شیوع كرونا، روند عادی تحقیقات علمی و انتشار نتایج كار پژوهشگران را متحول كرده است؛ این اتفاق چقدر مثبت و تا چه اندازه منفی است؟
تحول علم با کمک کووید-19
فرض كنیم شما یك محقق علوم پزشكی در زمینه بیماریهای عفونی و مشغول پژوهش درباره ویروس كرونا هستید. امروز هم پنج ماه قبل است و شما پس از دریافت حمایت مالی، شروع مطالعه، انجام تستهای آزمایشگاهی و آماده كردن نتایج مطالعاتتان برای چاپ در یك مجله علمی، اگر خوش‌شانس باشید، شاید سال آینده مقاله‌تان به مرحله داوری همتا (peer-reviewed، روند بازبینی مقاله‌ها پیش از انتشار در نشریات علمی به‌وسیله متخصصان مجرب و مستقل همان رشته) برسد. اما ویروس كرونا تمام این مسیر طولانی را تغییر داده است. یكی از اتفاقات مهم در چند ماه تلخی كه گذشت، حضور علم در مواجهه با ویروس كرونا بود. با شیوع ویروس كووید-۱۹ در سراسر جهان، تحقیقات علمی نیز همگام با آن پیش آمدهاند. شرایط بحرانی پیش‌آمده، تحقیقات علمی را به‌شدت متحول كرده است، مطالعات پزشكی كه ماهها طول میكشید تا نتایجشان برای عموم مردم به كار بسته شود، الان فقط در چند هفته یا چند روز انجام می‌شود. در ادامه می‌خواهیم ببینیم سیمای علم پس از این همهگیری چه تغییری خواهد كرد؟
بازنمایی علم نوین
استفاده از خدماتدهندههای پیش از انتشار (preprint servers) اكنون به طرز چشمگیری افزایش یافته است. اینها داده پایگاههایی هستند كه پژوهشگران مطالعات خود را قبل از داوری همتا در آنجا قرار میدهند. بازدید و دانلود مقالات در medRxiv (پایگاه پیش‌چاپ مقالات پزشكی) بیش از صد برابر و تعداد مقالات جدیدی كه بارگذاری می‌شود پنج برابر شده است. نشریات علمی نیز با موج بیسابقه ارسال مقالات برای بررسی و چاپ روبهرو شدهاند. برای مثال نشریه پزشكی نیو-اینگلند (NEJM) روزانه بین صد تا 150 مقاله درباره ویروس كرونا دریافت میكند و این تعداد حتی به 200 مقاله در روز هم رسیده است.
در همین حال موسسه ملی سلامت آمریكا و موسسههای خصوصی، روند تخصیص بودجه را برای تحقیقات ویروس كرونا تسریع كرده‌اند تا پژوهشگران بودجه لازم را برای بررسی روشهای درمانی، توسعه و ارزیابی دقیق و كامل داروها و واكسنها، مراقبتهای بیمارستانی و آزمایشهایشان در اختیار داشته باشند. اقدامات سریعتر در برابر این ویروس جان صدها هزار نفر را نجات خواهد داد. كاهش مدت زمان تصویب بودجه سبب می‌شود تا دانشمندان بر مطالعات ارزشمند و امیدواركننده متمركز شوند، سیاستگذاران بهروزرسانیهای كلیدی را سریعتر اعمال كنند و بیماران طول درمان كوتاهتری داشته باشند.
همه اینها خبرهای خوبی هستند، اما عواقبی نیز دارند؛ برای مثال كنترل كیفیت از بین خواهد رفت. خدماتدهندههای پیش از انتشار مدتهاست كه بخشی از فرآیندهای علمی محسوب میشوند، اما در حال حاضر استفاده از آنها بسیار گستردهتر شده و توجه رسانه‌ها را نیز به‌شدت به خود جلب كرده‌اند. در این روند سریعتر و جدید ممكن است مقالاتی ناقص به صورت گسترده در رسانه‌ها منتشر شده و با اطلاعرسانیهای نادرست، دانشمندان را مجبور کند وقت ارزشمند خود را صرف تصحیح این موارد كنند. اما چنین اتفاقاتی قابل كنترل بوده و مزایای یك روند علمی سریعتر بسیار بیشتر است. درعوض باید به فكر زیست‌بومی سریع و جدید در فرآیند تولید علم باشیم.
