در سالروز شهادت دکتر چمران، نگاهی کرده‌ایم به همه فیلم‌هایی که درباره شهدا نساخته‌ایم!
داشتن اما نداشتن
31 خرداد سال 60 در دهلاویه، زندگی مردی به پایان رسید كه سر پرشوری داشت و زیست عاشقانه، عارفانه، هنرمندانه و ماجراجویانه‌اش، شخصیت منحصربه‌فردی از او ساخته بود. كسی که با آن حجم از نبوغ و دانش در زمینه فیزیك و رها كردن زندگی راحت در آمریكا، متعهدانه و دغدغه‌مند، شال و كلاه كند و از زندگی و دانش و توانش برای انقلاب هزینه كند و حضور در سخت‌ترین نبردهای جنگی را به جان بخرد، یقینا فردی معمولی نیست و می‌توان بیشتر به زندگی‌اش نزدیك شد و او را مرور كرد.
شهید دكتر مصطفی چمران اگر آمریكایی بود، هالیوود همه توانش را برای ارائه تصویری شیك‌تر و جذاب‌تر از زندگی دراماتیك و ماجراجویانه‌اش به‌كار می‌برد. كسی كه باوجود روح حساس و طبع لطیف و عشق به مولانا و عرفان و كار در زمینه نقاشی رنگ روغن و ساخت مجسمه و عكاسی، در جنگ هم فرمانده قابل و كم‌نظیری بود.
البته شهید چمران و دیگر فرماندهان شهید جنگ تحمیلی و دیگر شهدای دفاع مقدس و دوره‌های انقلاب و این سال‌ها، مهر تایید شخصیت هویت‌مند و بااصالتشان را از سینما نمی‌گیرند و می‌توان بدون نیاز به این مدیوم هم برای مطالعه، سراغ زندگی آنها رفت و نكته‌ها دریافت، اما ویترین جذاب سینما می‌تواند و این ظرفیت را دارد كه در معرفی هنرمندانه آنها نقش موثرتری داشته باشد.
گرچه سینما و تلویزیون آثاری درباره شهید چمران و مرتبط با او دارد، اما هنوز فضای نمایشی كشور از این شخصیت به‌درستی بهره نبرده و می‌توان به زوایای دیگر زندگی و نبردهای او هم پرداخت كه قطعا واجد جذابیت‌های دراماتیكی است. سینمای جنگی ایران كه با نام سینمای دفاع مقدس شناخته می‌شود، در همه این سال‌ها تنها به شهدای معدودی پرداخته و از كنار انبوهی از شهیدان سالهای پیروزی انقلاب، جنگ تحمیلی و شهدای سالهای اخیر گذشته است. در حالی كه هركدام از این فرماندهان شهید و دیگر شهدا، ظرفیت‌های بسیاری برای روایت سینمایی و تلویزیونی و تئاتری دارند. اما به دلایل مختلفی چون دشواری‌های تامین بودجه و امكانات فیلم‌های جنگی، كمبود دغدغه در این مورد به‌خصوص میان برخی سینماگران، نبود فیلمنامه‌های مناسب و جذاب در این زمینه و سازوكارهای نامناسب اكران و... شهدا جای چندانی در سینما ندارند.
در این صفحه و به مناسبت سالروز شهادت دكتر مصطفی چمران، نگاهی داریم به داشته‌ها و نداشته‌های سینمای ایران درباره شهدا. نداشته‌های ما در این زمینه به قدری زیاد است، تقریبا به اندازه كل شهدای كشور كه ما تنها به عنوان نمونه به برخی فرماندهان شهید كه شاخصه‌های روایت سینمایی را دارند، اشاره كرده‌ایم.
شهدای در قاب
شهید دكتر مصطفی چمران
مسؤولیت: وزیر دفاع ملی، فرمانده ستاد جنگ‌های نامنظم
شهادت: 31 خرداد 60، دهلاویه
فیلم: چ
كارگردان: ابراهیم حاتمی‌كیا
بازیگر: فریبرز عرب‌نیا
مكث: فیلم «چ» باوجود برخی امتیازات و این‌كه به هر حال سراغ یك روایت سینمایی از حضور دو روزه چمران در پاوه رفت، اما انتقادهایی را هم به دنبال داشت به‌ویژه این جمله حاتمی‌كیا كه «من چمران خودم را ساخته‌ام.» درباره بازی فریبرز عرب‌نیا در به نقش شهید چمران هم اظهارنظرهای مختلفی مطرح شد. با وجود تلاش حاتمی‌كیا، زندگی شهید چمران همچنان قابلیت ساخت فیلم‌های بهتر و دیگر را دارد. فیلم چ با این‌كه با محوریت شهید چمران ساخته شده، اما دو شهید دیگر نیز حضور برجسته‌ای در قصه دارند، شهید علی‌اصغر وصالی، فرمانده بخش اطلاعات خارجی سپاه‌پاسداران انقلاب اسلامی و فرمانده دستمال سرخ‌ها و شهید سرتیپ ولی‌ا... فلاحی، فرمانده نیروی زمینی ارتش. نقش شهید وصالی را بابك حمیدیان بازی كرد كه به خاطر آن برنده سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش مكمل مرد جشنواره فیلم فجر هم شد و سعید راد هم در نقش تیمسار فلاحی بازی خوبی ارائه داد.
