printlogo


پای صحبت‌های روناك رستمی، مددکار اجتماعی که برای بهتر شدن حال مردم سرپل‌ذهاب ‌تلاش می‌کند
دختری در شهر روشنایی
حالا همه یادشان رفته است كه دو سال و 9 ماه پیش، زلزله 3/7 ریشتری، در ازگله آمد و خیلی از شهرهای استان كرمانشاه را لرزاند. آن زلزله ویرانی‌های زیادی به بار آورد و حدود 70 هزار نفر را بی‎خانمان كرد. یكی از شهرهایی كه بیشترین آسیب را دید، سرپل‌ذهاب بود. شهری كه خیلی از خانه‏هایش تقریبا با خاك یكسان شدند. زلزله در كنار همه رنج‌ها و مصیبت‌هایی كه با خودش آورد، چهره قهرمانان شهر را هم به مردم نشان داد. بعضی از آنها برای مردمشان كانكس تهیه كردند و برخی دیگر سعی كردند تا زندگی‏ همشهریانشان را از این رو به آن كنند. اشتغال‏زایی یكی از مهم‌ترین كارهایی بود كه این قهرمانان انجام دادند. این همان كاری است كه روناك رستمی در سرپل‌ذهاب انجام می‏دهد. درست است كه خیلی از مدیران، سرپل‌ذهاب را فراموش كرده‎اند، اما مشكلات مردم زلزله‌زده همچنان ادامه دارد. روناك هم درست شبیه روز اول، كمر همت بسته و برای مردم شهرش می‎جنگد و به آنها كمك می‎كند. او رویایی در سر دارد، رویای ساخت شهری روشن برای همشهری‏هایش، درست شبیه به نامش كه معنای روشنایی می‌دهد. روناك، اسم تشكلش را گذاشته است «روژی روناكی» و می‎خواهد روزهای تاریك مردم زلزله‎زده را روشن كند.
لیلا شوقی روزنامه نگار