كرونا چگونه شرایط را بهتر كرده؟
بحران كروناویروس روند تحقیقات علمی را مجبور به تغییر كرده است. اما این اولین بار نیست كه نشریات علمی در شرایط بحرانی متفاوت عمل می‌كنند؛ در دو دهه گذشته وقتی سارس (SARS) و ابولا (Ebola) هم شیوع یافتند، فرآیند داوری همتا دستخوش تحول شد. البته از دید نشریات علمی این تحولات نباید استانداردها را تغییر دهد. نشریات استانداردشان را در بالاترین مرتبه حفظ می‌كنند تا مقالاتی را منتشر كنند كه با دقت بررسی و ویرایش شدهاند و درعین حال در زمان بسیار كوتاهتری پیش میروند. علاوه بر روند سریعتر نشریات، محققان بیشتری نیز به دنبال بازخوردهای مفید، تعامل و مشاركت با دیگر مقالات، از خدماتدهندههای پیش از انتشار برای به اشتراك گذاشتن مطالعاتشان قبل از داوری همتا استفاده می‌كنند. از طرف دیگر، روند دریافت بودجه نیز كه مانند انتشار مقالات علمی پر از تاخیرهای اعصاب خردكن و اتلاف وقت بود، سریعتر پیش میرود. بعضی از برنامههای غیرانتفاعی سعی می‌كنند روند درخواست حمایت مالی را در یك ساعت و بررسی درخواست را در 48 ساعت انجام دهند. به این ترتیب بودجه لازم برای تحقیقات ارزشمند در زمان بسیار كوتاهتری و بدون نیاز به بروكراسی به دست پژوهشگران میرسد.
اما از سوی دیگر داوران نیز مجبورند به جای بررسی عمیق پژوهشها و انتخاب آنها براساس این‌كه كدام یك ارزش بیشتری دارد، به اطلاعاتی مبهم از كیفیت تحقیق اعتماد كنند. اما حتی زمانی كه داوری ماهها طول میكشید باز هم در بین داوران بر سر این‌كه كدام مقاله ارزش بیشتری دارد، توافق وجود نداشت و ممكن بود بهترین پروژهها انتخاب نشوند. همچنین رابطهای بین به ثمر رسیدن پروژهها و این‌كه چقدر نتایجشان مفید و قابل استفاده باشد وجود ندارد. بنابراین میبینیم كه زمان طولانی لازم برای بررسی، بیشتر وقت تلف كردن است.
هرچه فرآیند تحقیقات علمی در هر مرحله (از دریافت بودجه و دریافت مصوبه برای اجرای تحقیق گرفته تا داوری همتا و انتشار مقاله) سریعتر پیش رود مزایای بیشتری برای ما خواهد داشت. درست است كه اكنون در مراحل انتشار نتایج تحقیقات علمی تغییراتی ایجاد شده است اما هنوز به مرحله‌ای نرسیدهایم كه پیوسته از پژوهشگران برای اجرای پژوهشها و انتشار نتایج در سریعترین زمان ممكن حمایت كنیم.
حفظ سرعت پیشرفت علم
مطمئنا فضای زیادی برای پیشرفت وجود دارد، زیرا پژوهشگران، رسانه‌ها و افراد مرتبط با فرآیند تولید علم، راه تعامل با روند جدید تحقیقات علمی را پیدا خواهند كرد؛ روندی كه با سرعت پیش میرود و بر مقالات پیشنویس تكیه دارد.