شهید سید حسین علم‌الهدی
مسؤولیت: فرمانده سپاه هویزه در جنگ تحمیلی
شهادت: 16 دی 59، هویزه، عملیات نصر
فیلم: زیباتر از زندگی
كارگردان: انسیه شاه‌حسینی
بازیگر: حامد كمیلی
مكث: شهید علم‌الهدی زندگی دراماتیك و پرماجرایی داشته، از آتش زدن یك سیرك مصری و راهپیمایی انقلابی در ظهر عاشورای سال 53 و دستگیری بگیرید تا تشكیل سازمان موحدین برای مبارزه با حكومت پهلوی و فعالیت فرهنگی بعد از انقلاب و حضور در جبهه‌های جنگ تحمیلی. فیلم زیباتر از زندگی كه جایزه ملی و سیمرغ بلورین جلوه‌های ویژه میدانی جشنواره فیلم فجر را به دست آورد، به دلاوری‌های شهید علم‌الهدی به عنوان فرمانده سپاه هویزه می‌پردازد. نقش این شهید را در فیلم، حامد كمیلی بازی می‌كند.
شهید محمود كاوه
مسؤولیت: فرمانده تیپ ویژه شهدا
شهادت: 11 شهریور 65، حاج عمران، عملیات كربلای 2
فیلم: شور شیرین
كارگردان: جواد اردكانی
بازیگر: حمیدرضا عمارلو
مكث: جواد اردكانی جزو معدود كارگردان‌های سینماست كه دو فیلم سینمایی درباره دو شهید مشهور دفاع مقدس ساخته است. اردكانی در شور شیرین، به رشادت‌های شهید كاوه برای آزادسازی شهر بوكان می‌پردازد. این فیلم در سی‌‌امین دوره جشنواره فیلم فجر سیمرغ بلورین بهترین فیلم از نگاه ملی را دریافت كرد.
شهید عبدالحسین برونسی
مسؤولیت: فرمانده تیپ هجدهم جوادالائمه
شهادت: 23 اسفند 63، شرق دجله، عملیات بدر
فیلم: به كبودی یاس
كارگردان: جواد اردكانی
بازیگر: داوود عین‌آبادی
مكث: شهید برونسی هم ظرفیت فراوانی برای روایت سینمایی داشت و كماكان هم دارد. او پیش از این‌كه وارد فضای جبهه و جنگ شود، به شغل بنایی می‌پرداخت و سابقه مبارزات علیه حكومت پهلوی، دستگیری و شكنجه را هم داشت. فیلم به كبودی یاس گرچه به دلیل پرداختن به زندگی این شهید واجد ارزش است و برنده جوایزی چون جایزه نگاه ملی و سیمرغ بلورین جلوه‌های ویژه هم در جشنواره فیلم فجر شد، اما انتقادهایی را هم به جهت فنی به همراه داشت. فیلم از هیچ چهره سرشناسی در تركیب بازیگران بهره نبرد. نكته دیگر درباره شهید برونسی این‌كه بیشتر از فیلم، كتاب درباره او موجود است، از جمله خاك‌های نرم كوشك و گلبو و نیمه پنهان ماه و ...
شهید بهنام محمدی
مسؤولیت: شناسایی مواضع، تجهیزات و نفرات نیروهای عراقی در خرمشهر
شهادت: 28 مهر 59، خرمشهر
فیلم: بزرگمرد كوچك
كارگردان: صادق صادق‌دقیقی
بازیگر: جواد اسلام‌پور
مكث: قصه زندگی بهنام محمدی، نوجوان 13 سالهای كه در بحبوحه تجاوز عراق و اشغال خرمشهر، حضور بارز و برجسته‌ای داشت، شنیدنی و خواندنی و دیدنی است. او باوجود سن و سال كم، كارهایی كرد كه خیلی از بزرگ‌ترها هم جرات آن را نداشتند، یعنی زدن به دل دشمن و شناسایی آنها و گرا دادن به رزمنده‌های ایرانی. این وسط، بازیگوشی‌های نوجوانانه را هم چاشنی كارش می‌كرد تا ماموریت‌هایش را به‌خوبی پیش ببرد. بزرگمرد كوچك كه عنوان مناسبی برای شهید بهنام محمدی است، بخش‌هایی از زندگی او را روایت می‌كند. مادر شهید محمدی زمانی درباره پسرش گفته بود: «او در 12 سالگی به من می‌گفت: می‌خواهم طوری باشم كه در آینده سراسر ایران مرا به خوبی یاد كنند و یك قهرمان ملی باشم.»
