گزارش جام‌جم از ابعاد طرح مجلس برای افزایش توانمندی‌های هسته‌ای
اهرم فشار مجلس برای لغو تحریم‌ها
جمهوری اسلامی ایران پس از خروج آمریکا از برجام و تعلل کشورهای اروپایی در عمل به تعهدات‌شان، یک سال به اروپایی‌ها فرصت داد تا منافع ازدست‌رفته ایران را جبران کنند اما این اتفاق نیفتاد و پس از یک‌سال، تهران تصمیم گرفت در پنج گام، محدودیت‌های هسته‌ای خود را کاهش دهد.
اما این مساله هم باعث نشد اروپایی‌ها تغییر رویه دهند و همین مساله باعث شد مجلس شورای اسلامی، ورود کند و در همین راستا روز دوشنبه، نمایندگان مجلس یک فوریت طرحی را امضا کردند که در صورت تصویب نهایی، افزایش توانمندی‌های هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران را به عنوان اهرم فشاری برای لغو تحریم‌ها از سوی غرب به جریان می‌اندازد.
در سال 94 که توافق هسته‌ای امضا شد هدف اصلی جمهوری اسلامی ایران از حضور در مذاکرات و امضای این توافق، رفع کامل تحریم‌ها بود اما هیچ‌گاه این موضوع رخ نداد و حتی در دوران ریاست‌جمهوری باراک اوباما هم تحریم‌ها صرفا روی کاغذ برداشته شد. پس از ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ هم آمریکا رسما از برجام خارج شد و با سیاست فشار حداکثری، تحریم‌های بی‌سابقه‌ای را علیه کشورمان اعمال‌کرد.
با این حال از سال 97 که آمریکا از برجام خارج شد به مدت یک‌سال جمهوری اسلامی ایران پذیرفت در ازای جبران اقدام آمریکا از سوی اروپا، همچنان به تعهدات خود در برجام پایبند بماند.
اتحادیه اروپا پس از خروج آمریکا از برجام در 15 تیرماه سال 97 با انتشار بیانیه رسمی برای بهره‌مندی ایران از منافع اقتصادی برجام تعهدات 11گانه‌ای را پذیرفت که ازجمله آنها می‌توان به این موارد اشاره کرد: حفظ و ارتقای روابط گسترده‌تر اقتصادی در حوزه‌های مختلف با ایران، حفظ و استمرار کانال‌های مؤثر مالی برای تعامل با ایران، تداوم صادرات نفت و میعانات گازی، محصولات نفتی و پتروشیمی، تداوم روابط حمل‌ونقل دریایی (ازجمله کشتیرانی و بیمه)، زمینی، هوایی و ریلی، تشویق سرمایه‌گذاری‌های بیشتر در ایران، حمایت عملی از تجارت و سرمایه‌گذاری در ایران و حمایت از شرکت‌ها در برابر آثار فراسرزمینی تحریم‌های آمریکا.
ایران یک سال منتظر ماند تا عملیاتی شدن این وعده‌ها را مشاهده کند اما جز وعده و وعید از سوی اروپایی‌ها، اقدام دیگری صورت نگرفت.
به همین دلیل کشورمان در 18 اردیبهشت 1398 اعلام کرد در واکنش به تعلل اروپا، اجرای برخی تعهدات هسته‌ای خود را متوقف می‌کند. در چارچوب این تصمیم، جمهوری اسلامی ایران با دادن فرصت‌های 60روزه به کشورهای باقیمانده در برجام برای عملیاتی نمودن تعهدات خود در زمینه تحریم‌ها به‌صورت گام به گام اقدام به کاهش تعهدات هسته‌ای کرد تا جایی که نهایتا در 15 دی‌ماه که پنجمین و آخرین گام کاهش محدودیت‌های هسته‌ای برداشته شد سازمان انرژی اتمی اعلام کرد دیگر هیچ محدودیت فنی در زمینه هسته‌ای نداریم.
گام‌های پنجگانه، جوابگو نبود
با وجود این نه‌تنها اروپایی‌ها تغییری در رفتار خود ندادند و اقدام متفاوتی برای جلوگیری از آثار و تبعات اقتصادی تحریم‌های آمریکا و عمل به تعهدات 11گانه خود انجام ندادند بلکه حتی در مقاطعی، از موضع طلبکار ظاهر شدند که در همین زمینه می‌توان به قطعنامه‌ای که در شورای حکام به پیشنهاد فرانسه، انگلیس و آلمان علیه جمهوری اسلامی ایران تصویب شد اشاره کرد.
