برنامههایی شبیه میدون یا کارستون یا... با پیروی از الگوی خارجی به اسم شارک تنک ساخته شدهاند. برنامهای شبیه تلنتشوها یا همان برنامههای استعدادیابی اما در قالب کارآفرینی و اقتصاد.
این فرم از رئالیتیشوها سالهاست شناخته شده اما به واسطه تفاوت فضای کارآفرینی ایران با کشورهای دیگر چندسالی دیرتر پایشان به تلویزیون ما باز شد. در این گزارش به جزئیات این برنامه و ساختارش میپردازیم.
شارک تنک Shark Tank یک برنامه تلویزیونی در قالب رئالیتیشو است که از سال ۲۰۰۹ از کانال ایبیسی امریکا پخش میشود. در این برنامه افراد عادی که میخواهند تجارت خود را شروع کنند ایده خود را در مقابل پنج سرمایهدار موفق که به شارک یا کوسه معروف هستند، معرفی میکنند. سرمایهداران (شارکها) با سوالات گوناگون ایده آنها را بررسی میکنند و در انتها یا ایده را برای سرمایهگذاری مناسب تشخیص داده و معامله کرده یا آن را رد میکنند.
نمونه مشابه این برنامه تلویزیونی ابتدا از یک کانال ژاپنی پخش میشد و نسخههای دیگری نیز در کشورهای پرتغال، استرالیا و ایتالیا از سال ۲۰۱۵ شروع به کار کردند.
روال کار به این شکل است که فرد ایدهپرداز در مقابل پنج سرمایهگذار قرار میگیرد تا از ایده و یا محصول خود دفاع کند. این شخص باید بتواند نظر سرمایهگذاران را به خود جلب و سرمایه جذب کنند. گاهی بین کوسهها یا همان سرمایهگذاران رقابت شدید برای ربودن ایده ایجاد میشود و سعی میکنند با پیشنهاد بهتر در اجرای ایده و عرضه آن به بازار از سایر کوسهها پیشی بگیرند. این سرمایهگذارها که به نوعی ایدهها را داوری میکنند مانند کوسههایی هستند که دور طعمه خود میچرخند. پوستر این برنامه به خوبی نمایانگر این ایده است و نشان میدهد که چرا برای یک برنامه اقتصادی چنین نامی انتخاب شده است.
معمولا برای افرادی که ایدهشان پذیرفته شده رقم ۵۰ تا ۵۰۰ هزار دلار سرمایه پیشنهاد میشود که ایدهپرداز میتواند قبول یا رد کند. در صورتی که ایده او مورد استقبال بیش از یک نفر قرار گیرد، ایدهپرداز میتواند پیشنهادی را که سرمایه یا مزیت رقابتی بیشتری داشته باشد، انتخاب کند. تا قبل از سال ۲۰۱۳ مبتکران قبل از شروع برنامه قراردادی را با تهیهکننده میبستند که در صورت به در آمد رسیدن طرح، ۵ درصد از سهام آن به برنامه میرسید، اما بعد از این سال این قانون از برنامه حذف شد.
طبق آمار TV Guide تا آخر سال ۲۰۱۲، سرمایهگذاران این برنامه، 12/4 میلیون دلار صرف ایدههای مختلف کردند که برخی به نتیجه رسیده و تعدادی نیز بینتیجه مانده است. در صورت نتیجه ندادن نیز حضور در برنامه تبلیغی برای سرمایهگذار است و همین کافی است تا در برنامه شرکت کند.
در این برنامه علاوه بر لینک شدن ایدهپرداز و سرمایهگذار، اشکالات و نواقص طرحهای اولیه نیز بررسی شده و به افراد گوشزد میشود. همین رویه باعث میشود تا نواقص یک ایده زودتر برطرف شده و به محصول کاربردی تبدیل شود.
