پای صحبتهای روناك رستمی، مددکار اجتماعی که برای بهتر شدن حال مردم سرپلذهاب تلاش میکند
دختری در شهر روشنایی
حالا همه یادشان رفته است كه دو سال و 9 ماه پیش، زلزله 3/7 ریشتری، در ازگله آمد و خیلی از شهرهای استان كرمانشاه را لرزاند. آن زلزله ویرانیهای زیادی به بار آورد و حدود 70 هزار نفر را بیخانمان كرد. یكی از شهرهایی كه بیشترین آسیب را دید، سرپلذهاب بود. شهری كه خیلی از خانههایش تقریبا با خاك یكسان شدند. زلزله در كنار همه رنجها و مصیبتهایی كه با خودش آورد، چهره قهرمانان شهر را هم به مردم نشان داد. بعضی از آنها برای مردمشان كانكس تهیه كردند و برخی دیگر سعی كردند تا زندگی همشهریانشان را از این رو به آن كنند. اشتغالزایی یكی از مهمترین كارهایی بود كه این قهرمانان انجام دادند. این همان كاری است كه روناك رستمی در سرپلذهاب انجام میدهد. درست است كه خیلی از مدیران، سرپلذهاب را فراموش كردهاند، اما مشكلات مردم زلزلهزده همچنان ادامه دارد. روناك هم درست شبیه روز اول، كمر همت بسته و برای مردم شهرش میجنگد و به آنها كمك میكند. او رویایی در سر دارد، رویای ساخت شهری روشن برای همشهریهایش، درست شبیه به نامش كه معنای روشنایی میدهد. روناك، اسم تشكلش را گذاشته است «روژی روناكی» و میخواهد روزهای تاریك مردم زلزلهزده را روشن كند.
لیلا شوقی روزنامه نگار
زلزله و جراحت شدید
روناك دهه هفتادی است، دقیقتر اگر بخواهیم بگوییم او سال 70 به دنیا آمده است و قبل از زلزله در رشته تحصیلی خودش، مددكار اجتماعی در شهر محل زندگیاش، كار میكرده است. زلزله كه آمد، زندگی او را هم لرزاند و زیر و رو كرد. نزدیك به سه سال از زلزله گذشته است و او هنوز از روزهای سخت زلزله، با بغض و گریه یاد میكند. شاید سه سال، چهار سال یا این كه 9، 10 سال دیگر هم بگذرد و او هیچوقت ساعت 21 و 45 دقیقه 21 آبانماه را از یاد نبرد. زمانی كه در خانه، كنار خانوادهاش نشسته بود و وسط دورهمی و خنده و شوخیشان به یكباره زمین لرزید و زمین و زمان را هم برای آنها لرزاند.
روناك تمام صحنههای زلزله را ثانیه به ثانیه به یاد دارد، مثل فیلمی واقعی، هر روز برای او، خاطرات زنده میشوند. زلزله كه میآید، با خود خانه را میلرزاند، بعد اما صدایی مهیب سكوت را میشكند و تاریكی مهمان همه خانههای شهر میشود. روناك میگوید همه دویدیم به سمت بیرون از خانه، اما رفتوآمد در خانه دو طبقه آنها در زمان زلزله سخت بوده. به خاطر همین است كه در زمان بیرون رفتن از خانه، او در زیر راهپله خانه گیر میكند، میگوید: «شبیه قیامت بود، صدای شكستن شیشهها میآمد و آجرها هم روی من افتاده بود.» روناك زیر آوار میماند، خانوادهاش اما او را نجات میدهند.
شدت جراحت زیاد است. سمت راست بدنش، به كلی آسیب میبیند، از كتف تا پای راست. خاطراتش از آن شب تلخ و سنگین است. او میگوید با این حال شانس آورده است و آواری كه دقیقا بالای سرش بوده خراب نمیشود؛ كه اگر خراب میشد، گردنش هم میشكست و معلوم نیست چه اتفاقی برایش میافتاد.