انتشار سریعتر اطلاعات مربوط به ژنوم ویروس به پژوهشگران كمك میكند تا بر اساس یافتههای یكدیگر جلو بروند. انتشار سریعتر نتایج كارآزمایی بالینی به درمان بهتر بیماری كمك كرده است. از این تحقیقات برای توصیههای بهداشت عمومی استفاده شده است. برای مثال شواهد نشان میدهد روند انتقال ویروس كووید-۱۹ در فضای باز محدود است. بنابراین شهرها آسانتر میتوانند از قرنطینه خارج شوند. همچنین با توجه به شواهد انتقال ویروس از افراد بدون علامت، مردم را به استفاده از ماسك تشویق می‌كنند.
پیشرفت سریعتر علم، زندگی افراد بسیاری را نجات داده است و وقتی بحران كووید-۱۹ نیز به پایان برسد، سرعت بخشیدن به تحقیقات علمی در زمینههای درمان سرطان، آلودگی هوا، تغییر اقلیم، واكسنهای مالاریا و... جان بسیاری را نیز همچنان نجات خواهد داد. این بحران نقش مهم دانشمندان را برای ایجاد جهان بهتری برای زندگی به روشنی به ما نشان داد. نقشی كه به هیچ وجه منحصر به دوران بحران نیست.
اما باید بپرسیم چقدر از این سریعتر شدن روندهای علمی پس از پایان بحران كووید-۱۹ پابرجا میماند؟ آیا در مورد جذب كمكهزینههای مالی همچنان مدت زمان كمتری برای درخواست و تایید آن لازم است؟ آیا عادت انتشار و تعاملات مقالات پیشنویس همچنان باقی خواهد ماند؟ آیا ممكن است فرآیندهای لازم برای انتشار مقالات سادهتر شود تا به صرف زمان چندماهه نیاز نداشته باشد؟
برگرفته از: Vox
هفت خوان پر پیچ وخم انتشار مقالات علمی
برای این‌كه بهتر متوجه میزان تغییر روند تحقیقات پزشكی در چند ماه گذشته شویم، بهتر است نگاهی به گذشته این روند بیندازیم.
قبل از بحران شیوع ویروس كرونا نوشتن پیشنهاد (پروپوزال) برای درخواست بودجه مالی چنین تحقیقاتی نزدیك به شش ماه طول میكشید و بعد از چند ماه انتظار شاید با هزینهها موافقت می‌شد. این روزها پس از پایان تحقیقات، یك مقاله برای انتشار در یك نشریه علمی آماده و ارسال می‌شود، یا شاید پیشنویسی (preprint) از آن در پایگاههایی مانند bioRxiv یا medRxiv بارگذاری شود. اما قبل از بحران كروناویروس بسیاری از محققان از انتشار پیشنویس در پایگاههای برخط (آنلاین) پرهیز میكردند. به‌علاوه بسیاری از نشریات نیز سیاست ممنوعیت ارسال مقاله برای مراكز دیگر را داشتند. اما مقالاتی كه در این پایگاهها به اشتراك گذاشته میشوند، پیشنهادها و بازخوردهای مفید و كمك‌هزینه سریعتری دریافت می‌كنند.
وقتی مقاله برای نشریه‌ای فرستاده می‌شود، برای ورود به مرحله داوری همتا ارزیابی می‌شود. به طور معمول 80 روز زمان برای بررسی نیاز است و پس از 13 هفته نتیجه اولیه اعلام خواهد شد. اگر در این مرحله مقاله پذیرفته شود، چند ماه تا انتشار نسخه كاغذی فاصله دارد. اما به این معنی نیست كه انجام این كارها ماهها وقتگیر است، بلكه فقط به اندازه یك روز كاری زمان نیاز دارد. مساله اینجاست كه فرآیند رسیدگی سریعی وجود ندارد. حتی در مواقع غیرضروری هم این فرآیند طولانی قابل قبول نیست. در عصری كه به سرعت زیاد و در دسترس بودن اطلاعات معروف است، انتشار مقالات در نشریات علمی بسیار كندتر و رنجآورتر از هر زمان دیگری به نظر میرسد.