در چنین فضایی که پنج گام کاهش تعهدات هسته‌ای ایران، تغییری در رفتار اروپایی‌ها ایجاد نکرد مجلس شورای اسلامی، روز دوشنبه به یک فوریت طرحی رای داد که از آن می‌توان به نوعی اولتیماتوم تعبیر کرد؛ اولتیماتوم به کشورهای باقیمانده در برجام که اگر همچنان به تعلل خود در عمل به تعهدات‌شان در رفع تحریم‌های ایران ادامه دهند باید در انتظار مختصات جدیدی از برنامه‌های هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران در آینده باشند؛ مختصاتی که قطعا چندان خوشایند کشورهای غربی نخواهد بود.
طرح مجلس چه می‌گوید؟
بر اساس طرح مجلس، سازمان انرژی اتمی ایران موظف است ظرف مدت دو ماه پس از تصویب این قانون، سالانه به‌میزان حداقل 120کیلوگرم اورانیوم با غنای 20 درصد در فردو تولید و در داخل کشور ذخیره کند و نیز نیازمندی‌های صلح‌آمیز صنایع کشور به اورانیوم با غنای بالای 20درصد را به‌طور کامل و بدون تأخیر تأمین کند. سازمان انرژی اتمی همچنین باید در جهت تحقق ظرفیت 190هزار سو غنی‌سازی، ظرفیت غنی‌سازی را به‌میزان ماهانه حداقل 500کیلوگرم افزایش دهد و نسبت به نگهداری و انباشت مواد غنی‌شده در کشور و مصرف معین حجم مذکور اورانیوم غنی‌سازی‌شده اقدام کند.
سازمان انرژی اتمی همچنین موظف شده مدت سه ماه عملیات نصب، تزریق گاز، غنی‌سازی و ذخیره‌سازی مواد را تا درجه غنای مناسب، با حداقل 1000عدد ماشین آی.آر.2.ام در بخش زیرزمینی تأسیسات نطنز آغاز و هرگونه عملیات غنی‌سازی و تحقیق و توسعه با ماشین‌های آی.آر.6 را به فردو منتقل کرده و عملیات غنی‌سازی را با حداقل 164 ماشین از این نوع آغاز و آن را تا انتهای سال 1399 به 1000ماشین توسعه بدهد.
بخش دیگری از این طرح به رآکتور آب سنگین اراک اختصاص دارد و سازمان انرژی اتمی ایران وظیفه دارد رآکتور 40مگاواتی آب سنگین اراک را که به‌موجب برجام در حال بازطراحی و بهینه‌سازی است، ظرف مدت چهار ماه از تاریخ تصویب این قانون با برنامه زمان‌بندی معین از طریق احیای قلب رآکتور به شرایط قبل از برجام برگرداند و نسبت به طراحی و ساخت یک رآکتور آب سنگین 40مگاواتی جدید با هدف تولید رادیوایزوتوپ‌های بیمارستانی با جدول زمان‌بندی اقدام کند. یکی دیگر از مواد این طرح به بحث نظارت بر فعالیت‌های هسته‌ای ایران مرتبط است. جمهوری اسلامی ایران در گام‌های پنجگانه خود تنها محدودیت‌های فنی را کاهش داد، اما نظارت‌های آژانس همچنان ادامه دارد. اما در طرح مجلس، دولت جمهوری‌اسلامی ایران موظف است، ظرف مدت دو ماه از تصویب این قانون، دسترسی‌های نظارتی فراتر از پروتکل الحاقی بر اساس برجام را متوقف کند.
چنانچه پس از سه ماه از تصویب این قانون، روابط بانکی ایران در اروپا و میزان خرید نفت آنها از ایران به شرایط عادی و رضایتبخش بازنگشته باشد، دولت مکلف است اجرای داوطلبانه پروتکل الحاقی را متوقف کند.
البته در این طرح به اروپایی‌ها فرصت داده‌شده که اگر به اجرای تعهدات خود در برجام بازگشتند، دولت جمهوری اسلامی ایران هم پیشنهاد اقدام متقابل ایران در بازگشت به تعهدات برجامی را به مجلس ارائه کند و مجلس ظرف یک‌ماه باید این پیشنهاد را بررسی کند.
تصویب در آستانه انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا
یکی از نکات این طرح، مقطع زمانی تصویب آن است. نمایندگان مجلس شورای اسلامی یک فوریت این طرح را در آستانه روز ملی مبارزه با استکبار و یک روز قبل از انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا تصویب کردند.
