آشتی با ژول ورن
هدی برهانی آموزگار
قفسه كتابهای علمی - تخیلی در دوران كودكی ما خیلی پررونق بود. شاید آن زمان كه تلویزیون كارتون «دور دنیا در هشتاد روز» را پخش میكرد سرآغاز دلبستگی نوجوانها به كتابهای علمی - تخیلی شد. كسی چه میداند؟ اما هرچه هست نمیشود این حقیقت را كتمان كرد كه غالب طرفداران این ژانر علاقهشان را مدیون «ژول ورن» هستند.
آن زمان كه دانشآموز بودم زنگ تفریحهای زیادی را بین قفسههای كتابخانه دنبال كتابهای علمی - تخیلی گشتم. روزهایی بود كه آثار آقای ورن از دستم نمیافتاد. كلید كرده بودم روی این موضوع و دستبردار هم نبودم. از بین نویسندگان ایرانی اما كمتر كتابی را میشد در این زمینه پیدا كرد. شاید پركارترین نویسنده این ژانر خانم «فریبا كلهر» بود. او را با «هوشمندان سیاره اوراك» شناختم.
داستان محبوب دیگری كه در كودكی و نوجوانی ما بازار داغی داشت، «سفرهای علمی» بود. یادتان هست؟ ساعت 4 مینشستیم برنامه كودك شروع شود و صدای زنگ خوردن تلفنهای پشت سر هم پخش شود: «الو، سفرهای علمی؟ سفرهای علمی؟» بعد هم خانم فریزل با مینیبوس بچهها توی قاب بیاید و اردوی علمی جدید را شروع كند. سفرهای علمی علاوه بر اینكه كارتون موفقی بود یك مجموعه كتاب خیلی هیجانانگیز هم بود. كتابی با سبك كمیكاستریپهای محبوب. مشتری پروپاقرص خانم فریزل و داستانهایش بیشك آناهیتا بود. آناهیتا دانشآموز 14 سالهای بود كه از خواندن كتابهای علمی خسته نمیشد. كاری نداشت كه گروه سنی آن كتاب چیست، با علاقه آن را میخواند و نتبرداری میكرد. دیدن علاقه او من را وادار میكرد كه كتابهای بهتر و جدیدتر را به كتابخانه مدرسه اضافه كنم. یكی از آن چیزهایی كه واقعا دوست داشتم در كتابخانه مدرسه بیشتر داشته باشیمشان همین كتابهای علمی -تخیلی بودند. كتابهایی كه حقایق علمی را در دل كلمات داستانی پركشش و هیجانانگیز پنهان میكردند.
با همین بهانه، چند وقتی بود كه درباره استورات گیبز بیشتر میخواندم. الحق كه كتابهای خوبی داشت و بین بچههای آنطرف آب خیلی محبوب بود. وقتی فهمیدم چندتا از كتابهایش در ایران ترجمه شده سر از پا نمیشناختم، بیدرنگ آنها را سفارش دادم و منتظر ماندم تا آناهیتا را در كتابخانه در حال امانتگرفتن آنها ببینم.
«قرارگاه فضایی آلفا» هنوز به قفسه تازهها نرسیده بود كه با آناهیتا به خانه برده شد. دخترك با چنان ذوقی كارت امانت را پر میكرد كه آدم هوس میكرد دوباره نوجوان شود تا لحظهای جای او باشد. چند روز بعد وقتی برای پس دادن كتاب برگشت با هم درباره آن گفتوگو كردیم. داستان هیجانانگیز كتاب و توصیفاتش از فضا و ایستگاه فضایی او را به وجد آورده بود. میگفت اینكه همه چیز در قالب داستان بیان شده بود اشتیاق آدم را برای خواندن بیشتر میكرد. این ذوق كردنش چقدر شبیه به ذوق كردن ما بود وقتی ژول ورن میخواندیم. شاید دوباره وقتش رسیده كه ما علمی - تخیلیخوانها سراغ كتابهای نوجوانیمان برویم.