برای این‌كه حس بهتری از این مدت زمان داشته باشید فرض كنید مقاله خود را درباره كروناویروس اواخر دی ماه، ارسال كرده و وارد مرحله داوری همتا شدهاید. اگر مقاله شما نیاز به تجدید نظر نداشته باشد تقریبا اواسط فروردین پذیرفته و اواخر فروردین پیشنویس تصحیح نشده آن به صورت آنلاین منتشر می‌شد و با طی مراحل بعدی تازه در تیرماه مقاله چاپ می‌شد!
وقتی سریعتر شدن به معنای بهتر شدن نیست!
مسلما سرعت بخشیدن به تولید علم، بهترین اتفاق نیست. بعضی اوقات حتی در زمانی كه فوریتی وجود ندارد، مقالات نادرستی در نشریات علمی منتشر می‌شود. بروز این اشتباهات طبیعی و معمولی است اما در حال حاضر نشریات علمی بیش از هر زمانی زیر فشار انتشار مقالات موثق و بدون اشتباه است. در شرایطی كه جهان در حال مقابله با این ویروس است، هر اشتباه میتواند تاثیر خطرناكی بر روند همهگیری كووید-۱۹ بگذارد. بنابراین با وجود اختلافات زیادی كه وجود دارد، اطمینان از روند درست داوری همتا بسیار مهم است.
برای نمونه نویسندگان مقالهای در اواسط بهمن ۹۸ مدعی شده بودند كه شباهتهای بین ژنوم كروناویروس جدید و ژنوم اچ‌آی‌وی حاكی از این است كه ویروس از نظر ژنتیكی مهندسی شده است. با وجود این‌كه پژوهشگران به‌سرعت دلایل لازم برای رد این ادعای نادرست را اعلام كردند، اما برای جلوگیری از مطرح‌شدن تئوری توطئه برای این بیماری دیر شده بود و كار بسیار بالا گرفت.
نویسندگان مقاله در حوزه سرم‌شناسی از دانشگاه استنفورد در فروردین ۹۹ مدعی شده بودند تا آن زمان بیش از ۵/۲ درصد جمعیت كالیفرنیا در ایالات متحده درگیر ویروس شدهاند و نرخ مرگومیر بسیار كمتر از آن است كه ادعا می‌شود. این مقاله در مرحله پیشنویس به صورت گسترده در فضای مجازی منتشر شد. بسیاری از پژوهشگران نگرانی خود را درباره روششناسی (متدولوژی) و اشتباهات ریاضی این مقاله اعلام كردند، اما نتایج آماری اولیه به‌سرعت پخش شدند و بسیاری از مردم اطلاعات نادرستی درباره گسترش ویروس شنیدند. حدود ۵۰ روز پیش فاش شد كه بودجه مالی این مطالعه درباره ویروس كرونا را دیوید نیلمن (David Neeleman) بنیانگذار شركت هواپیمایی جت‌بلو (JetBlue) و سایر شركتهای هواپیمایی تامین كرده‌اند و البته نویسندگان مقاله بخش بزرگی از یافتههای خود را منتشر نكرده‌اند. آقای نیلمن كه از مخالفان سرسخت قرنطینه است با استفاده از انگیزههای مالی مانع از انتشار اطلاعات درست شده بود!
خدماتدهندههای پیش از انتشار به‌شدت تلاش می‌كنند تا با بررسیهای بیشتر از این اتفاقات جلوگیری كنند. مشكل بالقوه این است كه رسانه‌ها باید با ملاحظه بیشتری داده‌های مورد اشاره در مقالات پیشنویس را در كار حرفه‌ای خود پوشش دهند. باید توجه داشت كه شیادی و شارلاتانی در دنیای علم هم وجود دارد. شیادان گاهی در لباس پژوهشگران و حامیان مالی آنها شیادی‌های عجیب و دور از تصور می‌كنند. روزنامهنگاری بخش مهمی از فرآیند علم است، اما این آگاهسازی علمی باید محتاطانه جلو برود. یكی از توصیههای دانشمندان به خبرنگاران این است كه هنگام نوشتن مقاله درباره یك مقاله پیشنویس، حتما نظر چند دانشمند دیگر را درباره آن تحقیق جویا شوند و در واقع یك داوری همتای غیررسمی درباره آن انجام دهند. توصیه حیاتی كه به خود پژوهشگران می‌شود این است كه نتیجهگیری فرانگرانهای را در مقاله پیشنویس خود ادعا نكنند. به اشتراك گذاشتن دادهها تقریبا همیشه برای پژوهشگران باارزش است اما چون قسمت نتیجهگیری به طور گستردهای پخش می‌شود و ممكن است تفسیرهای نادرستی از آن شود باید منتظر مشاوره و نظر سایر پژوهشگران آن حوزه ماند. به همین دلیل برخی خدماتدهندههای پیش از انتشار مانند bioRxiv شروع به غربالگری مقالاتی كرده‌اند كه ادعاهایشان براساس مدلهای محاسباتی (به جای آزمایش در دنیای واقعی) است.
