم هزار مدرسه اول بركت ساخته شده و از هزارمدرسه دوم هم 300 مدرسه ساخته و تحویل شده است.
البته بنیاد بركت مدرسه‌ها را به صورت مشاركتی می‌سازد یعنی به صورت خیر ورود می‌كند و كمتر از نیمی از هزینه‌ها را می‌پردازد.
بله. البته هزار مدرسه اول كاملا توسط بنیاد ساخته شد، ولی هزار تای دوم مشاركتی است. علتش هم این است كه بنیاد بركت منابع مالی محدودی دارد، ولی باید در بخش‌های مختلف كار كند.
بنیاد تا الان 1100 مسجد، 12 بیمارستان، 240 مركز جامع سلامت، 140 كتابخانه و 11 هزار مسكن ویژه محرومان را ساخته. علاوه بر اینها بنیاد در بحث اشتغال‌زایی هم ورود كرده و ایجاد شغل در مناطق محروم یكی از اصلی‌ترین فعالیت‌هایش است. الی ماشاءا... در كشور بنگاه اقتصادی تعطیل و نیمه تعطیل وجود دارد كه بنیاد با سرمایه‌گذاری 800 میلیارد تومانی تا به حال بخشی از آنها را سرپا كرده‌است. بنیاد بركت عملا تبدیل به نهادی شده است كه دولت‌های مختلف رویش حساب می‌كنند.
به نظر این اولویت‌ها خیلی متنوع و متکثر است، آیا این رویکرد بنیاد را دچار پراکنده کاری نمی‌کند؟
یك سؤال از شما دارم. مشكل كشور ما چیست؟ كدامش اولویت دارد؟ آیا مشكل كمبود مدرسه است یا كمبود مراكز درمانی؟ حتما پاسخ این است كه مشكلات زیاد است از جمله كمبود مدرسه و مراكز درمانی. بنابراین ما در بنیاد درك كرده‌ایم كه كشور مشكلات متعددی دارد و باید وارد عرصه شویم، ضمن این كه از ما خواسته شده تا در حوزه‌های مختلف حضور داشته باشیم كه بی‌شك در پیشانی همه مسائل، مشكلات اقتصادی قرار دارد.
اما همه حوزه‌هایی كه بنیاد به آنها ورود می‌كند مثل ساخت مدرسه، مسجد، كتابخانه یا بیمارستان حتی ایجاد شغل، متولی دارد. یعنی متولیان دست روی دست گذاشته‌اند و همه نگاه‌ها به بنیاد بركت است؟
بله، همه این حوزه‌ها متولی دارد، ولی متولیان نتوانسته‌اند مشكلات را پوشش دهند. ما معتقدیم سازمان نوسازی مدارس باید مدرسه بسازد، اما تمام و كمال نمی‌تواند چون توان محدودی دارد. ولی بنیاد توانسته (امسال) برای 200هزار دانش‌آموز و یك‌میلیون خانوار مناطق محروم مدرسه بسازد، آن‌هم در جاهایی كه خیلی از معلم‌ها حاضر به تدریس در بیغوله‌ها نبودند. در بقیه حوزه‌ها ازجمله ساخت بیمارستان هم همین است. اگر ما ورود نمی‌كردیم بخشی از مشكلات حل نمی‌شد. پس می‌بینید كه اگر پراكنده‌كاری‌ای نیز اتفاق می‌افتد هم به دلیل نیاز كشور است و هم به دلیل درخواستی كه از بنیاد بركت برای حل مشكلات وجود دارد.
موافقید به سؤال اولم برگردیم، این‌كه بنیاد بركت كجای زنجیره مبارزه با فقر ایستاده است؟
ما توانسته‌ایم در 12 سال اخیر یك‌میلیون دانش‌آموز را زیر سقف مدارس بركت ببریم، قرارداد 1770 مدرسه را ببندیم و 1300 مدرسه بسازیم. در حوزه درمانی هزار تخت بیمارستانی ساخته‌ایم و در مسكن محرومان ورود جدی كرده‌ایم اما در چند سال اخیر حضور ما در حوزه اشتغال پررنگ‌تر از بقیه حوزه‌ها شده‌است. در دهه 50 نسبت جمعیت شهری به روستایی 30 به 70 بود اما اكنون این نسبت برعكس شده و 70 درصد مردم شهرنشین شده‌اند. این یعنی مهاجرت و خالی‌شدن روستاها درحالی‌كه روستاها منشأ تولید و امنیت غذایی هستند.
