سلیم غفوری در گفت‌وگو با قاب کوچک مطرح کرد:
تبدیل شبکه مستند به پایگاه اصلی مستندسازی کشور
شبكه مستند در دوره محمدسرافراز و با مدیریت امیر تاجیك، جانی تازه گرفت و با تغییرات فرمی و محتوایی به یك شبكه خوب و تخصصی تبدیل شد. در ادامه این روند سلیم غفوری بعد از تاجیك به مدیریت این شبكه منصوب شد و او هم روند خوب شبكه مستند را ادامه داد. سلیم غفوری كه از جمله مستندسازان خوب ایران است در كارنامه‌اش آثاری مانند نسیم حیات، جنگ پنهان، پارسیان زنگبار، آسیایی‌ها به غزه می‌روند، قیام صحرا، اسرار زندان ابوسلیم و ... دیده می‌شود. البته او در كنار تولید مستند سابقه مدیریت تلویزیونی را نیز داراست و پیش از شبكه مستند در شبكه افق مشغول به كار بوده است. سراغ او رفتیم تا در مورد چشم‌انداز و شرایط شبكه مستند با او گفت‌وگو كنیم.
مخاطب هدف شبكه مستند چه كسانی هستند؟
شبكه مستند جزو شبكه‌های تخصصی است كه به صورت تخصصی در حوزه سینمای مستند فعالیت می‌كند. طبعا هدف اولیه‌اش علاقه‌مندان به سیمای مستند است و كسانی كه از رسانه به دنبال كسب اطلاعات بیشتر و آگاهی‌های بیشتر باشند. اما در سال‌های اخیر این جامعه هدف رشد كرده و بزرگ‌تر شده. علاقه‌مندان به سینمای مستند و علاقه‌مندان به كسب آگاهی‌ها و دانش از طریق فیلم‌های مستند بیشتر شده و گروه بیشتری از مردم شبكه مستند را می‌بینند. اگر منظور شما این است که مخاطب شبكه مستند به لحاظ سنی یا به لحاظ گروه خاصی از مردم باشد، نه چنین چیزی نیست. یعنی ما در گروه‌های سنی مختلف و در بین اقشار مختلف مخاطب داریم، اما طبعا مخاطبی كه در رسانه به دنبال سرگرمی است شاید كمتر سراغ مستند برود.
چیزی كه به نظر می‌رسد این است كه برای مخاطب خاص و خیلی فرهیخته تولید محتوا می‌كنید
در صورتی كه مخاطب شبكه مستند عمومی است. مثلا نشنال جئوگرافیك را همه می‌بینند. نظرتان چیست؟ برای عام‌تر كردن مخاطب چه كارهایی كردید؟
این حرف شما كه می‌گویید فقط قشر فرهیخته مستند می‌بینند شاید حرف دقیقی نباشد. مثلا مستندهای حیات‌وحش را قشر زیادی از مردم می‌بینند. در نظرسنجی‌هایی كه در حدود یك سال و نیم گذشته انجام شد تقریبا باكس شبانگاهی مستند حیات‌وحش كه هر شب ساعت یازده پخش می‌شود همیشه جزو پنج شش برنامه پر مخاطب سازمان بوده. دامنه مخاطب گسترده شده و این نشان می‌دهد كه فقط این قشر فرهیخته نیستند كه برنامه را می‌بینند، بلكه مخاطبش عمومی‌تر شده. بعضی مستندهای تاریخی مخاطب عام‌تر هستند یا بعضی مستندهای اجتماعی مخاطب عام‌تری دارند. اما طبعا بعضی مستندها هم مخاطب خاص دارد. بعضی مستندهای علمی و بعضی مستندهای پرترهِ خاص ممكن است مخاطب خاص‌تر داشته باشد. البته باید این را بپذیریم كه بخشی از مستندها به دلیل این‌كه فاقد عنصر سرگرمی به معنای مصطلحش هستند و آن جنبه سرگرمی صرف را ندارند مخاطبش هم خاص‌تر می‌شود. این به ذات مستند برمی‌گردد كه دنبال اطلاعات دادن و آگاهی دادن است و جنبه سرگرمی كمتری دارد.