استفاده از خدماتدهندههای پیش از انتشار (preprint servers) اكنون به طرز چشمگیری افزایش یافته است. اینها داده پایگاههایی هستند كه پژوهشگران مطالعات خود را قبل از داوری همتا در آنجا قرار میدهند. بازدید و دانلود مقالات در medRxiv (پایگاه پیش‌چاپ مقالات پزشكی) بیش از صد برابر و تعداد مقالات جدیدی كه بارگذاری می‌شود پنج برابر شده است. نشریات علمی نیز با موج بیسابقه ارسال مقالات برای بررسی و چاپ روبهرو شدهاند. برای مثال نشریه پزشكی نیو-اینگلند (NEJM) روزانه بین صد تا 150 مقاله درباره ویروس كرونا دریافت میكند و این تعداد حتی به 200 مقاله در روز هم رسیده است.
در همین حال موسسه ملی سلامت آمریكا و موسسههای خصوصی، روند تخصیص بودجه را برای تحقیقات ویروس كرونا تسریع كرده‌اند تا پژوهشگران بودجه لازم را برای بررسی روشهای درمانی، توسعه و ارزیابی دقیق و كامل داروها و واكسنها، مراقبتهای بیمارستانی و آزمایشهایشان در اختیار داشته باشند. اقدامات سریعتر در برابر این ویروس جان صدها هزار نفر را نجات خواهد داد. كاهش مدت زمان تصویب بودجه سبب می‌شود تا دانشمندان بر مطالعات ارزشمند و امیدواركننده متمركز شوند، سیاستگذاران بهروزرسانیهای كلیدی را سریعتر اعمال كنند و بیماران طول درمان كوتاهتری داشته باشند.
همه اینها خبرهای خوبی هستند، اما عواقبی نیز دارند؛ برای مثال كنترل كیفیت از بین خواهد رفت. خدماتدهندههای پیش از انتشار مدتهاست كه بخشی از فرآیندهای علمی محسوب میشوند، اما در حال حاضر استفاده از آنها بسیار گستردهتر شده و توجه رسانه‌ها را نیز به‌شدت به خود جلب كرده‌اند. در این روند سریعتر و جدید ممكن است مقالاتی ناقص به صورت گسترده در رسانه‌ها منتشر شده و با اطلاعرسانیهای نادرست، دانشمندان را مجبور کند وقت ارزشمند خود را صرف تصحیح این موارد كنند. اما چنین اتفاقاتی قابل كنترل بوده و مزایای یك روند علمی سریعتر بسیار بیشتر است. درعوض باید به فكر زیست‌بومی سریع و جدید در فرآیند تولید علم باشیم.