من بارها به مناطق محروم سفر كرده‌ام و برخی از طرح‌های اشتغال روستایی را از نزدیك دیده‌ام. بسیاری از مردم روستا از وضعیت راضی نیستند و برخی از طرح‌های بنیاد به‌قدری كوچك است كه نمی‌تواند محرومیت را ازبین‌ببرد.
این كه ما داریم از سمت طرح‌های عمرانی و زیرساختی به سمت طرح‌های توانمندسازی می‌رویم به همین علت است. ما نمی‌گوییم اتوبان دوطبقه ساخته‌ایم كه البته این كار ضرورتی هم ندارد ولی اولین نهادی هستیم كه در مناطق محروم برای مردم كار ملموس انجام داده‌ایم. من همین الان می‌توانم اسم 60هزار روستایی را به شما بدهم كه زندگی‌شان از این رو به آن رو شده است.
از این رو به آن رو شدن را برایمان تعریف می‌كنید؟
من از خالی شدن روستاها حرف زدم. وقتی روستا خالی می‌شود یعنی جوان‌ها از روستا می‌روند چون آینده‌ای برای خود متصور نیستند. مهاجرت كه اتفاق می‌افتد یك‌سری از مناسبات اجتماعی هم از بین می‌رود و برخی كسب‌وكارهای مخصوص روستا نیز فراموش و نابود می‌شود.
الان چندده‌هزار روستای خالی از سكنه داریم كه دلیلش بی‌توجهی به روستاهاست. ولی ما در بنیاد بركت مبنای كار را بر این گذاشته‌ایم كه زندگی را به این روستاها برگردانیم آن هم با یادآوری ظرفیت‌هایی كه این مناطق دارند و ثروت‌هایی كه در دسترس مردم هستند ولی به آن بی‌توجهند. ما كسانی را در روستاها داریم كه 40میلیون تومان وام گرفته‌اند ولی 200میلیون تومان خروجی دارند. ما پارچه‌بافی در بهاباد، فرش‌بافی در راور، گیاهان دارویی در بسیاری از مناطق و زعفران‌كاری را در برخی نقاط احیا كرده‌ایم و توانسته‌ایم با طرح‌های اشتغال‌زایی 2000 نفر را به جزیره هرمز برگردانیم. زندگی خیلی از افراد در این مناطق از این رو به آن رو شده و حالا می‌توانند روی پای خودشان بایستند.
می‌دانید جمعیت فقرای كشورمان چقدراست؟
من مرجع اعلام عدد نیستم و عدد دقیق را هم نمی‌دانم.
ولی جامعه هدف شما فقرا هستند و باید تعدادشان را بدانید!
فقرا براساس ضرایب محرومیت طبقه‌بندی می‌شوند كه مسؤول رسیدگی به ضریب 9 كمیته امداد است. جمعیتی كه ما برایشان برنامه داریم در ضریب 6، 7 و 8 قرار دارند. هدف ما روستاییان و ساكنان حاشیه شهرها هستند و امسال برنامه داریم پنج‌میلیون دست پوشاك و ده‌هزار تن آبزی در این مناطق تولید كنیم. امسال می‌خواهیم هرطور شده به لوازم‌التحریر هم ورود كنیم چون كشور اكنون گیره كاغذ و تیغ تراش وارد می‌كند كه واقعا خنده‌دار است. هدف ما تولید روان‌نویس و خودنویس و اتود و به‌دست‌گرفتن بازار لوازم‌التحریر آن هم به دست نیروی انسانی حاشیه‌نشین و محروم است.
می‌خواهید كارخانه بسازید؟
پوشاك و لوازم‌التحریر را در حاشیه شهرها و در كارخانه‌ها تولید می‌كنیم ولی تولید آبزیان را در روستاها انجام می‌دهیم. با اجرای این طرح‌ها زندگی خیلی‌ها از این رو به آن رو می‌شود.