روناك را غرق در خون، از زیر آوار بیرون میآورند. خانوادهاش سریع او را به بیمارستان منتقل میكنند، اما اثری از بیمارستان شهر نبوده و بیمارستان به كلی ویران شده بود. او تعریف میكند نیمه هشیار بوده و خیلی از صحنهها را میدیده است: « آن شب، قیامت به سرپلذهاب آمده بود. همه به فكر جان خود بودند.» او جنازههای زیادی را جلوی بیمارستان میبیند و تعریف میكند خیلی از بیماران، خونین و آسیبدیده با پای خودشان به بیمارستان آمده بودند و حتی نمیدانستند چه به سرشان آمده است. او از مردی میگوید كه جنازه هشت نفر از اعضای خانوادهاش را خود با دستان خودش به بیمارستان آورده بود. همه مرده بودند، مرد اما باور نداشت. تعداد زخمیها و شدت جراحات مردم شهر، به حدی بود كه خانواده روناك او را رها میكنند و برای كمكرسانی به دیگر مجروحان دست به كار میشوند. تا روز بعد و روشن شدن هوا، روناك خونریزی داشت. روز بعد او را به بیمارستان صحرایی میرسانند. یكی از اقوام رستمی كه پزشك است و برای كمكرسانی از شهرهای همسایه به صورت داوطلبانه به سرپلذهاب آمده بود، تصمیم میگیرد عملش كند؛ اما هیچ داروی بیهوشی پیدا نمیشود تا روناك را بیهوش كنند. او را بدون داروی بیهوشی و مواد سركننده عمل میكنند. روناك هنوز دردهای آن روز عمل را به یاد دارد و هنوز هم آن را احساس میكند: «زجر و دردی را كه آن روز كشیدم، هیچوقت دیگری نخواهم كشید.» سمت راست بدن او را بخیه میزنند تا تنها جلوی خونریزی را بگیرند. دردی كه از عمل كشیده اما در مقایسه با صحنهای كه بعد از عمل صحرایی دیده، كمتر است. او مادری را میبیند كه فرزندانش در آغوشش میمیرند و میگوید آن درد، از درد جراحی بدون دارو، دردناكتر بود. بعد از بندآمدن خونریزی، او را به بیمارستانی در كرمانشاه میرسانند. روناك درمجموع دو بار عمل میشود و 150 بخیه میخورد.
شروع فعالیت
تا اینجای داستان، روناك شبیه به همه همشهریهایش بوده است. در بیمارستان اما داستان او شروع میشود. میگوید: «تلویزیون كه شروع میشد و وضعیت شهرم را كه میدیدم، طاقتم طاق میشد.»
دوست داشت زودتر برگردد به شهرش و مرهمی شود برای همشهریهایش. به خاطر همین دوران نقاهت را در بیمارستان نمیگذراند.
خودش را مرخص میكند و چهار روز بعد از وقوع زلزله، برای كمك به مردمش با پاهایی برهنه و خالی از كفش، بخیههای زیاد و زخمهایی كه هنوز خوب نشدند و هنوز خونریزی دارند، یكراست به بهزیستی شهرش مراجعه میكند.
روناك رستمی به واسطه شغلش، قبلا با بهزیستی كار كرده بود و از آنجا كه روستاهای شهرش را میشناخت، بهعنوان یك نیروی آزموده كارش را شروع میكند.
كار هر روزش این میشود كه ساعت 5 صبح، از شهر بیرون بزند و برود به روستاها و به امورات مردم برسد. نیمهشب اما قهرمان داستان ما، با تنی خسته، خونآلود و فرسوده، مستقیم به بیمارستان میرود تا زخمهایش را پانسمان كنند.