كرونا چگونه شرایط را بهتر كرده؟
بحران كروناویروس روند تحقیقات علمی را مجبور به تغییر كرده است. اما این اولین بار نیست كه نشریات علمی در شرایط بحرانی متفاوت عمل می‌كنند؛ در دو دهه گذشته وقتی سارس (SARS) و ابولا (Ebola) هم شیوع یافتند، فرآیند داوری همتا دستخوش تحول شد. البته از دید نشریات علمی این تحولات نباید استانداردها را تغییر دهد. نشریات استانداردشان را در بالاترین مرتبه حفظ می‌كنند تا مقالاتی را منتشر كنند كه با دقت بررسی و ویرایش شدهاند و درعین حال در زمان بسیار كوتاهتری پیش میروند. علاوه بر روند سریعتر نشریات، محققان بیشتری نیز به دنبال بازخوردهای مفید، تعامل و مشاركت با دیگر مقالات، از خدماتدهندههای پیش از انتشار برای به اشتراك گذاشتن مطالعاتشان قبل از داوری همتا استفاده می‌كنند. از طرف دیگر، روند دریافت بودجه نیز كه مانند انتشار مقالات علمی پر از تاخیرهای اعصاب خردكن و اتلاف وقت بود، سریعتر پیش میرود. بعضی از برنامههای غیرانتفاعی سعی می‌كنند روند درخواست حمایت مالی را در یك ساعت و بررسی درخواست را در 48 ساعت انجام دهند. به این ترتیب بودجه لازم برای تحقیقات ارزشمند در زمان بسیار كوتاهتری و بدون نیاز به بروكراسی به دست پژوهشگران میرسد.
اما از سوی دیگر داوران نیز مجبورند به جای بررسی عمیق پژوهشها و انتخاب آنها براساس این‌كه كدام یك ارزش بیشتری دارد، به اطلاعاتی مبهم از كیفیت تحقیق اعتماد كنند. اما حتی زمانی كه داوری ماهها طول میكشید باز هم در بین داوران بر سر این‌كه كدام مقاله ارزش بیشتری دارد، توافق وجود نداشت و ممكن بود بهترین پروژهها انتخاب نشوند. همچنین رابطهای بین به ثمر رسیدن پروژهها و این‌كه چقدر نتایجشان مفید و قابل استفاده باشد وجود ندارد. بنابراین میبینیم كه زمان طولانی لازم برای بررسی، بیشتر وقت تلف كردن است.
هرچه فرآیند تحقیقات علمی در هر مرحله (از دریافت بودجه و دریافت مصوبه برای اجرای تحقیق گرفته تا داوری همتا و انتشار مقاله) سریعتر پیش رود مزایای بیشتری برای ما خواهد داشت. درست است كه اكنون در مراحل انتشار نتایج تحقیقات علمی تغییراتی ایجاد شده است اما هنوز به مرحله‌ای نرسیدهایم كه پیوسته از پژوهشگران برای اجرای پژوهشها و انتشار نتایج در سریعترین زمان ممكن حمایت كنیم.
حفظ سرعت پیشرفت علم
مطمئنا فضای زیادی برای پیشرفت وجود دارد، زیرا پژوهشگران، رسانه‌ها و افراد مرتبط با فرآیند تولید علم، راه تعامل با روند جدید تحقیقات علمی را پیدا خواهند كرد؛ روندی كه با سرعت پیش میرود و بر مقالات پیشنویس تكیه دارد.
انتشار سریعتر اطلاعات مربوط به ژنوم ویروس به پژوهشگران كمك میكند تا بر اساس یافتههای یكدیگر جلو بروند. انتشار سریعتر نتایج كارآزمایی بالینی به درمان بهتر بیماری كمك كرده است. از این تحقیقات برای توصیههای بهداشت عمومی استفاده شده است. برای مثال شواهد نشان میدهد روند انتقال ویروس كووید-۱۹ در فضای باز محدود است. بنابراین شهرها آسانتر میتوانند از قرنطینه خارج شوند. همچنین با توجه به شواهد انتقال ویروس از افراد بدون علامت، مردم را به استفاده از ماسك تشویق می‌كنند.
پیشرفت سریعتر علم، زندگی افراد بسیاری را نجات داده است و وقتی بحران كووید-۱۹ نیز به پایان برسد، سرعت بخشیدن به تحقیقات علمی در زمینههای درمان سرطان، آلودگی هوا، تغییر اقلیم، واكسنهای مالاریا و... جان بسیاری را نیز همچنان نجات خواهد داد. این بحران نقش مهم دانشمندان را برای ایجاد جهان بهتری برای زندگی به روشنی به ما نشان داد. نقشی كه به هیچ وجه منحصر به دوران بحران نیست.
