رمان «آناكارنینا» را باید اثری دانست كه طلیعه‌های مدرنیته را در آن می‌توان به‌خوبی مشاهده كرد
تولستوی بدون توقف
حسام آبنوس دبیر قفسه
خواندن شاهكارهای ادبیات جهان و حتی اگر این‌طور از آنها یاد نكنیم و بگوییم خواندن آثار كلاسیك و نویسندگانی كه به بزرگی از آنها یاد می‌كنند علاوه بر این‌كه یكی از تفریح‌های جذاب برای سرك‌كشیدن مثلا به ۱۵۰ سال یا قبل‌تر است، از پایه‌های خواندن و مطالعه جدی نیز محسوب می‌شود و اگر كسی می‌خواهد با آثار مهم آشنا شود یا از نویسنده‌های مهم بخواند راهی ندارد مگر این‌كه از آثار نویسندگان اصطلاحا كلاسیك جهان ادبیات بخواند. شاید مشهورترین نویسنده‌های این گروه نیز در كشور خرس‌ها یا همان روسیه پیدا شوند و بهتر است بگوییم تجمع نویسنده‌های كلاسیك در روسیه بیشتر از سایر نقاط جهان است. به شكلی كه وقتی دقیق می‌شویم انگار رمان یك سنت روسی است در حالی كه رمان اساسا سنتی اروپایی و متعلق به غرب آن است، ولی روسیه در آن سرآمد شده و بزرگان ادبیات جهان در آب و هوای این كشور نفس كشیده‌اند.
تولستوی را هم خوانندگان و هم كارشناسان یكی از قله‌های داستان روسیه و جهان می‌دانند كه آثار بسیاری از او در تاریخ ادبیات جاودانه شده و بسیاری با گذشت بیش از 100 سال از مرگش، همچنان آثارش را مطالعه می‌كنند و به‌عنوان یكی از نویسنده‌های اثرگذار بر نویسنده‌های بعد از خود از آن یاد می‌كنند. نابوكف، درباره تولستوی می‌گوید: «تولستوی بزرگ‌ترین داستان‌نویس روسی است. اگر پیشگامان او یعنی پوشكین و لرمانتُف را كنار بگذاریم، می‌شود بزرگ‌ترین هنرمندان روسی را در عرصه نثر به این ترتیب نام برد: اول، تولستوی؛ دوم، گوگول؛ سوم، چخوف؛ چهارم، تورگینیف. این كم و بیش مثل نمره دادن به ورقه دانشجویان است و شك ندارم داستایفسكی و سالتیكف دمِ در اتاقم ایستاده‌اند تا بر سر نمره‌های كم‌شان چانه بزنند.»
نویسنده‌ای كه اگر كسی «مرگ ایوان ایلیچ» او را نخوانده یا حتی اسمش را هم نشنیده باشد حتما نام رمان بزرگ او یعنی «جنگ و صلح» را شنیده و شاید حتی سودای خواندن این كار بزرگ ادبیات را نیز در سر داشته باشد. اثری كه با بیش از ۵۰۰ شخصیت یكی از آثار مهم ادبیات داستانی جهان است كه به زبان‌های بسیاری ترجمه و خوانده شده است.
آناكارنینا در كنار جنگ و صلح اثر مهم دیگری از تولستوی است كه درباره آن بسیار سخن گفته شده است. اثری كه جلوه‌های زندگی مدرن به‌خوبی مشهود است و نویسنده تاثیر مدرنیته بر اخلاق روسی را به‌خوبی بازنمایی كرده است. اثری كه قصه‌های بسیاری در آن خواننده را سرگرم می‌كند و شخصیت‌های متعدد گاهی سررشته اتفاقات را از دست او خارج می‌كند؛ شخصیت‌هایی كه تشابه نام‌هایشان سبب می‌شود خواننده گاهی از روال داستان خارج شود و اندكی دنبال نام‌ها برود و هركدام را گوشه ذهنش جا بدهد.