وجود چنین برنامههایی باعث میشود تا ایدهها و طرحهای اولیه افراد توسط سرمایهگذاران دیده شود. هر چند عده کمی میتوانند سرمایهگذاران را قانع کرده و دست پر از برنامه بروند اما همین عده کم، چراغ امید را برای دیگران روشن نگه میدارند.
هر جامعهای نیازمند چنین بسترهایی است تا بتواند مسیر کارآفرینی و پیشرفت را راحتتر طی کند. به هر حال تماشای این برنامه کارآفرینی تنها کاری است که الان میتوانیم انجام دهیم. شاید با دیدن شارک تنک ایدهای در ذهن شما شکل گرفت یا اینکه تصمیم به راهاندازی چنین برنامهای گرفتید.
معروفترین داور برنامه shark tank چه کسی است؟
آقای کوسه
مارک کوبان که اسمش در حوزههای مختلفی دیده میشود مشهورترین داور برنامه شبکه abc است.
مارک کوبان علاوهبر برنامهی شارک تنک در سریالها و فیلمهای متعددی نقشآفرینی کردهاست.
مارک پس از فارغالتحصیلی بهسرعت بهدنبال شغل بود و با وجود کسب مدرک کارشناسی در رشتهی مدیریت، الزامی به اشتغال در رشتهی مربوطه نداشت. اولین شغل رسمی میلیاردر امروزی، پیشخدمتی بود. او سپس وارد دنیای کامپیوتر شد و بهعنوان نمایندهی فروش نرمافزارهای کامپیوتری فعالیت میکند. سرمایهگذار بزرگ آمریکایی از همان سالهای ابتدایی فعالیت، علاقه خود را به مدیریت کسبوکار اختصاصی نشان میداد. او در سالهای بعد سرمایهگذاریهای مختلفی را امتحان میکند و تقریبا در همه آنها موفق میشود.
راز رسانه
فعالیت در دنیای رسانه روزبهروز کوبان را بیشتر با شهرت و مفاهیم دنیای جدید آشنا میکرد. او در سال ۲۰۰۴ حرکت بزرگی برای نفوذ بیشتر در شبکههای آمریکایی انجام داد و با شبکهی ABC وارد همکاری شد. همکاری آنها مسابقهای بهنام The Benefactor بود که با هدف بردن جایزهی یک میلیون دلاری و تحت داوری کوبان برگزار میشد. درنهایت اولین برنامهی جدی تلویزیونی کوبان بهخاطر عدم استقبال از سوی مخاطبان به تعطیلی کشیده شد.
ترکیب رسانه و دنیای فناوری همیشه بخش مهمی از فعالیتهای کوبان را تشکیل دادهاند. او در دورهها مختلف شرکتهای متفاوتی را در حوزه رسانه ثبت کرده و با استفاده از آنها علاوه بر درآمد زایی به شهرت خودش اضافه کرده است.
پول و شهرت مهمترین کار کوبان در حوزه رسانه شارک تنک است. مارک کوبان از سال ۲۰۱۱ بهعنوان یکی از سرمایهگذارهای اصلی در شارک تنک حضور دارد.
کوبان طبق آخرین آمارها تا ۲۰۱۵ در ۸۵ استارتاپ برنامهی شارک تنک سرمایهگذاری کرد که مجموع سرمایهگذاریهایش را در این برنامه به 9/19 میلیون دلار رساند. البته آمارها از سرمایهگذاریهای شارک تنک با هم تفاوتهای کلی دارند چون سرمایهگذاریهای نهایی کمی پس از پخش برنامهی اصلی رخ میدهند و شاید در برخی مواقع توافقی بین طرفین رخ ندهد.
از زمان پیوستن کوبان به شارک تنک، این برنامهی تلویزیونی رشد قابلتوجهی تجربه کرد و چند جایزهی امی و برخی جوایز تلویزیونی دیگر به آنها تعلق گرفت. درحالحاضر کوبان با سرمایهای حدود ۷/۳ میلیارد دلار، پس از ریچارد برانسون، دومین سرمایهگذار ثروتمند شارک تنک محسوب میشود.