اما باید بپرسیم چقدر از این سریعتر شدن روندهای علمی پس از پایان بحران كووید-۱۹ پابرجا میماند؟ آیا در مورد جذب كمكهزینههای مالی همچنان مدت زمان كمتری برای درخواست و تایید آن لازم است؟ آیا عادت انتشار و تعاملات مقالات پیشنویس همچنان باقی خواهد ماند؟ آیا ممكن است فرآیندهای لازم برای انتشار مقالات سادهتر شود تا به صرف زمان چندماهه نیاز نداشته باشد؟
برگرفته از: Vox
هفت خوان پر پیچ وخم انتشار مقالات علمی
برای این‌كه بهتر متوجه میزان تغییر روند تحقیقات پزشكی در چند ماه گذشته شویم، بهتر است نگاهی به گذشته این روند بیندازیم.
قبل از بحران شیوع ویروس كرونا نوشتن پیشنهاد (پروپوزال) برای درخواست بودجه مالی چنین تحقیقاتی نزدیك به شش ماه طول میكشید و بعد از چند ماه انتظار شاید با هزینهها موافقت می‌شد. این روزها پس از پایان تحقیقات، یك مقاله برای انتشار در یك نشریه علمی آماده و ارسال می‌شود، یا شاید پیشنویسی (preprint) از آن در پایگاههایی مانند bioRxiv یا medRxiv بارگذاری شود. اما قبل از بحران كروناویروس بسیاری از محققان از انتشار پیشنویس در پایگاههای برخط (آنلاین) پرهیز میكردند. به‌علاوه بسیاری از نشریات نیز سیاست ممنوعیت ارسال مقاله برای مراكز دیگر را داشتند. اما مقالاتی كه در این پایگاهها به اشتراك گذاشته میشوند، پیشنهادها و بازخوردهای مفید و كمك‌هزینه سریعتری دریافت می‌كنند.
وقتی مقاله برای نشریه‌ای فرستاده می‌شود، برای ورود به مرحله داوری همتا ارزیابی می‌شود. به طور معمول 80 روز زمان برای بررسی نیاز است و پس از 13 هفته نتیجه اولیه اعلام خواهد شد. اگر در این مرحله مقاله پذیرفته شود، چند ماه تا انتشار نسخه كاغذی فاصله دارد. اما به این معنی نیست كه انجام این كارها ماهها وقتگیر است، بلكه فقط به اندازه یك روز كاری زمان نیاز دارد. مساله اینجاست كه فرآیند رسیدگی سریعی وجود ندارد. حتی در مواقع غیرضروری هم این فرآیند طولانی قابل قبول نیست. در عصری كه به سرعت زیاد و در دسترس بودن اطلاعات معروف است، انتشار مقالات در نشریات علمی بسیار كندتر و رنجآورتر از هر زمان دیگری به نظر میرسد.
برای این‌كه حس بهتری از این مدت زمان داشته باشید فرض كنید مقاله خود را درباره كروناویروس اواخر دی ماه، ارسال كرده و وارد مرحله داوری همتا شدهاید. اگر مقاله شما نیاز به تجدید نظر نداشته باشد تقریبا اواسط فروردین پذیرفته و اواخر فروردین پیشنویس تصحیح نشده آن به صورت آنلاین منتشر می‌شد و با طی مراحل بعدی تازه در تیرماه مقاله چاپ می‌شد!
وقتی سریعتر شدن به معنای بهتر شدن نیست!
مسلما سرعت بخشیدن به تولید علم، بهترین اتفاق نیست. بعضی اوقات حتی در زمانی كه فوریتی وجود ندارد، مقالات نادرستی در نشریات علمی منتشر می‌شود. بروز این اشتباهات طبیعی و معمولی است اما در حال حاضر نشریات علمی بیش از هر زمانی زیر فشار انتشار مقالات موثق و بدون اشتباه است. در شرایطی كه جهان در حال مقابله با این ویروس است، هر اشتباه میتواند تاثیر خطرناكی بر روند همهگیری كووید-۱۹ بگذارد. بنابراین با وجود اختلافات زیادی كه وجود دارد، اطمینان از روند درست داوری همتا بسیار مهم است.