شهید دریاقلی سورانی
مسؤولیت: آگاهسازی مردم آبادان از حمله عراقی‌ها
شهادت: 28 آبان 59، آبادان
فیلم: شب واقعه
كارگردان: شهرام اسدی
بازیگر: حمید فرخ‌نژاد
مكث: دریاقلی سورانی به‌خوبی نشان داد كه قهرمان شدن و كار بزرگ كردن، لزوما نیاز به ابزار و مصالح خاص و ویژه‌ای ندارد. گاهی كافی است فقط غیرت و اراده داشت و دست به كار شد. می‌شد و می‌شود مثل دریاقلی تنها یك اوراقچی ساده باشی اما ناجی یك ملت شوی. دریاقلی سورانی وقتی متوجه نفوذ عراقی‌ها از رودخانه بهمنشیر می‌شود، 9 كیلومتر از گورستان اتوموبیل‌های اوراقی در كوی ذوالفقاری تا نیروهای خودی را ركاب زد و سپاه آبادان را از حركت و حمله عراقی‌ها آگاه ساخت. اگر آبادان سقوط می‌كرد، ارتش عراق می‌توانست به اهواز هم حمله كند. فیلم شب واقعه كه به كار بزرگ و قهرمانانه دریاقلی می‌پرداخت، تحسین‌هایی را هم در پی داشت و جشنواره فیلم فجر هم جوایزی به دست آورد، از جمله سیمرغ بلورین بهترین فیلمنامه و ...
شهید سیدعلی اندرزگو
مسؤولیت: مبارزه علیه رژیم شاه و عضو هیات‌های مؤتلفه اسلامی
شهادت: 2 شهریور 57، تهران
فیلم: تیرباران
كارگردان: علی‌اصغر شادروان
بازیگر: مجید مجیدی
مكث: شهدای پیش از انقلاب و دوران پیروزی انقلاب، ظرفیت فراوانی برای تولید قصه‌هایی سینمایی و تلویزیونی دارند. فیلم تیرباران یكی از معدود آثار نمایشی در این زمینه است كه بخش‌هایی از زندگی و مبارزات سیدعلی اندرزگو را روایت می‌كند. مبارزات همیشگی او علیه رژیم پهلوی و تلاش‌های مكرر و ناكام ساواك برای دستگیری او از سال 43 تا سال 57 ادامه دارد. بازی مجیدی در نقش شهید اندرزگو به‌یاد ماندنی است.
شهید عباس دوران
مسؤولیت: افسرخلبان شكاری و معاونت عملیات فرماندهی پایگاه سوم شكاری
شهادت: 30 تیر 61، عملیات بغداد
فیلم: خلبان
كارگردان: جمال شورجه
بازیگر: علی دهكردی
مكث: شهید عباس دوران یكی از درخشان‌ترین خلبان‌های ایرانی بود كه در دوسال اول جنگ بیش از ۲۰ عملیات برون‌مرزی موفق داشت و به دلیل هدف قرار دادن اهداف عراقی‌ها، یكی از كابوس‌های صدام و رژیم بعث بود. صدام پیش از اجلاس سران عدم تعهد در بغداد اعلام كرده بود كه هیچ خلبان ایرانی جرات نزدیك شدن به آسمان بغداد برای برهم زدن این اجلاس را ندارد، اما دوران همراه دو خلبان دیگر ایرانی، بی‌اعتنا به این تهدید، به دل آتش دشمن در بغداد زدند. شهامت بی‌نظیر دوران و در نهایت شهادت او، كار خود را كرد و بغداد دیگر جای امنی برای برگزاری اجلاس نبود. جمال شورجه در دو فیلم خلبان و عبور از خط سرخ، رشادت‌های عباس دوران، منصور كاظمیان، محمود اسكندری و ناصر باقری را به تصویر می‌كشد.
شهید علی هاشمی
مسؤولیت: فرمانده سپاه ششم پاسداران، طراح عملیات خیبر و عملیات بدر
شهادت: 4 تیر 67، هویزه
فیلم: یوسف هور
كارگردان: علی‌اصغر شادروان
بازیگر: آرش مجیدی
مكث: علی‌اصغر شادروان هم چون جواد اردكانی، ساخت دو فیلم سینمایی درباره دو شهید را در كارنامه دارد؛ یكی تیرباران درباره شهید اندرزگو و یكی هم همین یوسف هور درباره شهید علی هاشمی كه از فرماندهان ارشد سپاه‌پاسداران در دوران جنگ تحمیلی بود. پیكر این شهید كه از او به عنوان طراح عملیات‌های بدر و خیبر نام می‌برند، پس از 22 سال در سال 89 شناسایی و در اهواز به خاك سپرده شد.
جاویدالاثر احمد متوسلیان
مسؤولیت: فرمانده لشكر ۲۷ محمد رسول‌ا...
فیلم: ایستاده در غبار
كارگردان: محمدحسین مهدویان
بازیگر: هادی حجازی‌فر
مكث: متوسلیان یكی از برجسته‌ترین فرماندهان جنگ بود. به دلیل سرنوشت نامعلوم او پس از ربوده شدن توسط اسرائیلی‌ها در لبنان، گمانه‌زنی‌ها درباره حیات یا شهادت متوسلیان مختلف است. یكی از درست‌ترین و تاثیرگذارترین و جذاب‌ترین فیلم‌های تاریخ سینمای جنگ و دفاع مقدس، فیلم ایستاده در غبار است كه به شیوه‌ای شبه مستند، به زندگی و دلاوری‌های متوسلیان می‌پردازد. صراحت فیلمساز و دوری از ملاحظات مرسوم و ارائه یك قهرمان زمینی و ملموس، از مهم‌ترین ویژگی‌های ایستاده در غبار است. هادی حجازی‌فر كه پیش از این فیلم، سابقه بازیگری و كارگردانی را داشت، با این شاه‌نقش مشهور شد و حالا یكی از بازیگران پرطرفدار است.