فكر می‌كنید با كارهایی كه بنیاد می‌كند بتوانید چه تعداد فقیر را از چنبره فقر نجات دهید؟
طبق آمار مركز آمار ایران حدود 500 تا 600هزار بیكار روستایی داریم كه اگر همت شود و منابع دولتی نیز تامین گردد، می‌توانیم ظرف سه چهار سال مشكل اشتغال روستایی را حل كنیم.
پس اشتغال‌زایی كار راحتی است و بساط بیكاری را می‌شود چندساله جمع كرد. درست است؟
نه،ایجاد شغل به هیچ وجه راحت نیست. ما برای همه كارهایی كه انجام می‌دهیم سه چهارسال مطالعه و امكان‌سنجی كرده‌ایم و چند صد نفر را به صورت شبكه‌ای به‌كار گرفته‌ایم.
منظورم این است كه اگر همت باشد می‌شود؟
بله، اگرهمت باشد می‌شود. الان 50 درصد پوشاك موجود در كشور و 60درصد لوازم‌التحریر وارداتی است. می‌دانید این چه قدر گردش مالی است؟ اگر فقط درهمین چند رسته خوب مدیریت كنیم مشكل بیكاری حل می‌شود. اگر یك عقل درست و درمان برای كل كشور برنامه‌ریزی كند و با ایجاد هماهنگی جلوی موازی‌كاری‌ها و پراكندگی‌ها را بگیرد ظرفیت حل مشكل بیكاری به‌راحتی در كشور وجود دارد.
جالب است بدانید مبنای تاسیس بنیاد بركت یك گزارش رسانه‌ای متعلق به 13 سال پیش از منطقه محروم لالی و اندیكا بود. این گزارش را كه یك گروه جهادی نوشته بود پس از مدتی به صورت یك نامه به دفتر رهبر معظم انقلاب فرستاده شد و ایشان ستاد اجرایی فرمان حضرت امام(ره) را مامور بررسی و رفع مشكلات كردند. حضرت آقا آن زمان پیشنهاد كردند كه ستاد، دستگاهی را تجهیز كند كه كارش محرومیت‌زدایی باشد مثلا هزار مدرسه بسازد یا هزار نقطه را آباد كند. به این ترتیب بنیاد بركت بر پایه فعالیت‌های عمرانی و زیربنایی شكل گرفت و كار اصلی‌اش مدرسه‌سازی شد. الان كه با هم حرف می‌زنیم هزار مدرسه اول بركت ساخته شده و از هزارمدرسه دوم هم 300 مدرسه ساخته و تحویل شده است.
البته بنیاد بركت مدرسه‌ها را به صورت مشاركتی می‌سازد یعنی به صورت خیر ورود می‌كند و كمتر از نیمی از هزینه‌ها را می‌پردازد.
بله. البته هزار مدرسه اول كاملا توسط بنیاد ساخته شد، ولی هزار تای دوم مشاركتی است. علتش هم این است كه بنیاد بركت منابع مالی محدودی دارد، ولی باید در بخش‌های مختلف كار كند.
بنیاد تا الان 1100 مسجد، 12 بیمارستان، 240 مركز جامع سلامت، 140 كتابخانه و 11 هزار مسكن ویژه محرومان را ساخته. علاوه بر اینها بنیاد در بحث اشتغال‌زایی هم ورود كرده و ایجاد شغل در مناطق محروم یكی از اصلی‌ترین فعالیت‌هایش است. الی ماشاءا... در كشور بنگاه اقتصادی تعطیل و نیمه تعطیل وجود دارد كه بنیاد با سرمایه‌گذاری 800 میلیارد تومانی تا به حال بخشی از آنها را سرپا كرده‌است. بنیاد بركت عملا تبدیل به نهادی شده است كه دولت‌های مختلف رویش حساب می‌كنند.