برای نمونه نویسندگان مقالهای در اواسط بهمن ۹۸ مدعی شده بودند كه شباهتهای بین ژنوم كروناویروس جدید و ژنوم اچ‌آی‌وی حاكی از این است كه ویروس از نظر ژنتیكی مهندسی شده است. با وجود این‌كه پژوهشگران به‌سرعت دلایل لازم برای رد این ادعای نادرست را اعلام كردند، اما برای جلوگیری از مطرح‌شدن تئوری توطئه برای این بیماری دیر شده بود و كار بسیار بالا گرفت.
نویسندگان مقاله در حوزه سرم‌شناسی از دانشگاه استنفورد در فروردین ۹۹ مدعی شده بودند تا آن زمان بیش از ۵/۲ درصد جمعیت كالیفرنیا در ایالات متحده درگیر ویروس شدهاند و نرخ مرگومیر بسیار كمتر از آن است كه ادعا می‌شود. این مقاله در مرحله پیشنویس به صورت گسترده در فضای مجازی منتشر شد. بسیاری از پژوهشگران نگرانی خود را درباره روششناسی (متدولوژی) و اشتباهات ریاضی این مقاله اعلام كردند، اما نتایج آماری اولیه به‌سرعت پخش شدند و بسیاری از مردم اطلاعات نادرستی درباره گسترش ویروس شنیدند. حدود ۵۰ روز پیش فاش شد كه بودجه مالی این مطالعه درباره ویروس كرونا را دیوید نیلمن (David Neeleman) بنیانگذار شركت هواپیمایی جت‌بلو (JetBlue) و سایر شركتهای هواپیمایی تامین كرده‌اند و البته نویسندگان مقاله بخش بزرگی از یافتههای خود را منتشر نكرده‌اند. آقای نیلمن كه از مخالفان سرسخت قرنطینه است با استفاده از انگیزههای مالی مانع از انتشار اطلاعات درست شده بود!
خدماتدهندههای پیش از انتشار به‌شدت تلاش می‌كنند تا با بررسیهای بیشتر از این اتفاقات جلوگیری كنند. مشكل بالقوه این است كه رسانه‌ها باید با ملاحظه بیشتری داده‌های مورد اشاره در مقالات پیشنویس را در كار حرفه‌ای خود پوشش دهند. باید توجه داشت كه شیادی و شارلاتانی در دنیای علم هم وجود دارد. شیادان گاهی در لباس پژوهشگران و حامیان مالی آنها شیادی‌های عجیب و دور از تصور می‌كنند. روزنامهنگاری بخش مهمی از فرآیند علم است، اما این آگاهسازی علمی باید محتاطانه جلو برود. یكی از توصیههای دانشمندان به خبرنگاران این است كه هنگام نوشتن مقاله درباره یك مقاله پیشنویس، حتما نظر چند دانشمند دیگر را درباره آن تحقیق جویا شوند و در واقع یك داوری همتای غیررسمی درباره آن انجام دهند. توصیه حیاتی كه به خود پژوهشگران می‌شود این است كه نتیجهگیری فرانگرانهای را در مقاله پیشنویس خود ادعا نكنند. به اشتراك گذاشتن دادهها تقریبا همیشه برای پژوهشگران باارزش است اما چون قسمت نتیجهگیری به طور گستردهای پخش می‌شود و ممكن است تفسیرهای نادرستی از آن شود باید منتظر مشاوره و نظر سایر پژوهشگران آن حوزه ماند. به همین دلیل برخی خدماتدهندههای پیش از انتشار مانند bioRxiv شروع به غربالگری مقالاتی كرده‌اند كه ادعاهایشان براساس مدلهای محاسباتی (به جای آزمایش در دنیای واقعی) است.