شهدای بیرون قاب
شهید محمدابراهیم همت
مسؤولیت:فرمانده لشکر ۲۷ محمدرسول‌ا...
شهادت: 17 اسفند 62، جزیره مجنون، عملیات خیبر
مکث: یکی از کاریزماتیک‌ترین شهدای جنگ است که ظرفیت بسیاری برای یک روایت سینمایی جذاب دارد. فعالیت‌های ضدرژیم شاهنشاهی، حضور در جبهه جنگ لبنان و اسرائیل، مسؤولیت‌هایش در عملیات‌هایی چون فتح‌المبین، بیت‌المقدس، رمضان و خیبر، نقش تاثیرگذارش در تصرف ارتفاعات کانی‌مانگا و... از جمله فرازهای زندگی شهید همت برای خلق اثری دراماتیک است. اخیرا نوید محمدزاده با انتشار عکسی از شهید همت برای بازی در نقش او ابراز علاقه کرد.
شهید مهدی باکری
مسؤولیت:فرمانده لشکر ۳۱ عاشورا
شهادت: 25 اسفند 63، حریبه عراق، عملیات بدر
مکث: حضور فعال شهید باکری در عملیات‌های فتح‌المبین، بیت‌المقدس، رمضان، مسلم بن عقیل، والفجرمقدماتی، والفجر ۱، ۲، ۳ و ۴ و خیبر، فعالیت او به عنوان شهردار ارومیه و دادستان دادگاه انقلاب اسلامی ارومیه و... می‌تواند در فیلمی که درباره باکری ساخته می‌شود، به کار درام بیاید. همچنین شهادت برادرش حمید و گرایش سیاسی متفاوت و سرنوشت برادر دیگرش علی نیز قصه سینمایی شهید مهدی باکری را دراماتیک‌تر می‌کند.
شهید محمد جهان‌آرا
مسؤولیت: فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی درخرمشهر و آبادان
شهادت: 7 مهر 60، تهران
مکث: به‌جز آن نوحه معروف «ممد نبودی ببینی» که ابتدا حسین فخری و سپس غلامعلی کویتی‌پور درباره آزادسازی خرمشهر و به یاد محمد جهان‌آرا خواندند، زندگی این شهید و خانواده‌اش بسیار مستعد یک روایت سینمایی جذاب و تاثیرگذار است. چه آن زمان که جهان‌آرا متاثر از شخصیت حضرت امام (ره)، وارد فاز مبارزاتی علیه رژیم شاه شد و چه بعدها فرمانده سپاه خرمشهر بود و بعد از دفاع و سقوط این شهر، نقش بسزایی در آزادسازی آن ایفا کرد. سرنوشت متفاوت برادرانش همراه شهادت تراژیکش در سقوط هواپیما، پازل دراماتیک زندگی شهید جهان‌آرا را تکمیل می‌کند. در فیلم دوئل ساخته احمدرضا درویش، اشاراتی به مقاومت و فرماندهی جهان‌آرا در حفظ خرمشهر می‌شود، اما برای روایت سینمایی او نیاز به فضایی فراتر از یک اشاره است.
شهید قاسم سلیمانی
مسؤولیت:فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران
شهادت: 13 دی 98، بغداد
مکث: شخصیت کاریزماتیک و پرجذبه شهید سلیمانی و جنگاوری‌های او در دوران جنگ تحمیلی و سالهای اخیر در مقام فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران، قابلیت فیلمی جذاب و پرکشش را دارد. فرماندهی در عملیات‌های والفجر8، کربلای 4 و 5، نقش تاثیرگذار در منطقه، مقابله با تهدیدات حکومت آمریکا، مبارزه با داعش در عراق و سوریه و... می‌تواند از جمله مواد و مصالح لازم برای خلق یک درام سینمایی باشد. با این‌که شخصیت فرمانده در انیمیشن نبرد خلیج‌فارس2 از شخصیت سردار سلیمانی الهام گرفته شده و شخصیت حاج حیدر ذبیحی (پرویز پرستویی) در فیلم بادیگارد ابراهیم حاتمی‌کیا هم نشانه‌های تیپیکال و ظاهری از شهید سلیمانی دارد، اما هیچ‌گاه فیلم سینمایی ویژه‌ای درباره او ساخته نشده است. در واقع خود شهید سلیمانی موافق ساخت چنین اثری نبود. اما حالا پس از شهادت او، صحبت‌هایی از ساخت فیلم درباره این شهید مطرح می‌شود. به‌تازگی نیز خبری مبنی بر ساخت یک انیمیشن درباره شهید سلیمانی منتشر شد.
و سپاه و ارتشی از شهدا
شهید ابراهیم هادی، شهیدمحمد بروجردی، شهیدان سیدموسی نامجو، محسن وزوایی، احمد کاظمی، نورعلی شوشتری، محسن حججی، سیدعلیرضا یاسینی، یوسف کلاهدوز، علی صیاد شیرازی، حسین خرازی، محمدرضا دستواره، علی چیت‌سازان، حاج حسین بصیر، جواد فکوری و ... تنها برخی از فرماندهان یا چهره‌های سرشناس شهید هستند که سینمای جنگ و دفاع مقدس ما می‌تواند با ساخت فیلم‌هایی خوب و تاثیرگذار درباره آنها برای خود اعتبار کسب کند و چه بسیارند فرماندهان و سربازان و رزمندگان و بانوان شهید دیگر که قصه زندگی و رشادت‌های هرکدام، خود یک فیلم سینمایی یا سریال تلویزیونی یا یک نمایش یا یک کتاب است.