به نظر این اولویت‌ها خیلی متنوع و متکثر است، آیا این رویکرد بنیاد را دچار پراکنده کاری نمی‌کند؟
یك سؤال از شما دارم. مشكل كشور ما چیست؟ كدامش اولویت دارد؟ آیا مشكل كمبود مدرسه است یا كمبود مراكز درمانی؟ حتما پاسخ این است كه مشكلات زیاد است از جمله كمبود مدرسه و مراكز درمانی. بنابراین ما در بنیاد درك كرده‌ایم كه كشور مشكلات متعددی دارد و باید وارد عرصه شویم، ضمن این كه از ما خواسته شده تا در حوزه‌های مختلف حضور داشته باشیم كه بی‌شك در پیشانی همه مسائل، مشكلات اقتصادی قرار دارد.
اما همه حوزه‌هایی كه بنیاد به آنها ورود می‌كند مثل ساخت مدرسه، مسجد، كتابخانه یا بیمارستان حتی ایجاد شغل، متولی دارد. یعنی متولیان دست روی دست گذاشته‌اند و همه نگاه‌ها به بنیاد بركت است؟
بله، همه این حوزه‌ها متولی دارد، ولی متولیان نتوانسته‌اند مشكلات را پوشش دهند. ما معتقدیم سازمان نوسازی مدارس باید مدرسه بسازد، اما تمام و كمال نمی‌تواند چون توان محدودی دارد. ولی بنیاد توانسته (امسال) برای 200هزار دانش‌آموز و یك‌میلیون خانوار مناطق محروم مدرسه بسازد، آن‌هم در جاهایی كه خیلی از معلم‌ها حاضر به تدریس در بیغوله‌ها نبودند. در بقیه حوزه‌ها ازجمله ساخت بیمارستان هم همین است. اگر ما ورود نمی‌كردیم بخشی از مشكلات حل نمی‌شد. پس می‌بینید كه اگر پراكنده‌كاری‌ای نیز اتفاق می‌افتد هم به دلیل نیاز كشور است و هم به دلیل درخواستی كه از بنیاد بركت برای حل مشكلات وجود دارد.
موافقید به سؤال اولم برگردیم، این‌كه بنیاد بركت كجای زنجیره مبارزه با فقر ایستاده است؟
ما توانسته‌ایم در 12 سال اخیر یك‌میلیون دانش‌آموز را زیر سقف مدارس بركت ببریم، قرارداد 1770 مدرسه را ببندیم و 1300 مدرسه بسازیم. در حوزه درمانی هزار تخت بیمارستانی ساخته‌ایم و در مسكن محرومان ورود جدی كرده‌ایم اما در چند سال اخیر حضور ما در حوزه اشتغال پررنگ‌تر از بقیه حوزه‌ها شده‌است. در دهه 50 نسبت جمعیت شهری به روستایی 30 به 70 بود اما اكنون این نسبت برعكس شده و 70 درصد مردم شهرنشین شده‌اند. این یعنی مهاجرت و خالی‌شدن روستاها درحالی‌كه روستاها منشأ تولید و امنیت غذایی هستند.
من بارها به مناطق محروم سفر كرده‌ام و برخی از طرح‌های اشتغال روستایی را از نزدیك دیده‌ام. بسیاری از مردم روستا از وضعیت راضی نیستند و برخی از طرح‌های بنیاد به‌قدری كوچك است كه نمی‌تواند محرومیت را ازبین‌ببرد.
این كه ما داریم از سمت طرح‌های عمرانی و زیرساختی به سمت طرح‌های توانمندسازی می‌رویم به همین علت است. ما نمی‌گوییم اتوبان دوطبقه ساخته‌ایم كه البته این كار ضرورتی هم ندارد ولی اولین نهادی هستیم كه در مناطق محروم برای مردم كار ملموس انجام داده‌ایم. من همین الان می‌توانم اسم 60هزار روستایی را به شما بدهم كه زندگی‌شان از این رو به آن رو شده است.
از این رو به آن رو شدن را برایمان تعریف می‌كنید؟
من از خالی شدن روستاها حرف زدم. وقتی روستا خالی می‌شود یعنی جوان‌ها از روستا می‌روند چون آینده‌ای برای خود متصور نیستند. مهاجرت كه اتفاق می‌افتد یك‌سری از مناسبات اجتماعی هم از بین می‌رود و برخی كسب‌وكارهای مخصوص روستا نیز فراموش و نابود می‌شود.