زخـــــمهـــــای او عفــــــــــــونـــت مــــــــــــیكنــنــد و خردهشیشههایی كه از روز زلزله در پاهایش جاماندند، او را اذیت میكنند، او اما كوتاه نمیآید و خستگیناپذیر دست یاری به سمت همشهریهایش دراز میكند. میگوید: «هنوز به یاد دارم حرف دختربچه كوچكی كه تنها عضو زندهمانده از خانوادهاش بود. برایم تعریف كرد كه صدای ناله خانوادهاش كه زیر آوار مانده بودند، هنوز در گوشش است. من اینها را میشنیدم و نمیتوانستم نسبت به آنها بیتفاوت باشم».
كمكرسانی و مددكاری
روزهای اول، كار روناك این بود كه افراد نیازمند را شناسایی كند و كمكها را به آنها برساند. یك ماه بعد از وقوع زلزله و بعد از تمامشدن كار توزیع اقلام موردنیاز خانوادهها كار اصلی او، یعنی مددكاری به نیازمندان شروع شد. با گذشت زمان، بحران به شكل دیگری خودش را نشان داد. زلزله اصلی درون آدمهای مصیبتدیده آمده بود. روناك رستمی با همشهریانی مواجه شد كه در سوگ ازدستدادن اعضای خانواده مانده و افسرده شده بودند و حتی به این فكر میكردند كه جان خود را هم بگیرند.
كار غربالگری از آنها همین زمان شروع میشود. میگوید: «شرایط روحی و روانی واقعا بد بود. امكانات بهداشتی، امنیت اجتماعی و اعتماد اجتماعی بین مردم و دولت وجود نداشت. مردم اعتمادبهنفس خود را از دست داده بودند. تنها اعتمادی كه در شهر وجود داشت، اعتماد مردم به مردم بود كه البته خیلی كم شده بود.» بعد از مشاهدات میدانی به این نتیجه میرسد كه كاری انجام بدهد و بهطور خاص، برای گروه مشخصی فعالیت كند. گروه هدفش در ابتدا زنان و بچهها میشوند. او در همان روزهای اول میبیند كه بچهها در پاركها رها هستند و این رهاشدگی میتواند به آنها آسیب بزند. همین میشود كه به سمتشان میرود و با وسایل بازی و سرگرمی، بچهها را دور خودش جمع كرده و آموزش به آنها را شروع میكند. در ابتدا، روی زمین و در پاركها كار میكند. كمی بعد خانوادهاش به كمك میآیند و كانكسی را كه داشتند، به روناك میدهند تا در آنجا به بچهها آموزش و مهارتهای اجتماعی را یاد دهد.
كانكس اهدایی از خانواده، میشود تنها دارایی روناك و خانوادهاش در چادر زندگی میكنند تا رویای روناك متولد شود. روژی روناكی، در همان كانكس متولد شد. روناك با كمك بچهها كانكس را رنگ میكند، وسایل كاردستی و قفسههای كتاب میگذارد و آموزش را شروع میكند. او میگوید: «ما اسم كانكسمان را روژی روناكی گذاشتیم. روژی روناكی یعنی روزهای روشن، به امید اینكه روز روشنی در شهرم، شهر سرپل بیاید و بچهها در آنجا توانمند و مقتدر باشند.»
زنان سرپرست خانواده، انتخاب بعدی
فعالیتهای روناك به بچهها خلاصه نمیشود. زمانی كه به بچهها آموزش میدهد، زنانی را میبیند كه افسرده و بیحال كنار كانكسشان نشسته بودند و غمگین به گذر عمرشان نگاه میكردند. به همین دلیل به فكر میافتد این بار سراغ زنان برود، زنانی كه خیلی از آنها بعد از زلزله سرپرست خانواده شدهاند و حالا نمیدانند كه چطور شكم اعضای باقیمانده را سیر كنند.
كارآفرینی برای آنها در گوشه دیگر كانكس كوچك از همین نقطه شروع میشود. روناك، كانكس خود را به دو قسمت تقسیم میكند و بخشی را به بچهها و بخش دیگر را هم به زنان اختصاص میدهد.