ابوالفضل عمویی، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی مجلس در یادداشتی که برای جام‌جم نوشت دلیل این زمان‌بندی را این‌گونه عنوان کرد: نمایندگان مجلس اصرار داشتند فوریت این طرح، پیش از انتخابات آمریکا تصویب شود تا این پیام را به طرف‌های مقابل بدهند که برای ایران فرقی نمی‌کند چه کسی در کاخ سفید حاکم است بلکه مهم این است که سیاست‌های فعلی آنها نمی‌تواند بدون هزینه تداوم یابد.
بنابراین در صورت تصویب طرح نمایندگان مجلس، اروپایی‌ها دیگر نباید منتظر نتیجه انتخابات آمریکا باشند؛ چرا که چه بایدن رئیس‌جمهور آمریکا شود و چه ریاست‌جمهوری ترامپ ادامه یابد، کشورهای اروپایی باید به اقدامات خود سرعت دهند و در غیر این‌صورت، از برجام برای همیشه دست بشویند.
حسین نوش‌آبادی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس هم در گفت‌وگو با جام‌جم در ارتباط با اهمیت و ضرورت طرح یک فوریتی اقدام راهبردی برای لغو تحریم‌ها در مقطع کنونی گفت: جمهوری اسلامی ایران تمام تعهدات خود را مطابق برجام اجرا کرد، در حالی که در طول این مدت شاهد بدعهدی‌های طرف‌های مقابل مخصوصا خروج آمریکا از برجام همچنین سهل‌انگاری سایر اعضای برجام و بی‌توجهی آنها به حقوق هسته‌ای ایران بودیم.
وی با بیان اینکه طرف مقابل تعهدی به پایبندی به مفاد برجام نداشت، تصریح کرد: ممکن است ادامه روند فعلی موجب تحمیل خسارت بیشتر به صنعت هسته‌ای کشور شود و به نوعی در این ارتباط متضرر شویم، بنابراین در همین راستا طرح مجلس، دولت و سازمان انرژی اتمی را موظف می‌کند کار را شروع کرده و خیلی منتظر سرانجام و آینده برجام نباشیم.
دغدغه ایجاد اجماع علیه ایران
در این میان برخی حامیان برجام معتقدند تصویب این طرح و اجرا شدن آن عملا به معنی خروج جمهوری اسلامی ایران از برجام است و همین مساله باعث خواهد شد علیه جمهوری اسلامی ایران اجماع ایجاد شود و سایر کشورهای باقیمانده در برجام نیز رسما به تحریم‌های آمریکا بپیوندند.
اما خیلی از کارشناسان معتقدند هیچ‌دغدغه‌ای در این زمینه وجود ندارد، چرا که اکنون همه کشورها عملا در حال پیروی از تحریم‌های آمریکا هستند و اقدام بیشتری نسبت به آنچه اکنون جریان دارد نمی‌توانند انجام دهند.
لطف‌ا... فروزنده، کارشناس مسائل سیاسی در همین زمینه به جام‌جم می‌گوید: در صورت اجرایی شدن این طرح9 ماده‌ای، بحث تشدید تحریم‌های ایران مطرح نیست، زیرا به هر صورت تحریم‌ها علیه ما اجرا شده و تا کنون نتوانستیم دستاوردی از برجام داشته باشیم، بنابراین نگرانی هم نسبت به از دست دادن منافع نداریم. وی می‌گوید: متحدان ما هم اقدام خاصی برای ایران انجام ندادند و تاکنون روز به روز فشارها علیه کشورمان بیشتر شده است. از این رو باید بیش از گذشته با زبان قدرت و از موضع بالا با دنیا صحبت کنیم.
این کارشناس مسائل سیاسی معتقد است اصولا در مباحث بین‌المللی باید موضع و استراتژی فعال داشت و حرکت جدیدی که از سوی مجلس آغاز شد باعث خواهد شد اروپا و روسیه و چین، قوی با موضوع برخورد کنند و متوجه این مساله باشند که به هر حال ماندن ایران در برجام و پایبندی کشورمان نسبت به تعهدات این توافق باید منتج به نتیجه شود.
فروزنده معتقد است اقدام مجلس به عنوان یک اقدام قاطع دربرگیرنده، آثار روانی خوبی در عرصه سیاست خارجی خواهد بود و اروپا باید بداند ایران حتما از حقوق خود دفاع خواهد کرد.