طبق آماری كه اخیرا منتشر شد حیات‌وحش جزو پربیننده‌ترین‌ها بوده، تحلیل شما در این مورد چیست؟
دلایل مختلفی دارد. یكی این‌كه به جدول پخش شبكه برمی‌گردد. جدول پخش شبكه به شكل ثابت، مشخص و طولانی‌مدت این برنامه را حفظ كرده. دوم این‌كه این مستندها مستندهای به‌روز و باكیفیتی هستند. سوم این‌كه به لحاظ تصویری جذابیت بصری دارند. اصطلاحا چشمنوازند و این چشمنوازی باعث می‌شود مخاطبی كه شاید طی روز برنامههای دیگر را دیده شبانگاه كه می‌نشیند پای تلویزیون و نیاز به آرامشی دارد از طریق این تصاویر بتواند تا حدی به آن آرامش برسد. به نظرم این دلایل بوده كه باعث شده برنامه پرمخاطب‌تر باشد.
در دوره مدیریت شما در شبكه مستند خیلی جدی‌تر به تولید مستند توجه شده. هدف‌گذاری‌تان در تولید مستند چیست و قرار است سراغ چه ژانرهایی بروید؟
ما در تقسیم‌بندی موضوعی پنج اولویت را برای خودمان مشخص كردیم و گفتیم تولیدات‌مان بیشتر باید در این موضوعات باشد. مستندهای مرتبط با تاریخ انقلاب و تاریخ معاصر و دفاع مقدس و موضوعاتی از این قبیل. مستندهایی با موضوعات اجتماعی، كاهش آسیب‌های اجتماعی، رفتار جمعی، اخلاق اجتماعی و مستندهایی كه ذیل مستند اجتماعی قرار می‌گیرند. مستندهایی با موضوع اقتصادی و كارآفرینی و تولید و كسب‌و‌كارها و تجربه‌های موفق در حیطه تولید، كارهایی كه می‌تواند الگوی تولیدی باشد برای جوانان. موضوع بعدی‌مان معرفی ایران است. طبیعت ایران، محیط‌زیست، حیات‌وحش، جاذبه‌های گردشگری و تاریخی. آنچه ایران را در كلیت فرهنگی، جغرافیایی و تاریخی به مخاطب معرفی كند و موضوع پنجم عرصه بین‌الملل است و مستندهایی كه خارج از ایران و غرب را تحلیل كند، خاورمیانه را تحلیل كند، منطقه را بشناساند و تلاش كردیم بین این موضوعاتی كه در حیطه تولید داریم تناسبی برقرار باشد تا رنگ‌آمیزی آن و تنوع موضوعی روی آنتن شبكه را شامل بشود و مخاطب با سلایق مختلف و علاقه‌مندی مختلف بتواند آن چیزی كه دوست دارد را روی آنتن شبكه ببیند. كمبودی كه در شبكه مستند حس می‌شود
كم بودن برنامههای تولیدی است. به‌اضافه مستند، دوران و... خیلی تعدادش كم است برنامه‌هایی كه معرفی و تحلیل مستند باشند یا برنامههای آموزشی در حوزه مستند. به نظرتان دلیل این كم بودن تولیدات چیست؟
ما اساسا كمتر سمت برنامه‌سازی می‌رویم و بیشتر تلاش‌مان این است كه مستند پخش كنیم. اگر ما شبكه مستند هستیم در ساختار هم باید به ساختار مستند وفادار بمانیم. در برنامه‌سازی در این دوران شاید همان برنامه به‌اضافه مستند و برنامه نردبان كه خب یك برنامه تخصصی آموزشی است را داریم. این دو برنامه را داریم و سراغ برنامه‌سازی نرفتیم. بیشتر در تولید سراغ تولید مستند حركت كردیم. خود مستند باید ارزش داشته باشد. نه این‌كه ما بخواهیم گفت‌وگو اضافه بكنیم و حرف مستند در قالب گفت‌وگویی به مخاطب منتقل كنیم.