آناكارنینا قصه زنی است كه بسیاری او را یكی از جذاب‌ترین قهرمانان زن داستان‌های جهان می‌دانند، زنی كه از ویژگی‌هایی مانند جوانی، خوش‌سیمایی و نیك‌سرشتی در كنار محرومیت بهره می‌برد و این ویژگی‌ها سبب شده شخصیتش متمایز از زن‌های موجود در داستان‌های جهان باشد. این ویژگی‌ها كه در بافت داستان خودش را نشان می‌دهد سبب می‌شود نتوانید او را از ذهن‌تان كنار بگذارید و با او هم‌داستان نشوید. البته تولستوی طوری او را خلق نكرده كه با رفتارهایش همراهی كنید، بلكه گاهی به او انتقاد می‌كنید و رفتارهایش را با همسرش و اطرافیان مردود می‌دانید. اما با این حال اینها دلیل نمی‌شود كه قصه این زن و ماجراجویی‌هایش را دوست نداشته باشید. او در كنار ویژگی‌های زنانه سرشت اخلاقی كامل و استواری دارد و تولستوی كه در حین نوشتن آناكارنینا درگیر مباحث فلسفی، اخلاقی و به اعتقاد برخی ایدئولوژیك شده بود در این داستان كشمكش‌های خود را نیز در داستانش قرار می‌دهد كه البته شاید از نظر خواننده امروزی جای طرح كردن این موضوعات در داستان نباشد، ولی نمی‌توان انكار كرد بسیاری از متفكران و حتی نویسنده‌هایی كه ادعای متفكر بودن نداشتند هم افكار و نظرات خود را در داستان‌شان بازتاب می‌دهند و اگر نباشد اساسا یك پای داستان لنگ است. شخصیت «لوین» در این رمان به نظر می‌رسد نماد تولستوی باشد و تولستوی خودش را با این شخصیت در داستان نشان خواننده می‌دهد. شخصیتی كه درگیری‌های بسیاری دارد و در حالی كه شدیدا به سنت‌ها پایبند است، اما از پدیده‌های عالم مدرن بی‌تاثیر نیست و تلاش می‌كند آنها را در خود هضم کرده و برای آنها راه چاره‌ای پیدا كند.
بعید است خواننده‌ای پیدا شود که با هیچ‌كدام از شخصیت‌های موجود در كتاب هم‌داستان نشود. به عبارتی تولستوی طوری افراد با نگاه‌ها و موقعیت‌های مختلف را در داستانش آورده که خواننده حتما یك گوشه از داستان می‌ایستد و از آنجا به اتفاقات نگاه می‌كند. این هنری است كه تولستوی را تبدیل به نویسنده مهم ادبیات جهان كرده است. ولادیمیر نابوكف درباره او نوشته: «وقتی آدم دارد تورگینیف می‌خواند، می‌داند دارد تورگینیف می‌خواند. وقتی آدم تولستوی می‌خواند، می‌خواند چون نمی‌تواند آن را زمین بگذارد» و این همان اتفاقی است كه در این داستان نیز خواننده با آن روبه‌رو خواهد شد و راه فراری برایش وجود ندارد.
تولستوی در این داستان در توصیف‌ها و جزئیات ظرافت بسیاری به‌خرج داده و خواننده اگر خود را به دست داستان بسپارد و رها كند؛ می‌تواند خود را در صحنه صحنه رمان از مسكو و سن‌پترزبورگ گرفته تا روستایی كه لوین در آن اقامت دارد، ببیند. تولستوی در نثرش از هیچ چیز كوتاهی نكرده و هرچیزی كه به غنای داستانش كمك كند را به خدمت گرفته تا خواننده خود را با نمونه درخشان یك اثر داستانی روبه‌رو كند.
آناكارنینا را باید یكی از آثار مهم انتهای قرن نوزدهم دانست كه در آن مساله اخلاق و مواجهه آن با پدیده‌های مدرنیته و اخلاق مدرن را به‌خوبی می‌توان تماشا كرد؛ مساله‌ای كه اندیشمندان بسیاری حول آن سخن گفته‌اند و نشان می‌دهد تولستوی هم از جریان‌های روز فكری خود عقب نبوده، بلكه همپا و حتی جلوتر از آنها به موضوعات فكر می‌كرده است.