جبران خسارت برجام
حمیدرضا ترقی، کارشناس مسائل بین‌الملل
مجلس گذشته در رابطه با طرح برجام بر اساس مصالح و دیدگاه‌ها تصمیمی گرفت و این تصمیم مورد تجربه و عبرت مجلس فعلی قرار گرفته است. آثار و تبعات این تصمیم‌گیری هم بعد از چند سال کاملا مشخص شد و معایب و اشکالاتی که در نحوه تصمیم‌گیری و حتی در نوع قراردادها و توافقات صورت گرفته برای این مجلس به عنوان یک تجربه قابل استفاده و بررسی است.
از این رو به نظر می‌رسد مجلس یازدهم براساس تجربه آموخته شده از برجام و آثار و نتایج آن، اولا نقش خودش را در این توافقات بین‌المللی که باید از مجرای مجلس بگذرد با دقت و درایت بیشتری می‌خواهد اعمال کند و نکته دیگر اینکه با دوراندیشی و تجربه‌ای که در این نوع قراردادها به دست آورده نمی‌خواهد اجازه دهد منافع ملی کشور تحت تاثیر قرار گیرد و از بین برود. نکته دیگر این که از آنجا که در برجام خط قرمزهای مورد تاکید رهبر معظم انقلاب مورد توجه جدی قرار نگرفت و امروز ضررها و خسارت‌های ناشی از آن را مردم ما می‌بینند از این رو مجلس تلاش می‌کند در تصمیمات و توافقات بین‌المللی، مواردی را که رهبر معظم انقلاب تاکید دارند مورد دقت و توجه مسوولان سیاست خارجی قرار گیرد تا حداقل این خسارتی که به‌واسطه انعقاد قرارداد برجام نصیب کشورمان شده است تا حد امکان کاهش پیدا کند و جلوی افزایش و ادامه آن گرفته شود.
مجلس یازدهم صرفا یک تماشاگر نیست
علیرضا سلیمی، عضو هیات رئیسه مجلس
هر کشوری باید با حفظ مولفه قدرت خود به بازیگری موثر در عرصه بین‌الملل تبدیل شود به همین دلیل باید قدرت مانور خود را در تمام بخش‌ها افزایش دهیم.
متاسفانه در برجام بخشی از توان کشورمان معامله شد و طرف مقابل نیز با اینکه ایران به تمامی تعهداتش مطابق برجام عمل کرد اقدام به نقض تعهدات خود کرد، هر چند معتقدیم برجام نقص‌های بسیار داشته و اگر به درستی نوشته می‌شد اجازه چنین نقض‌عهدهایی را به طرف مقابل نمی‌داد. اروپا و آمریکا تصور می‌کنند هر اقدامی که علیه ایران انجام دهند جمهوری اسلامی ایران واکنش جدی نسبت به آن نخواهد داشت به همین دلیل هر روز یک وعده جدیدی از جمله اینستکس یا ...می‌دهند که به هیچ کدام از آنها عمل نمی‌کنند و هر روز شاهد افزایش تحریم‌ها نیز هستیم. با توجه به چنین شرایطی ضرورت دارد تا میزان قدرت خود را افزایش دهیم تا به این ترتیب قدرت چانه‌زنی ما در عرصه بین‌المللی افزایش یابد، چرا که مذاکره با طرف شرور هیچ نتیجه‌ای برای کشورمان نخواهد داشت. طرح مجلس پیام مناسبی برای اروپا خواهد بود و آنها باید بدانند مجلس به دنبال حفظ اقتدار کشور است و در این ارتباط جدی است. مجلس یازدهم صرفا یک تماشاگر نیست و معتقد است باید قدرت چانه‌زنی ما در تمام عرصه‌ها از جمله عرصه دیپلماتیک افزایش یابد تا بتوان از حقوق ملی دفاع کرد. قطعا بعد از تصویب نهایی این طرح در مجلس، هماهنگی‌های لازم با نهادهای مربوط از جمله شورای عالی امنیت ملی برای اجرایی شدن آن صورت خواهد گرفت.
پیام طرح مجلس به اروپا
ابراهیم رضایی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس
اهمیت تصویب یک فوریت این طرح قبل از انتخابات آمریکا نشان‌دهنده این است که مسائل داخلی کشور ارتباطی با انتخابات آمریکا ندارد.
تحت هر شرایطی سیاست خودمان را داریم و بر مبنای راهبرد نظام که راهبرد مقاومت است پیش می‌رویم پس بدون توجه به نتیجه انتخابات آمریکا، برنامه توسعه فعالیت‌های صلح‌آمیز هسته‌ای را دنبال خواهیم کرد.