زلزله و جراحت شدید 
   روناك دهه هفتادی است، دقیق‌تر اگر بخواهیم بگوییم او سال 70 به دنیا آمده است و قبل از زلزله در رشته تحصیلی خودش، مددكار اجتماعی در شهر محل زندگی‎اش، كار می‏كرده است. زلزله كه آمد، زندگی او را هم لرزاند و زیر و رو كرد. نزدیك به سه سال از زلزله گذشته است و او هنوز از روزهای سخت زلزله، با بغض و گریه یاد می‎كند. شاید سه سال، چهار سال یا این كه 9، 10 سال دیگر هم بگذرد و او هیچ‌وقت ساعت 21 و 45 دقیقه 21 آبان‎ماه را از یاد نبرد. زمانی كه در خانه، كنار خانواده‎اش نشسته بود و وسط دورهمی و خنده و شوخی‌شان به یكباره زمین لرزید و زمین و زمان را هم برای آنها لرزاند. 
 روناك تمام صحنه‎های زلزله را ثانیه به ثانیه به یاد دارد، مثل فیلمی واقعی، هر روز برای او، خاطرات زنده می‏شوند. زلزله كه می‏آید، با خود خانه را می‎لرزاند، بعد اما صدایی مهیب سكوت را می‎شكند و تاریكی مهمان همه خانه‎های شهر می‏شود. روناك می‏گوید همه دویدیم به سمت بیرون از خانه، اما رفت‏وآمد در خانه دو طبقه آنها در زمان زلزله سخت بوده.  به خاطر همین است كه در زمان بیرون رفتن از خانه، او در زیر راه‎پله خانه گیر می‏كند، می‏گوید: «شبیه قیامت بود، صدای شكستن شیشه‎ها می‏آمد و آجرها هم روی من افتاده بود.» روناك زیر آوار می‏ماند، خانواده‏اش اما او را نجات می‎دهند. 
 شدت جراحت زیاد است. سمت راست بدنش، به كلی آسیب می‏بیند، از كتف تا پای راست. خاطراتش از آن شب تلخ و سنگین است. او می‏گوید با این حال شانس آورده است و آواری كه دقیقا بالای سرش بوده خراب نمی‌شود؛ كه اگر خراب می‌شد، گردنش هم می‏شكست و معلوم نیست چه اتفاقی برایش می‌افتاد.
روناك را غرق در خون، از زیر آوار بیرون می‎آورند. خانواده‎اش سریع او را به بیمارستان منتقل می‎كنند، اما اثری از بیمارستان شهر نبوده و بیمارستان به كلی ویران شده بود. او تعریف می‏كند نیمه هشیار بوده و خیلی از صحنه‎ها را می‎دیده است: « آن شب، قیامت به سرپل‌ذهاب آمده بود. همه به فكر جان خود بودند.» او جنازه‎های زیادی را جلوی بیمارستان می‎بیند و تعریف می‎كند خیلی از بیماران، خونین و آسیب‌دیده با پای خودشان به بیمارستان آمده بودند و حتی نمی‎دانستند چه به سرشان آمده است. او از مردی می‎گوید كه جنازه هشت نفر از اعضای خانواده‏اش را خود با دستان خودش به بیمارستان آورده بود. همه مرده بودند، مرد اما باور نداشت. تعداد زخمی‏ها و شدت جراحات مردم شهر، به حدی بود كه خانواده روناك او را رها می‏كنند و برای كمك‎رسانی به دیگر مجروحان دست به كار می‏شوند.  تا روز بعد و روشن شدن هوا، روناك خونریزی داشت. روز بعد او را به بیمارستان صحرایی می‏رسانند. یكی از اقوام رستمی كه پزشك است و برای كمك‏رسانی از شهرهای همسایه به صورت داوطلبانه به سرپل‌ذهاب آمده بود، تصمیم می‌گیرد عملش ‏كند؛ اما هیچ داروی بیهوشی پیدا نمی‌شود تا روناك را بیهوش كنند. او را بدون داروی بیهوشی و مواد سركننده عمل می‏كنند. روناك هنوز دردهای آن روز عمل را به یاد دارد و هنوز هم آن را احساس می‏كند: «زجر و دردی را كه آن روز كشیدم، هیچ‎وقت دیگری نخواهم كشید.» سمت راست بدن او را بخیه می‏زنند تا تنها جلوی خونریزی را بگیرند. دردی كه از عمل كشیده اما در مقایسه با صحنه‏ای كه بعد از عمل صحرایی دیده، كمتر است. او مادری را می‏بیند كه فرزندانش در آغوشش می‏میرند و می‏گوید آن درد، از درد جراحی بدون دارو، دردناك‎تر بود. بعد از بندآمدن خونریزی، او را به بیمارستانی در كرمانشاه می‏رسانند. روناك درمجموع دو بار عمل می‎شود و 150 بخیه می‏خورد.

شروع فعالیت
 تا اینجای داستان، روناك شبیه به همه همشهری‏هایش بوده است. در بیمارستان اما داستان او شروع می‏شود. می‎گوید: «تلویزیون كه شروع می‏شد و وضعیت شهرم را كه می‏دیدم، طاقتم طاق می‏شد.» 
دوست داشت زودتر برگردد به شهرش و مرهمی شود برای همشهری‏هایش. به خاطر همین دوران نقاهت را در بیمارستان نمی‎گذراند. 
خودش را مرخص می‏كند و چهار روز بعد از وقوع زلزله، برای كمك به مردمش با پاهایی برهنه و خالی از كفش، بخیه‎های زیاد و زخم‏هایی كه هنوز خوب نشدند و هنوز خونریزی دارند، یكراست به بهزیستی شهرش مراجعه می‎كند. 
روناك رستمی به واسطه شغلش، قبلا با بهزیستی كار كرده بود و از آنجا كه روستاهای شهرش را می‏شناخت، به‌عنوان یك نیروی آزموده كارش را شروع می‌كند. 
كار هر روزش این می‌شود كه ساعت 5 صبح، از شهر بیرون بزند و برود به روستاها و به امورات مردم برسد. نیمه‏شب اما قهرمان داستان ما، با تنی خسته، خون‎آلود و فرسوده، مستقیم به بیمارستان می‏رود تا زخم‎هایش را پانسمان كنند. 
زخـــــم‎هـــــای او عفــــــــــــونـــت مــــــــــــی‏كنــنــد و خرده‌شیشه‎هایی كه از روز زلزله در پاهایش جاماندند، او را اذیت می‏كنند، او اما كوتاه نمی‎آید و خستگی‎ناپذیر دست یاری به سمت همشهری‏هایش دراز می‎كند. می‏گوید: «هنوز به یاد دارم حرف دختربچه كوچكی كه تنها عضو زنده‌مانده از خانواده‎اش بود. برایم تعریف كرد كه صدای ناله خانواده‏اش كه زیر آوار مانده بودند، هنوز در گوشش است. من این‎ها را می‏شنیدم و نمی‎توانستم نسبت به آنها بی‎تفاوت باشم».