الان چندده‌هزار روستای خالی از سكنه داریم كه دلیلش بی‌توجهی به روستاهاست. ولی ما در بنیاد بركت مبنای كار را بر این گذاشته‌ایم كه زندگی را به این روستاها برگردانیم آن هم با یادآوری ظرفیت‌هایی كه این مناطق دارند و ثروت‌هایی كه در دسترس مردم هستند ولی به آن بی‌توجهند. ما كسانی را در روستاها داریم كه 40میلیون تومان وام گرفته‌اند ولی 200میلیون تومان خروجی دارند. ما پارچه‌بافی در بهاباد، فرش‌بافی در راور، گیاهان دارویی در بسیاری از مناطق و زعفران‌كاری را در برخی نقاط احیا كرده‌ایم و توانسته‌ایم با طرح‌های اشتغال‌زایی 2000 نفر را به جزیره هرمز برگردانیم. زندگی خیلی از افراد در این مناطق از این رو به آن رو شده و حالا می‌توانند روی پای خودشان بایستند.
می‌دانید جمعیت فقرای كشورمان چقدراست؟
من مرجع اعلام عدد نیستم و عدد دقیق را هم نمی‌دانم.
ولی جامعه هدف شما فقرا هستند و باید تعدادشان را بدانید!
فقرا براساس ضرایب محرومیت طبقه‌بندی می‌شوند كه مسؤول رسیدگی به ضریب 9 كمیته امداد است. جمعیتی كه ما برایشان برنامه داریم در ضریب 6، 7 و 8 قرار دارند. هدف ما روستاییان و ساكنان حاشیه شهرها هستند و امسال برنامه داریم پنج‌میلیون دست پوشاك و ده‌هزار تن آبزی در این مناطق تولید كنیم. امسال می‌خواهیم هرطور شده به لوازم‌التحریر هم ورود كنیم چون كشور اكنون گیره كاغذ و تیغ تراش وارد می‌كند كه واقعا خنده‌دار است. هدف ما تولید روان‌نویس و خودنویس و اتود و به‌دست‌گرفتن بازار لوازم‌التحریر آن هم به دست نیروی انسانی حاشیه‌نشین و محروم است.
می‌خواهید كارخانه بسازید؟
پوشاك و لوازم‌التحریر را در حاشیه شهرها و در كارخانه‌ها تولید می‌كنیم ولی تولید آبزیان را در روستاها انجام می‌دهیم. با اجرای این طرح‌ها زندگی خیلی‌ها از این رو به آن رو می‌شود.
فكر می‌كنید با كارهایی كه بنیاد می‌كند بتوانید چه تعداد فقیر را از چنبره فقر نجات دهید؟
طبق آمار مركز آمار ایران حدود 500 تا 600هزار بیكار روستایی داریم كه اگر همت شود و منابع دولتی نیز تامین گردد، می‌توانیم ظرف سه چهار سال مشكل اشتغال روستایی را حل كنیم.
پس اشتغال‌زایی كار راحتی است و بساط بیكاری را می‌شود چندساله جمع كرد. درست است؟
نه،ایجاد شغل به هیچ وجه راحت نیست. ما برای همه كارهایی كه انجام می‌دهیم سه چهارسال مطالعه و امكان‌سنجی كرده‌ایم و چند صد نفر را به صورت شبكه‌ای به‌كار گرفته‌ایم.
منظورم این است كه اگر همت باشد می‌شود؟
بله، اگرهمت باشد می‌شود. الان 50 درصد پوشاك موجود در كشور و 60درصد لوازم‌التحریر وارداتی است. می‌دانید این چه قدر گردش مالی است؟ اگر فقط درهمین چند رسته خوب مدیریت كنیم مشكل بیكاری حل می‌شود. اگر یك عقل درست و درمان برای كل كشور برنامه‌ریزی كند و با ایجاد هماهنگی جلوی موازی‌كاری‌ها و پراكندگی‌ها را بگیرد ظرفیت حل مشكل بیكاری به‌راحتی در كشور وجود دارد.