طبق برجام می‌بایست تحریم‌ها از میان برداشته می‌شد اما در عمل طرف مقابل به تعهداتش عمل نکرد، بنابراین ما نیز باید زمانی به اجرای تعهداتمان بازگردیم که فشار تحریم‌ها برداشته شود.
از سوی دیگر نیازمند توسعه انرژی هسته‌ای در حوزه‌های مختلف هستیم بنابراین ضرورت دارد در مقطع فعلی با توجه به فشارهای موجود این پیام را به طرف مقابل بدهیم که هر چه فشارها بر کشور و مردم بیشتر باشد در برابر زورگویی‌ها و زیاده‌خواهی دشمن کوتاه
نخواهیم آمد.
در همین راستا نیاز بود در سالروز 13 آبان و مقطع فعلی که بیشترین فشارها علیه کشورمان وجود دارد چنین پیامی را به آنها بدهیم. زیرا معتقدیم راه حل برداشته شدن تحریم کوتاه آمدن نیست بلکه بی‌اثر کردن آن است. باید این پیام را به طور جدی بدهیم که افزایش فشار تاثیری بر راهبرد و سیاست ایران نخواهد داشت.
با این حال از سال 97 که آمریکا از برجام خارج شد به مدت یک‌سال جمهوری اسلامی ایران پذیرفت در ازای جبران اقدام آمریکا از سوی اروپا، همچنان به تعهدات خود در برجام پایبند بماند.
اتحادیه اروپا پس از خروج آمریکا از برجام در 15 تیرماه سال 97 با انتشار بیانیه رسمی برای بهره‌مندی ایران از منافع اقتصادی برجام تعهدات 11گانه‌ای را پذیرفت که ازجمله آنها می‌توان به این موارد اشاره کرد: حفظ و ارتقای روابط گسترده‌تر اقتصادی در حوزه‌های مختلف با ایران، حفظ و استمرار کانال‌های مؤثر مالی برای تعامل با ایران، تداوم صادرات نفت و میعانات گازی، محصولات نفتی و پتروشیمی، تداوم روابط حمل‌ونقل دریایی (ازجمله کشتیرانی و بیمه)، زمینی، هوایی و ریلی، تشویق سرمایه‌گذاری‌های بیشتر در ایران، حمایت عملی از تجارت و سرمایه‌گذاری در ایران و حمایت از شرکت‌ها در برابر آثار فراسرزمینی تحریم‌های آمریکا.
ایران یک سال منتظر ماند تا عملیاتی شدن این وعده‌ها را مشاهده کند اما جز وعده و وعید از سوی اروپایی‌ها، اقدام دیگری صورت نگرفت.
به همین دلیل کشورمان در 18 اردیبهشت 1398 اعلام کرد در واکنش به تعلل اروپا، اجرای برخی تعهدات هسته‌ای خود را متوقف می‌کند. در چارچوب این تصمیم، جمهوری اسلامی ایران با دادن فرصت‌های 60روزه به کشورهای باقیمانده در برجام برای عملیاتی نمودن تعهدات خود در زمینه تحریم‌ها به‌صورت گام به گام اقدام به کاهش تعهدات هسته‌ای کرد تا جایی که نهایتا در 15 دی‌ماه که پنجمین و آخرین گام کاهش محدودیت‌های هسته‌ای برداشته شد سازمان انرژی اتمی اعلام کرد دیگر هیچ محدودیت فنی در زمینه هسته‌ای نداریم.
گام‌های پنجگانه، جوابگو نبود
با وجود این نه‌تنها اروپایی‌ها تغییری در رفتار خود ندادند و اقدام متفاوتی برای جلوگیری از آثار و تبعات اقتصادی تحریم‌های آمریکا و عمل به تعهدات 11گانه خود انجام ندادند بلکه حتی در مقاطعی، از موضع طلبکار ظاهر شدند که در همین زمینه می‌توان به قطعنامه‌ای که در شورای حکام به پیشنهاد فرانسه، انگلیس و آلمان علیه جمهوری اسلامی ایران تصویب شد اشاره کرد.