كمك‏رسانی و مددكاری
 روزهای اول، كار روناك این بود كه افراد نیازمند را شناسایی كند و كمك‎ها را به آنها برساند. یك ماه بعد از وقوع زلزله و بعد از تمام‌شدن كار توزیع اقلام موردنیاز خانواده‎ها كار اصلی او، یعنی مددكاری به نیازمندان شروع شد. با گذشت زمان، بحران به شكل دیگری خودش را نشان داد. زلزله اصلی درون آدم‌های مصیبت‌دیده آمده بود. روناك رستمی با همشهریانی مواجه شد كه در سوگ ازدست‌دادن اعضای خانواده مانده و افسرده شده بودند و حتی به این فكر می‏كردند كه جان خود را هم بگیرند. 
كار غربالگری از آنها همین زمان شروع می‏شود. می‏گوید: «شرایط روحی و روانی واقعا بد بود. امكانات بهداشتی، امنیت اجتماعی و اعتماد اجتماعی بین مردم و دولت وجود نداشت. مردم اعتمادبه‌نفس خود را از دست داده‎ بودند. تنها اعتمادی كه در شهر وجود داشت، اعتماد مردم به مردم بود كه البته خیلی كم شده بود.» بعد از مشاهدات میدانی به این نتیجه می‏رسد كه كاری انجام بدهد و به‌طور خاص، برای گروه مشخصی فعالیت كند. گروه هدفش در ابتدا زنان و بچه‎ها می‏شوند. او در همان روزهای اول می‏بیند كه بچه‎ها در پارك‌ها رها هستند و این رهاشدگی می‏تواند به آنها آسیب بزند. همین می‏شود كه به سمت‌شان می‏رود و با وسایل بازی و سرگرمی، بچه‏ها را دور خودش جمع كرده و آموزش به آنها را شروع می‌كند. در ابتدا، روی زمین و در پارك‏ها كار می‌كند. كمی بعد خانواده‏اش به كمك می‌آیند و كانكسی را كه داشتند، به روناك می‏دهند تا در آنجا به بچه‏ها آموزش و مهارت‎های اجتماعی را یاد دهد. 
كانكس اهدایی از خانواده، می‏شود تنها دارایی روناك و خانواده‎اش در چادر زندگی می‏كنند تا رویای روناك متولد شود. روژی روناكی، در همان كانكس متولد شد. روناك با كمك بچه‏ها كانكس را رنگ می‏كند، وسایل كاردستی و قفسه‏های كتاب می‏گذارد و آموزش را شروع می‏كند. او می‏گوید: «ما اسم كانكس‌مان را روژی‎ روناكی گذاشتیم. روژی روناكی یعنی روزهای روشن، به امید این‌كه روز روشنی در شهرم، شهر سرپل بیاید و بچه‏ها در آنجا توانمند و مقتدر باشند.»