شهدای تلویزیونی
در تنبلی و انفعال سینما، تلویزیون می‌تواند وارد عمل شود و بدون ترس و ملاحظه رایج در سینما برای سرمایه‌گذاری و بازگشت سرمایه، از نظر رسالت اجتماعی و فرهنگی خود، دست به تولید آثار مختلف و متنوعی درباره انبوه شهدای سرشناس و گمنام دفاع مقدس، دوران پیروزی انقلاب و مدافعان حرم بزند. کمااین‌که پیشتر هم نشان داده این ظرفیت و قابلیت خوب را برای خلق آثاری ماندگار و پرمخاطب در این خصوص دارد. سریال سیمرغ درباره شهیدان خلبان علی اکبر شیرودی و احمد کشوری، سریال شوق پرواز درباره شهید خلبان عباس بابایی، سریال رقص پرواز مرتبط با شهید دکتر مصطفی چمران- در سریال راستش را بگو هم بخش‌هایی از قصه به حضور شهید چمران اختصاص دارد- سریال آخرین روزهای زمستان درباره شهید حسن باقری با بازی مهدی زمین‌پرداز، سریال کیمیا که بخش‌هایی از آن به شهید جهان‌آرا، فرمانده سپاه خرمشهر (با بازی حامد بهداد) اشاره می‌شود و ... نمونه‌هایی از این دست هستند.
شهید دكتر مصطفی چمران
مسؤولیت: وزیر دفاع ملی، فرمانده ستاد جنگ‌های نامنظم
شهادت: 31 خرداد 60، دهلاویه
فیلم: چ
كارگردان: ابراهیم حاتمی‌كیا
بازیگر: فریبرز عرب‌نیا
مكث: فیلم «چ» باوجود برخی امتیازات و این‌كه به هر حال سراغ یك روایت سینمایی از حضور دو روزه چمران در پاوه رفت، اما انتقادهایی را هم به دنبال داشت به‌ویژه این جمله حاتمی‌كیا كه «من چمران خودم را ساخته‌ام.» درباره بازی فریبرز عرب‌نیا در به نقش شهید چمران هم اظهارنظرهای مختلفی مطرح شد. با وجود تلاش حاتمی‌كیا، زندگی شهید چمران همچنان قابلیت ساخت فیلم‌های بهتر و دیگر را دارد. فیلم چ با این‌كه با محوریت شهید چمران ساخته شده، اما دو شهید دیگر نیز حضور برجسته‌ای در قصه دارند، شهید علی‌اصغر وصالی، فرمانده بخش اطلاعات خارجی سپاه‌پاسداران انقلاب اسلامی و فرمانده دستمال سرخ‌ها و شهید سرتیپ ولی‌ا... فلاحی، فرمانده نیروی زمینی ارتش. نقش شهید وصالی را بابك حمیدیان بازی كرد كه به خاطر آن برنده سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش مكمل مرد جشنواره فیلم فجر هم شد و سعید راد هم در نقش تیمسار فلاحی بازی خوبی ارائه داد.
شهید سید حسین علم‌الهدی
مسؤولیت: فرمانده سپاه هویزه در جنگ تحمیلی
شهادت: 16 دی 59، هویزه، عملیات نصر
فیلم: زیباتر از زندگی
كارگردان: انسیه شاه‌حسینی
بازیگر: حامد كمیلی
مكث: شهید علم‌الهدی زندگی دراماتیك و پرماجرایی داشته، از آتش زدن یك سیرك مصری و راهپیمایی انقلابی در ظهر عاشورای سال 53 و دستگیری بگیرید تا تشكیل سازمان موحدین برای مبارزه با حكومت پهلوی و فعالیت فرهنگی بعد از انقلاب و حضور در جبهه‌های جنگ تحمیلی. فیلم زیباتر از زندگی كه جایزه ملی و سیمرغ بلورین جلوه‌های ویژه میدانی جشنواره فیلم فجر را به دست آورد، به دلاوری‌های شهید علم‌الهدی به عنوان فرمانده سپاه هویزه می‌پردازد. نقش این شهید را در فیلم، حامد كمیلی بازی می‌كند.
شهید محمود كاوه
مسؤولیت: فرمانده تیپ ویژه شهدا
شهادت: 11 شهریور 65، حاج عمران، عملیات كربلای 2
فیلم: شور شیرین
كارگردان: جواد اردكانی
بازیگر: حمیدرضا عمارلو
مكث: جواد اردكانی جزو معدود كارگردان‌های سینماست كه دو فیلم سینمایی درباره دو شهید مشهور دفاع مقدس ساخته است. اردكانی در شور شیرین، به رشادت‌های شهید كاوه برای آزادسازی شهر بوكان می‌پردازد. این فیلم در سی‌‌امین دوره جشنواره فیلم فجر سیمرغ بلورین بهترین فیلم از نگاه ملی را دریافت كرد.