این به محدودیت بودجه هم برمی‌گردد؟
اگر منظورتان این است كه نسبت تولید به تامین در شبكه كم است، بله این حرف درست است.
ما به طور متوسط روزانه بیشتر از دو ساعت برنامه تولیدی نداریم و بقیه‌‌اش مستندهای داخلی و خارجی و بازپخش برنامههای قبلی است. دلیل جدی‌ا‌ش هم این است كه به هر حال وضعیت بودجه‌ای در سازمان و شبكه به‌گونه‌ای نیست كه بتوانیم بیشتر از این تولید داشته باشیم و نسبت تولید را بالاتر ببریم. شاید ایده‌آل‌ترش این باشد كه ما در جدول پخش‌مان حداقل روزی چهار پنج ساعت برنامه تولیدی داشته باشیم که الان بیشتر از دو ساعت نیست و حالا امیدوارم به تدریج این نقیصه را مرتفع بكنیم و بودجه شبكه به حدی برسد كه بتوانیم تولید را بالاتر ببریم.
یكی از برنامههای شبكه مستند كه خیلی از آن استقبال شد «پرونده مستند» بود. آن برنامه دیگر پخش نمی‌شود، چرا؟
در سه ماه گذشته بخاطر مسائل كرونا تولید این اثر متوقف شده زیرا این كار با همكاری پلیس آگاهی تهران بزرگ انجام می‌شود. البته در حال حاضر
مشكلات تولید مرتفع و مجددا پخش آن شروع شده. ادامه پخش هم به شرطی كه موانع خارجی پیش نیاید ادامه خواهد داشت. همان‌طور كه احتمالا دیده‌اید این برنامه پرونده‌های
پلیسی - جنایی هفته را مستندسازی و بررسی می‌كند.
تعامل شبكه با مراكزی كه مستند تولید می‌كنند چطور است؟ مثل خانه مستند انقلاب، روایت فتح و باشگاه فیلم سوره.
در این چند سالی كه بنده اینجا بودم تعامل و همكاری بسیار نزدیكی با مراكز مستندسازی داشتیم. چه خانه مستند انقلاب اسلامی، چه روایت فتح، چه مركز گسترش سینمای مستند و سایر مراكز مستندسازی تقریبا با همه تولیدات مشترك داشتیم. بخش اعظم آثار آنها را در شبكه پخش كردیم و در سیاستگذاری و برنامه‌ریزی تولیدی با هم همكاری داشتیم. اساسا تلاش‌مان این بوده شبكه مستند را به جریان و پایگاه اصلی مستندسازی كشور تبدیل کنیم.
جایگاه‌مستندسازی شبكه مستند در تلویزیون
به هر حال مستند یكی از ساختارها و گونه‌های مهم برنامه‌سازی در همه شبكه‌های تلویزیونی در دنیا بوده و هست. بخش جدی از جدول پخش شبكه‌ها را مستند تشكیل می‌دهد. در تلویزیون خودمان هم همینطور است. الان در جدول پخش شبكه‌ها كه می‌بینید بخشی از جدول پخش را مستند تشكیل می‌دهد كه خب مخاطب و جذابیت‌های خودش را دارد. اساسا مستند كه متكی بر واقعیت‌های عینی جامعه است، متكی بر اسناد واقعی است، تاثیرگذاری مضاعفی هم بر ذهن مخاطبان دارد. شبكه مستند به عنوان شبكه تخصصی مخاطب خودش را پیدا كرده و نظرسنجی‌های یكی دو سال اخیر كاملا موید این نكته هست كه با این‌كه شبكه مستند یك شبكه تخصصی است و از بعضی گونه‌های سرگرم كننده‌تر برنامه‌سازی محروم است، اما جایگاهش در نزد مخاطبان
خوب است.