در چنین فضایی که پنج گام کاهش تعهدات هسته‌ای ایران، تغییری در رفتار اروپایی‌ها ایجاد نکرد مجلس شورای اسلامی، روز دوشنبه به یک فوریت طرحی رای داد که از آن می‌توان به نوعی اولتیماتوم تعبیر کرد؛ اولتیماتوم به کشورهای باقیمانده در برجام که اگر همچنان به تعلل خود در عمل به تعهدات‌شان در رفع تحریم‌های ایران ادامه دهند باید در انتظار مختصات جدیدی از برنامه‌های هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران در آینده باشند؛ مختصاتی که قطعا چندان خوشایند کشورهای غربی نخواهد بود.
طرح مجلس چه می‌گوید؟
بر اساس طرح مجلس، سازمان انرژی اتمی ایران موظف است ظرف مدت دو ماه پس از تصویب این قانون، سالانه به‌میزان حداقل 120کیلوگرم اورانیوم با غنای 20 درصد در فردو تولید و در داخل کشور ذخیره کند و نیز نیازمندی‌های صلح‌آمیز صنایع کشور به اورانیوم با غنای بالای 20درصد را به‌طور کامل و بدون تأخیر تأمین کند. سازمان انرژی اتمی همچنین باید در جهت تحقق ظرفیت 190هزار سو غنی‌سازی، ظرفیت غنی‌سازی را به‌میزان ماهانه حداقل 500کیلوگرم افزایش دهد و نسبت به نگهداری و انباشت مواد غنی‌شده در کشور و مصرف معین حجم مذکور اورانیوم غنی‌سازی‌شده اقدام کند.
سازمان انرژی اتمی همچنین موظف شده مدت سه ماه عملیات نصب، تزریق گاز، غنی‌سازی و ذخیره‌سازی مواد را تا درجه غنای مناسب، با حداقل 1000عدد ماشین آی.آر.2.ام در بخش زیرزمینی تأسیسات نطنز آغاز و هرگونه عملیات غنی‌سازی و تحقیق و توسعه با ماشین‌های آی.آر.6 را به فردو منتقل کرده و عملیات غنی‌سازی را با حداقل 164 ماشین از این نوع آغاز و آن را تا انتهای سال 1399 به 1000ماشین توسعه بدهد.
بخش دیگری از این طرح به رآکتور آب سنگین اراک اختصاص دارد و سازمان انرژی اتمی ایران وظیفه دارد رآکتور 40مگاواتی آب سنگین اراک را که به‌موجب برجام در حال بازطراحی و بهینه‌سازی است، ظرف مدت چهار ماه از تاریخ تصویب این قانون با برنامه زمان‌بندی معین از طریق احیای قلب رآکتور به شرایط قبل از برجام برگرداند و نسبت به طراحی و ساخت یک رآکتور آب سنگین 40مگاواتی جدید با هدف تولید رادیوایزوتوپ‌های بیمارستانی با جدول زمان‌بندی اقدام کند. یکی دیگر از مواد این طرح به بحث نظارت بر فعالیت‌های هسته‌ای ایران مرتبط است. جمهوری اسلامی ایران در گام‌های پنجگانه خود تنها محدودیت‌های فنی را کاهش داد، اما نظارت‌های آژانس همچنان ادامه دارد. اما در طرح مجلس، دولت جمهوری‌اسلامی ایران موظف است، ظرف مدت دو ماه از تصویب این قانون، دسترسی‌های نظارتی فراتر از پروتکل الحاقی بر اساس برجام را متوقف کند.
چنانچه پس از سه ماه از تصویب این قانون، روابط بانکی ایران در اروپا و میزان خرید نفت آنها از ایران به شرایط عادی و رضایتبخش بازنگشته باشد، دولت مکلف است اجرای داوطلبانه پروتکل الحاقی را متوقف کند.
البته در این طرح به اروپایی‌ها فرصت داده‌شده که اگر به اجرای تعهدات خود در برجام بازگشتند، دولت جمهوری اسلامی ایران هم پیشنهاد اقدام متقابل ایران در بازگشت به تعهدات برجامی را به مجلس ارائه کند و مجلس ظرف یک‌ماه باید این پیشنهاد را بررسی کند.
تصویب در آستانه انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا
یکی از نکات این طرح، مقطع زمانی تصویب آن است. نمایندگان مجلس شورای اسلامی یک فوریت این طرح را در آستانه روز ملی مبارزه با استکبار و یک روز قبل از انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا تصویب کردند.