شهید عبدالحسین برونسی
مسؤولیت: فرمانده تیپ هجدهم جوادالائمه
شهادت: 23 اسفند 63، شرق دجله، عملیات بدر
فیلم: به كبودی یاس
كارگردان: جواد اردكانی
بازیگر: داوود عین‌آبادی
مكث: شهید برونسی هم ظرفیت فراوانی برای روایت سینمایی داشت و كماكان هم دارد. او پیش از این‌كه وارد فضای جبهه و جنگ شود، به شغل بنایی می‌پرداخت و سابقه مبارزات علیه حكومت پهلوی، دستگیری و شكنجه را هم داشت. فیلم به كبودی یاس گرچه به دلیل پرداختن به زندگی این شهید واجد ارزش است و برنده جوایزی چون جایزه نگاه ملی و سیمرغ بلورین جلوه‌های ویژه هم در جشنواره فیلم فجر شد، اما انتقادهایی را هم به جهت فنی به همراه داشت. فیلم از هیچ چهره سرشناسی در تركیب بازیگران بهره نبرد. نكته دیگر درباره شهید برونسی این‌كه بیشتر از فیلم، كتاب درباره او موجود است، از جمله خاك‌های نرم كوشك و گلبو و نیمه پنهان ماه و ...
شهید بهنام محمدی
مسؤولیت: شناسایی مواضع، تجهیزات و نفرات نیروهای عراقی در خرمشهر
شهادت: 28 مهر 59، خرمشهر
فیلم: بزرگمرد كوچك
كارگردان: صادق صادق‌دقیقی
بازیگر: جواد اسلام‌پور
مكث: قصه زندگی بهنام محمدی، نوجوان 13 سالهای كه در بحبوحه تجاوز عراق و اشغال خرمشهر، حضور بارز و برجسته‌ای داشت، شنیدنی و خواندنی و دیدنی است. او باوجود سن و سال كم، كارهایی كرد كه خیلی از بزرگ‌ترها هم جرات آن را نداشتند، یعنی زدن به دل دشمن و شناسایی آنها و گرا دادن به رزمنده‌های ایرانی. این وسط، بازیگوشی‌های نوجوانانه را هم چاشنی كارش می‌كرد تا ماموریت‌هایش را به‌خوبی پیش ببرد. بزرگمرد كوچك كه عنوان مناسبی برای شهید بهنام محمدی است، بخش‌هایی از زندگی او را روایت می‌كند. مادر شهید محمدی زمانی درباره پسرش گفته بود: «او در 12 سالگی به من می‌گفت: می‌خواهم طوری باشم كه در آینده سراسر ایران مرا به خوبی یاد كنند و یك قهرمان ملی باشم.»
شهید دریاقلی سورانی
مسؤولیت: آگاهسازی مردم آبادان از حمله عراقی‌ها
شهادت: 28 آبان 59، آبادان
فیلم: شب واقعه
كارگردان: شهرام اسدی
بازیگر: حمید فرخ‌نژاد
مكث: دریاقلی سورانی به‌خوبی نشان داد كه قهرمان شدن و كار بزرگ كردن، لزوما نیاز به ابزار و مصالح خاص و ویژه‌ای ندارد. گاهی كافی است فقط غیرت و اراده داشت و دست به كار شد. می‌شد و می‌شود مثل دریاقلی تنها یك اوراقچی ساده باشی اما ناجی یك ملت شوی. دریاقلی سورانی وقتی متوجه نفوذ عراقی‌ها از رودخانه بهمنشیر می‌شود، 9 كیلومتر از گورستان اتوموبیل‌های اوراقی در كوی ذوالفقاری تا نیروهای خودی را ركاب زد و سپاه آبادان را از حركت و حمله عراقی‌ها آگاه ساخت. اگر آبادان سقوط می‌كرد، ارتش عراق می‌توانست به اهواز هم حمله كند. فیلم شب واقعه كه به كار بزرگ و قهرمانانه دریاقلی می‌پرداخت، تحسین‌هایی را هم در پی داشت و جشنواره فیلم فجر هم جوایزی به دست آورد، از جمله سیمرغ بلورین بهترین فیلمنامه و ...
شهید سیدعلی اندرزگو
مسؤولیت: مبارزه علیه رژیم شاه و عضو هیات‌های مؤتلفه اسلامی
شهادت: 2 شهریور 57، تهران
فیلم: تیرباران
كارگردان: علی‌اصغر شادروان
بازیگر: مجید مجیدی
مكث: شهدای پیش از انقلاب و دوران پیروزی انقلاب، ظرفیت فراوانی برای تولید قصه‌هایی سینمایی و تلویزیونی دارند. فیلم تیرباران یكی از معدود آثار نمایشی در این زمینه است كه بخش‌هایی از زندگی و مبارزات سیدعلی اندرزگو را روایت می‌كند. مبارزات همیشگی او علیه رژیم پهلوی و تلاش‌های مكرر و ناكام ساواك برای دستگیری او از سال 43 تا سال 57 ادامه دارد. بازی مجیدی در نقش شهید اندرزگو به‌یاد ماندنی است.