زنان سرپرست خانواده، انتخاب بعدی
 فعالیت‏های روناك به بچه‏ها خلاصه نمی‏شود. زمانی كه به بچه‎ها آموزش می‎دهد، زنانی را می‎بیند كه افسرده و بی‌حال كنار كانكس‌شان نشسته بودند و غمگین به گذر عمرشان نگاه می‏كردند. به همین دلیل به فكر می‏افتد این بار سراغ زنان برود، زنانی كه خیلی از آنها بعد از زلزله سرپرست خانواده شده‎اند و حالا نمی‏دانند كه چطور شكم اعضای باقیمانده را سیر كنند. 
كارآفرینی برای آنها در گوشه دیگر كانكس كوچك از همین نقطه شروع می‏شود. روناك، كانكس خود را به دو قسمت تقسیم می‏كند و بخشی را به بچه‏ها و بخش دیگر را هم به زنان اختصاص می‏دهد.
 آن‌طرف به بچه‏ها نقاشی و كاردستی آموزش می‏دهد و به آنها‎ درست رفتار‌كردن در جامعه را یاد می‏دهد و در طرف دیگر به زنان سرپرست خانواده، شیرینی‎پزی، قلاب‏بافی و حتی ساخت عروسك آموزش می‏دهد. 
این مهارت‌ها را خودش بلد است، اما بعد از مدتی تصمیم می‏گیرد از خانم‏های هنرمند بخواهد كه به هم، هر چه كه بلدند، بیاموزند. روشنایی شهر از همین كانكس كوچك او شروع می‏شود و نقطه اوج داستان او هم در همین كانكس سه در چهار اتفاق می‌افتد. «كار خانم‏ها این‌قدر جذاب بود كه در سالگرد زلزله در كرمانشاه نمایشگاه توانمندسازی زنان هنرمند سرپل ذهاب را راه انداختیم.» 
استقبال از كار دست‌زنان زلزله‌دیده خیلی بیشتر از انتظار روناك و خانم‏هاست. از آنها‏ در شهر دیگر در اصفهان و تهران هم دعوت می‏كنند تا هنر دست‌شان را ارائه کنند. این اتفاق باعث می‌شود روناك انجمن خودش را یعنی انجمن روژی روناكی را راه‎اندازی كند. 

كارآفرینی و آموزش 
 درست است كه كرونا آمده ، اما این دلیل نمی‏شود روناك بنشیند در خانه و رویای ساختن شهر روشن را فراموش كند. او حالا به‌جز انجمن مردم‏نهادش، مدیر كلینیك مددكاری شهرش هم هست و در كنار كمك به همشهریانش، حواسش به كار خانم‎های شهر هم هست. روناك می‏گوید به‌تازگی، كارگاه دوخت را برای خانم‌ها راه انداخته است. 
كارگاهی كه در آن، زنان سرپل ذهابی دوخت‏های سنتی را رایگان آموزش می‏بینند و از همین طریق هم‌کسب درآمد می‏كنند. حالا در این كارگاه، 10 نفر به‌صورت مستقیم و 10 نفر هم غیرمستقیم مشغول به كار هستند. این اما تمام كارآفرینی روناك نیست. 
او هنوز به زنان شهرش، مهارت‌هایی را آموزش می‏دهد. زنان زیادی بافت تابلو فرش، دوخت كاور مبلمان، خشک‌کردن میوه، فرآوری زیتون، ساخت زیورآلات، ساخت جعبه كادو، تولید عرقیجات و تولید گیوه را در كلاس‏های هنری این انجمن یاد گرفته‌اند. روناك با افتخار می‎گوید حالا بسیاری از خانم‏هایی كه در انجمن او آموزش دیده‌اند، خودشان كارآفرینند. 
تعداد آنها را هم به‌طور دقیق می‌داند: «دو نفر در تابلو‌فرش، دو نفر در عرقیجات، 15 نفر در دوخت كاور لوازم برقی، شش نفر در فرآوری زیتون، دو نفر در ساخت جعبه كادویی و سه نفر هم در ساخت زیورآلات، كارآفرین شده‏اند.»  زنانی كه تا چند سال پیش، حتی فكرش را هم نمی‏كردند كه روزی ورق زندگی‏شان با زلزله طور دیگری بچرخد و مسیر‏شان این‌چنین تغییر كند. روناك حالا فقط می‏خندد؛ صدای خنده‎اش جای آن بغض اول مصاحبه را گرفته است، رویایی كه حدود سه سال پیش در زیر آوار و ویرانی شهرش متولد شد و ذهن او را روشن كرد، حالا كم‏كم جان گرفته و از زمین‌بازی بچه‏ها به كانكس كوچك او و حالا به انجمنی بزرگ رسیده است. روناك اما هنوز به اینها راضی نیست و تا زمانی كه شهرش به روژی روناكی، شهر روشنایی‎ها تبدیل شود، می‎جنگد.

پروفایل:
  نام: روناک رستمی
  سال تولد: 1370
  محل زندگی: سرپل‌ذهاب
  شغل: مددکار اجتماعی