ابوالفضل عمویی، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی مجلس در یادداشتی که برای جام‌جم نوشت دلیل این زمان‌بندی را این‌گونه عنوان کرد: نمایندگان مجلس اصرار داشتند فوریت این طرح، پیش از انتخابات آمریکا تصویب شود تا این پیام را به طرف‌های مقابل بدهند که برای ایران فرقی نمی‌کند چه کسی در کاخ سفید حاکم است بلکه مهم این است که سیاست‌های فعلی آنها نمی‌تواند بدون هزینه تداوم یابد.
بنابراین در صورت تصویب طرح نمایندگان مجلس، اروپایی‌ها دیگر نباید منتظر نتیجه انتخابات آمریکا باشند؛ چرا که چه بایدن رئیس‌جمهور آمریکا شود و چه ریاست‌جمهوری ترامپ ادامه یابد، کشورهای اروپایی باید به اقدامات خود سرعت دهند و در غیر این‌صورت، از برجام برای همیشه دست بشویند.
حسین نوش‌آبادی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس هم در گفت‌وگو با جام‌جم در ارتباط با اهمیت و ضرورت طرح یک فوریتی اقدام راهبردی برای لغو تحریم‌ها در مقطع کنونی گفت: جمهوری اسلامی ایران تمام تعهدات خود را مطابق برجام اجرا کرد، در حالی که در طول این مدت شاهد بدعهدی‌های طرف‌های مقابل مخصوصا خروج آمریکا از برجام همچنین سهل‌انگاری سایر اعضای برجام و بی‌توجهی آنها به حقوق هسته‌ای ایران بودیم.
وی با بیان اینکه طرف مقابل تعهدی به پایبندی به مفاد برجام نداشت، تصریح کرد: ممکن است ادامه روند فعلی موجب تحمیل خسارت بیشتر به صنعت هسته‌ای کشور شود و به نوعی در این ارتباط متضرر شویم، بنابراین در همین راستا طرح مجلس، دولت و سازمان انرژی اتمی را موظف می‌کند کار را شروع کرده و خیلی منتظر سرانجام و آینده برجام نباشیم.
دغدغه ایجاد اجماع علیه ایران
در این میان برخی حامیان برجام معتقدند تصویب این طرح و اجرا شدن آن عملا به معنی خروج جمهوری اسلامی ایران از برجام است و همین مساله باعث خواهد شد علیه جمهوری اسلامی ایران اجماع ایجاد شود و سایر کشورهای باقیمانده در برجام نیز رسما به تحریم‌های آمریکا بپیوندند.
اما خیلی از کارشناسان معتقدند هیچ‌دغدغه‌ای در این زمینه وجود ندارد، چرا که اکنون همه کشورها عملا در حال پیروی از تحریم‌های آمریکا هستند و اقدام بیشتری نسبت به آنچه اکنون جریان دارد نمی‌توانند انجام دهند.
لطف‌ا... فروزنده، کارشناس مسائل سیاسی در همین زمینه به جام‌جم می‌گوید: در صورت اجرایی شدن این طرح9 ماده‌ای، بحث تشدید تحریم‌های ایران مطرح نیست، زیرا به هر صورت تحریم‌ها علیه ما اجرا شده و تا کنون نتوانستیم دستاوردی از برجام داشته باشیم، بنابراین نگرانی هم نسبت به از دست دادن منافع نداریم. وی می‌گوید: متحدان ما هم اقدام خاصی برای ایران انجام ندادند و تاکنون روز به روز فشارها علیه کشورمان بیشتر شده است. از این رو باید بیش از گذشته با زبان قدرت و از موضع بالا با دنیا صحبت کنیم.
این کارشناس مسائل سیاسی معتقد است اصولا در مباحث بین‌المللی باید موضع و استراتژی فعال داشت و حرکت جدیدی که از سوی مجلس آغاز شد باعث خواهد شد اروپا و روسیه و چین، قوی با موضوع برخورد کنند و متوجه این مساله باشند که به هر حال ماندن ایران در برجام و پایبندی کشورمان نسبت به تعهدات این توافق باید منتج به نتیجه شود.
فروزنده معتقد است اقدام مجلس به عنوان یک اقدام قاطع دربرگیرنده، آثار روانی خوبی در عرصه سیاست خارجی خواهد بود و اروپا باید بداند ایران حتما از حقوق خود دفاع خواهد کرد.