شهید عباس دوران
مسؤولیت: افسرخلبان شكاری و معاونت عملیات فرماندهی پایگاه سوم شكاری
شهادت: 30 تیر 61، عملیات بغداد
فیلم: خلبان
كارگردان: جمال شورجه
بازیگر: علی دهكردی
مكث: شهید عباس دوران یكی از درخشان‌ترین خلبان‌های ایرانی بود كه در دوسال اول جنگ بیش از ۲۰ عملیات برون‌مرزی موفق داشت و به دلیل هدف قرار دادن اهداف عراقی‌ها، یكی از كابوس‌های صدام و رژیم بعث بود. صدام پیش از اجلاس سران عدم تعهد در بغداد اعلام كرده بود كه هیچ خلبان ایرانی جرات نزدیك شدن به آسمان بغداد برای برهم زدن این اجلاس را ندارد، اما دوران همراه دو خلبان دیگر ایرانی، بی‌اعتنا به این تهدید، به دل آتش دشمن در بغداد زدند. شهامت بی‌نظیر دوران و در نهایت شهادت او، كار خود را كرد و بغداد دیگر جای امنی برای برگزاری اجلاس نبود. جمال شورجه در دو فیلم خلبان و عبور از خط سرخ، رشادت‌های عباس دوران، منصور كاظمیان، محمود اسكندری و ناصر باقری را به تصویر می‌كشد.
شهید علی هاشمی
مسؤولیت: فرمانده سپاه ششم پاسداران، طراح عملیات خیبر و عملیات بدر
شهادت: 4 تیر 67، هویزه
فیلم: یوسف هور
كارگردان: علی‌اصغر شادروان
بازیگر: آرش مجیدی
مكث: علی‌اصغر شادروان هم چون جواد اردكانی، ساخت دو فیلم سینمایی درباره دو شهید را در كارنامه دارد؛ یكی تیرباران درباره شهید اندرزگو و یكی هم همین یوسف هور درباره شهید علی هاشمی كه از فرماندهان ارشد سپاه‌پاسداران در دوران جنگ تحمیلی بود. پیكر این شهید كه از او به عنوان طراح عملیات‌های بدر و خیبر نام می‌برند، پس از 22 سال در سال 89 شناسایی و در اهواز به خاك سپرده شد.
جاویدالاثر احمد متوسلیان
مسؤولیت: فرمانده لشكر ۲۷ محمد رسول‌ا...
فیلم: ایستاده در غبار
كارگردان: محمدحسین مهدویان
بازیگر: هادی حجازی‌فر
مكث: متوسلیان یكی از برجسته‌ترین فرماندهان جنگ بود. به دلیل سرنوشت نامعلوم او پس از ربوده شدن توسط اسرائیلی‌ها در لبنان، گمانه‌زنی‌ها درباره حیات یا شهادت متوسلیان مختلف است. یكی از درست‌ترین و تاثیرگذارترین و جذاب‌ترین فیلم‌های تاریخ سینمای جنگ و دفاع مقدس، فیلم ایستاده در غبار است كه به شیوه‌ای شبه مستند، به زندگی و دلاوری‌های متوسلیان می‌پردازد. صراحت فیلمساز و دوری از ملاحظات مرسوم و ارائه یك قهرمان زمینی و ملموس، از مهم‌ترین ویژگی‌های ایستاده در غبار است. هادی حجازی‌فر كه پیش از این فیلم، سابقه بازیگری و كارگردانی را داشت، با این شاه‌نقش مشهور شد و حالا یكی از بازیگران پرطرفدار است.
شهدای بیرون قاب
شهید محمدابراهیم همت
مسؤولیت:فرمانده لشکر ۲۷ محمدرسول‌ا...
شهادت: 17 اسفند 62، جزیره مجنون، عملیات خیبر
مکث: یکی از کاریزماتیک‌ترین شهدای جنگ است که ظرفیت بسیاری برای یک روایت سینمایی جذاب دارد. فعالیت‌های ضدرژیم شاهنشاهی، حضور در جبهه جنگ لبنان و اسرائیل، مسؤولیت‌هایش در عملیات‌هایی چون فتح‌المبین، بیت‌المقدس، رمضان و خیبر، نقش تاثیرگذارش در تصرف ارتفاعات کانی‌مانگا و... از جمله فرازهای زندگی شهید همت برای خلق اثری دراماتیک است. اخیرا نوید محمدزاده با انتشار عکسی از شهید همت برای بازی در نقش او ابراز علاقه کرد.
شهید مهدی باکری
مسؤولیت:فرمانده لشکر ۳۱ عاشورا
شهادت: 25 اسفند 63، حریبه عراق، عملیات بدر
مکث: حضور فعال شهید باکری در عملیات‌های فتح‌المبین، بیت‌المقدس، رمضان، مسلم بن عقیل، والفجرمقدماتی، والفجر ۱، ۲، ۳ و ۴ و خیبر، فعالیت او به عنوان شهردار ارومیه و دادستان دادگاه انقلاب اسلامی ارومیه و... می‌تواند در فیلمی که درباره باکری ساخته می‌شود، به کار درام بیاید. همچنین شهادت برادرش حمید و گرایش سیاسی متفاوت و سرنوشت برادر دیگرش علی نیز قصه سینمایی شهید مهدی باکری را دراماتیک‌تر می‌کند.