در مجموع رمان آناكارنینا را، هم باید به عنوان یك تفریح جذاب دنبال كرد و هم برای این‌كه ببینیم كه جهان در ابتدای قرن بیستم شاهد چه تغییراتی و در چه زمینه‌هایی بوده است؛ اتفاقی كه تولستوی در رمانش به‌دقت آن را روایت كرده و فقط کافی است خواننده دقیق و با حوصله‌ای پیدا شود تا از این نکات و ریزبینی‌های لئو تولستوی استفاده کند.
تولستوی را هم خوانندگان و هم كارشناسان یكی از قله‌های داستان روسیه و جهان می‌دانند كه آثار بسیاری از او در تاریخ ادبیات جاودانه شده و بسیاری با گذشت بیش از 100 سال از مرگش، همچنان آثارش را مطالعه می‌كنند و به‌عنوان یكی از نویسنده‌های اثرگذار بر نویسنده‌های بعد از خود از آن یاد می‌كنند. نابوكف، درباره تولستوی می‌گوید: «تولستوی بزرگ‌ترین داستان‌نویس روسی است. اگر پیشگامان او یعنی پوشكین و لرمانتُف را كنار بگذاریم، می‌شود بزرگ‌ترین هنرمندان روسی را در عرصه نثر به این ترتیب نام برد: اول، تولستوی؛ دوم، گوگول؛ سوم، چخوف؛ چهارم، تورگینیف. این كم و بیش مثل نمره دادن به ورقه دانشجویان است و شك ندارم داستایفسكی و سالتیكف دمِ در اتاقم ایستاده‌اند تا بر سر نمره‌های كم‌شان چانه بزنند.»
نویسنده‌ای كه اگر كسی «مرگ ایوان ایلیچ» او را نخوانده یا حتی اسمش را هم نشنیده باشد حتما نام رمان بزرگ او یعنی «جنگ و صلح» را شنیده و شاید حتی سودای خواندن این كار بزرگ ادبیات را نیز در سر داشته باشد. اثری كه با بیش از ۵۰۰ شخصیت یكی از آثار مهم ادبیات داستانی جهان است كه به زبان‌های بسیاری ترجمه و خوانده شده است.
آناكارنینا در كنار جنگ و صلح اثر مهم دیگری از تولستوی است كه درباره آن بسیار سخن گفته شده است. اثری كه جلوه‌های زندگی مدرن به‌خوبی مشهود است و نویسنده تاثیر مدرنیته بر اخلاق روسی را به‌خوبی بازنمایی كرده است. اثری كه قصه‌های بسیاری در آن خواننده را سرگرم می‌كند و شخصیت‌های متعدد گاهی سررشته اتفاقات را از دست او خارج می‌كند؛ شخصیت‌هایی كه تشابه نام‌هایشان سبب می‌شود خواننده گاهی از روال داستان خارج شود و اندكی دنبال نام‌ها برود و هركدام را گوشه ذهنش جا بدهد.