جبران خسارت برجام
حمیدرضا ترقی، کارشناس مسائل بین‌الملل
از این رو به نظر می‌رسد مجلس یازدهم براساس تجربه آموخته شده از برجام و آثار و نتایج آن، اولا نقش خودش را در این توافقات بین‌المللی که باید از مجرای مجلس بگذرد با دقت و درایت بیشتری می‌خواهد اعمال کند و نکته دیگر اینکه با دوراندیشی و تجربه‌ای که در این نوع قراردادها به دست آورده نمی‌خواهد اجازه دهد منافع ملی کشور تحت تاثیر قرار گیرد و از بین برود. نکته دیگر این که از آنجا که در برجام خط قرمزهای مورد تاکید رهبر معظم انقلاب مورد توجه جدی قرار نگرفت و امروز ضررها و خسارت‌های ناشی از آن را مردم ما می‌بینند از این رو مجلس تلاش می‌کند در تصمیمات و توافقات بین‌المللی، مواردی را که رهبر معظم انقلاب تاکید دارند مورد دقت و توجه مسوولان سیاست خارجی قرار گیرد تا حداقل این خسارتی که به‌واسطه انعقاد قرارداد برجام نصیب کشورمان شده است تا حد امکان کاهش پیدا کند و جلوی افزایش و ادامه آن گرفته شود.
مجلس یازدهم صرفا یک تماشاگر نیست
علیرضا سلیمی، عضو هیات رئیسه مجلس
متاسفانه در برجام بخشی از توان کشورمان معامله شد و طرف مقابل نیز با اینکه ایران به تمامی تعهداتش مطابق برجام عمل کرد اقدام به نقض تعهدات خود کرد، هر چند معتقدیم برجام نقص‌های بسیار داشته و اگر به درستی نوشته می‌شد اجازه چنین نقض‌عهدهایی را به طرف مقابل نمی‌داد. اروپا و آمریکا تصور می‌کنند هر اقدامی که علیه ایران انجام دهند جمهوری اسلامی ایران واکنش جدی نسبت به آن نخواهد داشت به همین دلیل هر روز یک وعده جدیدی از جمله اینستکس یا ...می‌دهند که به هیچ کدام از آنها عمل نمی‌کنند و هر روز شاهد افزایش تحریم‌ها نیز هستیم. با توجه به چنین شرایطی ضرورت دارد تا میزان قدرت خود را افزایش دهیم تا به این ترتیب قدرت چانه‌زنی ما در عرصه بین‌المللی افزایش یابد، چرا که مذاکره با طرف شرور هیچ نتیجه‌ای برای کشورمان نخواهد داشت. طرح مجلس پیام مناسبی برای اروپا خواهد بود و آنها باید بدانند مجلس به دنبال حفظ اقتدار کشور است و در این ارتباط جدی است. مجلس یازدهم صرفا یک تماشاگر نیست و معتقد است باید قدرت چانه‌زنی ما در تمام عرصه‌ها از جمله عرصه دیپلماتیک افزایش یابد تا بتوان از حقوق ملی دفاع کرد. قطعا بعد از تصویب نهایی این طرح در مجلس، هماهنگی‌های لازم با نهادهای مربوط از جمله شورای عالی امنیت ملی برای اجرایی شدن آن صورت خواهد گرفت.
پیام طرح مجلس به اروپا
ابراهیم رضایی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس
تحت هر شرایطی سیاست خودمان را داریم و بر مبنای راهبرد نظام که راهبرد مقاومت است پیش می‌رویم پس بدون توجه به نتیجه انتخابات آمریکا، برنامه توسعه فعالیت‌های صلح‌آمیز هسته‌ای را دنبال خواهیم کرد.
طبق برجام می‌بایست تحریم‌ها از میان برداشته می‌شد اما در عمل طرف مقابل به تعهداتش عمل نکرد، بنابراین ما نیز باید زمانی به اجرای تعهداتمان بازگردیم که فشار تحریم‌ها برداشته شود.
از سوی دیگر نیازمند توسعه انرژی هسته‌ای در حوزه‌های مختلف هستیم بنابراین ضرورت دارد در مقطع فعلی با توجه به فشارهای موجود این پیام را به طرف مقابل بدهیم که هر چه فشارها بر کشور و مردم بیشتر باشد در برابر زورگویی‌ها و زیاده‌خواهی دشمن کوتاه
نخواهیم آمد.
در همین راستا نیاز بود در سالروز 13 آبان و مقطع فعلی که بیشترین فشارها علیه کشورمان وجود دارد چنین پیامی را به آنها بدهیم. زیرا معتقدیم راه حل برداشته شدن تحریم کوتاه آمدن نیست بلکه بی‌اثر کردن آن است. باید این پیام را به طور جدی بدهیم که افزایش فشار تاثیری بر راهبرد و سیاست ایران نخواهد داشت.