شهید محمد جهان‌آرا
مسؤولیت: فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی درخرمشهر و آبادان
شهادت: 7 مهر 60، تهران
مکث: به‌جز آن نوحه معروف «ممد نبودی ببینی» که ابتدا حسین فخری و سپس غلامعلی کویتی‌پور درباره آزادسازی خرمشهر و به یاد محمد جهان‌آرا خواندند، زندگی این شهید و خانواده‌اش بسیار مستعد یک روایت سینمایی جذاب و تاثیرگذار است. چه آن زمان که جهان‌آرا متاثر از شخصیت حضرت امام (ره)، وارد فاز مبارزاتی علیه رژیم شاه شد و چه بعدها فرمانده سپاه خرمشهر بود و بعد از دفاع و سقوط این شهر، نقش بسزایی در آزادسازی آن ایفا کرد. سرنوشت متفاوت برادرانش همراه شهادت تراژیکش در سقوط هواپیما، پازل دراماتیک زندگی شهید جهان‌آرا را تکمیل می‌کند. در فیلم دوئل ساخته احمدرضا درویش، اشاراتی به مقاومت و فرماندهی جهان‌آرا در حفظ خرمشهر می‌شود، اما برای روایت سینمایی او نیاز به فضایی فراتر از یک اشاره است.
شهید قاسم سلیمانی
مسؤولیت:فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران
شهادت: 13 دی 98، بغداد
مکث: شخصیت کاریزماتیک و پرجذبه شهید سلیمانی و جنگاوری‌های او در دوران جنگ تحمیلی و سالهای اخیر در مقام فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران، قابلیت فیلمی جذاب و پرکشش را دارد. فرماندهی در عملیات‌های والفجر8، کربلای 4 و 5، نقش تاثیرگذار در منطقه، مقابله با تهدیدات حکومت آمریکا، مبارزه با داعش در عراق و سوریه و... می‌تواند از جمله مواد و مصالح لازم برای خلق یک درام سینمایی باشد. با این‌که شخصیت فرمانده در انیمیشن نبرد خلیج‌فارس2 از شخصیت سردار سلیمانی الهام گرفته شده و شخصیت حاج حیدر ذبیحی (پرویز پرستویی) در فیلم بادیگارد ابراهیم حاتمی‌کیا هم نشانه‌های تیپیکال و ظاهری از شهید سلیمانی دارد، اما هیچ‌گاه فیلم سینمایی ویژه‌ای درباره او ساخته نشده است. در واقع خود شهید سلیمانی موافق ساخت چنین اثری نبود. اما حالا پس از شهادت او، صحبت‌هایی از ساخت فیلم درباره این شهید مطرح می‌شود. به‌تازگی نیز خبری مبنی بر ساخت یک انیمیشن درباره شهید سلیمانی منتشر شد.
و سپاه و ارتشی از شهدا
شهید ابراهیم هادی، شهیدمحمد بروجردی، شهیدان سیدموسی نامجو، محسن وزوایی، احمد کاظمی، نورعلی شوشتری، محسن حججی، سیدعلیرضا یاسینی، یوسف کلاهدوز، علی صیاد شیرازی، حسین خرازی، محمدرضا دستواره، علی چیت‌سازان، حاج حسین بصیر، جواد فکوری و ... تنها برخی از فرماندهان یا چهره‌های سرشناس شهید هستند که سینمای جنگ و دفاع مقدس ما می‌تواند با ساخت فیلم‌هایی خوب و تاثیرگذار درباره آنها برای خود اعتبار کسب کند و چه بسیارند فرماندهان و سربازان و رزمندگان و بانوان شهید دیگر که قصه زندگی و رشادت‌های هرکدام، خود یک فیلم سینمایی یا سریال تلویزیونی یا یک نمایش یا یک کتاب است.
شهدای تلویزیونی
در تنبلی و انفعال سینما، تلویزیون می‌تواند وارد عمل شود و بدون ترس و ملاحظه رایج در سینما برای سرمایه‌گذاری و بازگشت سرمایه، از نظر رسالت اجتماعی و فرهنگی خود، دست به تولید آثار مختلف و متنوعی درباره انبوه شهدای سرشناس و گمنام دفاع مقدس، دوران پیروزی انقلاب و مدافعان حرم بزند. کمااین‌که پیشتر هم نشان داده این ظرفیت و قابلیت خوب را برای خلق آثاری ماندگار و پرمخاطب در این خصوص دارد. سریال سیمرغ درباره شهیدان خلبان علی اکبر شیرودی و احمد کشوری، سریال شوق پرواز درباره شهید خلبان عباس بابایی، سریال رقص پرواز مرتبط با شهید دکتر مصطفی چمران- در سریال راستش را بگو هم بخش‌هایی از قصه به حضور شهید چمران اختصاص دارد- سریال آخرین روزهای زمستان درباره شهید حسن باقری با بازی مهدی زمین‌پرداز، سریال کیمیا که بخش‌هایی از آن به شهید جهان‌آرا، فرمانده سپاه خرمشهر (با بازی حامد بهداد) اشاره می‌شود و ... نمونه‌هایی از این دست هستند.