آنطرف به بچهها نقاشی و كاردستی آموزش میدهد و به آنها درست رفتاركردن در جامعه را یاد میدهد و در طرف دیگر به زنان سرپرست خانواده، شیرینیپزی، قلاببافی و حتی ساخت عروسك آموزش میدهد.
این مهارتها را خودش بلد است، اما بعد از مدتی تصمیم میگیرد از خانمهای هنرمند بخواهد كه به هم، هر چه كه بلدند، بیاموزند. روشنایی شهر از همین كانكس كوچك او شروع میشود و نقطه اوج داستان او هم در همین كانكس سه در چهار اتفاق میافتد. «كار خانمها اینقدر جذاب بود كه در سالگرد زلزله در كرمانشاه نمایشگاه توانمندسازی زنان هنرمند سرپل ذهاب را راه انداختیم.»
استقبال از كار دستزنان زلزلهدیده خیلی بیشتر از انتظار روناك و خانمهاست. از آنها در شهر دیگر در اصفهان و تهران هم دعوت میكنند تا هنر دستشان را ارائه کنند. این اتفاق باعث میشود روناك انجمن خودش را یعنی انجمن روژی روناكی را راهاندازی كند.
كارآفرینی و آموزش
درست است كه كرونا آمده ، اما این دلیل نمیشود روناك بنشیند در خانه و رویای ساختن شهر روشن را فراموش كند. او حالا بهجز انجمن مردمنهادش، مدیر كلینیك مددكاری شهرش هم هست و در كنار كمك به همشهریانش، حواسش به كار خانمهای شهر هم هست. روناك میگوید بهتازگی، كارگاه دوخت را برای خانمها راه انداخته است.
كارگاهی كه در آن، زنان سرپل ذهابی دوختهای سنتی را رایگان آموزش میبینند و از همین طریق همکسب درآمد میكنند. حالا در این كارگاه، 10 نفر بهصورت مستقیم و 10 نفر هم غیرمستقیم مشغول به كار هستند. این اما تمام كارآفرینی روناك نیست.
او هنوز به زنان شهرش، مهارتهایی را آموزش میدهد. زنان زیادی بافت تابلو فرش، دوخت كاور مبلمان، خشککردن میوه، فرآوری زیتون، ساخت زیورآلات، ساخت جعبه كادو، تولید عرقیجات و تولید گیوه را در كلاسهای هنری این انجمن یاد گرفتهاند. روناك با افتخار میگوید حالا بسیاری از خانمهایی كه در انجمن او آموزش دیدهاند، خودشان كارآفرینند.
تعداد آنها را هم بهطور دقیق میداند: «دو نفر در تابلوفرش، دو نفر در عرقیجات، 15 نفر در دوخت كاور لوازم برقی، شش نفر در فرآوری زیتون، دو نفر در ساخت جعبه كادویی و سه نفر هم در ساخت زیورآلات، كارآفرین شدهاند.» زنانی كه تا چند سال پیش، حتی فكرش را هم نمیكردند كه روزی ورق زندگیشان با زلزله طور دیگری بچرخد و مسیرشان اینچنین تغییر كند. روناك حالا فقط میخندد؛ صدای خندهاش جای آن بغض اول مصاحبه را گرفته است، رویایی كه حدود سه سال پیش در زیر آوار و ویرانی شهرش متولد شد و ذهن او را روشن كرد، حالا كمكم جان گرفته و از زمینبازی بچهها به كانكس كوچك او و حالا به انجمنی بزرگ رسیده است. روناك اما هنوز به اینها راضی نیست و تا زمانی كه شهرش به روژی روناكی، شهر روشناییها تبدیل شود، میجنگد.
پروفایل:
نام: روناک رستمی
سال تولد: 1370
محل زندگی: سرپلذهاب
شغل: مددکار اجتماعی