آناكارنینا قصه زنی است كه بسیاری او را یكی از جذاب‌ترین قهرمانان زن داستان‌های جهان می‌دانند، زنی كه از ویژگی‌هایی مانند جوانی، خوش‌سیمایی و نیك‌سرشتی در كنار محرومیت بهره می‌برد و این ویژگی‌ها سبب شده شخصیتش متمایز از زن‌های موجود در داستان‌های جهان باشد. این ویژگی‌ها كه در بافت داستان خودش را نشان می‌دهد سبب می‌شود نتوانید او را از ذهن‌تان كنار بگذارید و با او هم‌داستان نشوید. البته تولستوی طوری او را خلق نكرده كه با رفتارهایش همراهی كنید، بلكه گاهی به او انتقاد می‌كنید و رفتارهایش را با همسرش و اطرافیان مردود می‌دانید. اما با این حال اینها دلیل نمی‌شود كه قصه این زن و ماجراجویی‌هایش را دوست نداشته باشید. او در كنار ویژگی‌های زنانه سرشت اخلاقی كامل و استواری دارد و تولستوی كه در حین نوشتن آناكارنینا درگیر مباحث فلسفی، اخلاقی و به اعتقاد برخی ایدئولوژیك شده بود در این داستان كشمكش‌های خود را نیز در داستانش قرار می‌دهد كه البته شاید از نظر خواننده امروزی جای طرح كردن این موضوعات در داستان نباشد، ولی نمی‌توان انكار كرد بسیاری از متفكران و حتی نویسنده‌هایی كه ادعای متفكر بودن نداشتند هم افكار و نظرات خود را در داستان‌شان بازتاب می‌دهند و اگر نباشد اساسا یك پای داستان لنگ است. شخصیت «لوین» در این رمان به نظر می‌رسد نماد تولستوی باشد و تولستوی خودش را با این شخصیت در داستان نشان خواننده می‌دهد. شخصیتی كه درگیری‌های بسیاری دارد و در حالی كه شدیدا به سنت‌ها پایبند است، اما از پدیده‌های عالم مدرن بی‌تاثیر نیست و تلاش می‌كند آنها را در خود هضم کرده و برای آنها راه چاره‌ای پیدا كند.
بعید است خواننده‌ای پیدا شود که با هیچ‌كدام از شخصیت‌های موجود در كتاب هم‌داستان نشود. به عبارتی تولستوی طوری افراد با نگاه‌ها و موقعیت‌های مختلف را در داستانش آورده که خواننده حتما یك گوشه از داستان می‌ایستد و از آنجا به اتفاقات نگاه می‌كند. این هنری است كه تولستوی را تبدیل به نویسنده مهم ادبیات جهان كرده است. ولادیمیر نابوكف درباره او نوشته: «وقتی آدم دارد تورگینیف می‌خواند، می‌داند دارد تورگینیف می‌خواند. وقتی آدم تولستوی می‌خواند، می‌خواند چون نمی‌تواند آن را زمین بگذارد» و این همان اتفاقی است كه در این داستان نیز خواننده با آن روبه‌رو خواهد شد و راه فراری برایش وجود ندارد.
تولستوی در این داستان در توصیف‌ها و جزئیات ظرافت بسیاری به‌خرج داده و خواننده اگر خود را به دست داستان بسپارد و رها كند؛ می‌تواند خود را در صحنه صحنه رمان از مسكو و سن‌پترزبورگ گرفته تا روستایی كه لوین در آن اقامت دارد، ببیند. تولستوی در نثرش از هیچ چیز كوتاهی نكرده و هرچیزی كه به غنای داستانش كمك كند را به خدمت گرفته تا خواننده خود را با نمونه درخشان یك اثر داستانی روبه‌رو كند.
آناكارنینا را باید یكی از آثار مهم انتهای قرن نوزدهم دانست كه در آن مساله اخلاق و مواجهه آن با پدیده‌های مدرنیته و اخلاق مدرن را به‌خوبی می‌توان تماشا كرد؛ مساله‌ای كه اندیشمندان بسیاری حول آن سخن گفته‌اند و نشان می‌دهد تولستوی هم از جریان‌های روز فكری خود عقب نبوده، بلكه همپا و حتی جلوتر از آنها به موضوعات فكر می‌كرده است.
در مجموع رمان آناكارنینا را، هم باید به عنوان یك تفریح جذاب دنبال كرد و هم برای این‌كه ببینیم كه جهان در ابتدای قرن بیستم شاهد چه تغییراتی و در چه زمینه‌هایی بوده است؛ اتفاقی كه تولستوی در رمانش به‌دقت آن را روایت كرده و فقط کافی است خواننده دقیق و با حوصله‌ای پیدا شود تا از این نکات و ریزبینی‌های لئو تولستوی استفاده کند.