گزارش جام‌جم از سیزدهمین جشنواره موسیقی نواحی ایران که دهم تا سیزدهم آبان در کرمان برگزار شد
طنین دوتار در کاروانسرای گنجعلی‌خان
نوای دلنشین ساز دوتار اسفندیار تخمکار، نوازنده تربت‌جامی که در فضای کاروانسرای تاریخی گنجعلی‌خان کرمان طنین‌انداز خواهد شد، در سیزدهمین دوره از جشنواره‌ای آغاز می‌شود که طی سال‌های برگزاری‌اش تنها دلخوشی هنرمندان موسیقی اصیل نواحی مختلف ایران بوده است. صحبت از جشنواره موسیقی نواحی ایران است؛جشنواره‌ای که امسال به دلیل شیوع بیماری کرونا برخلاف سال‌های قبل نه دیگر خبری از حضور علاقه‌مندان به این نوع موسیقی است و نه هیجان و احساسی که با نواختن هرکدام از سازهای سنتی پلی می‌شد مابین تماشاچیان، نوازندگان و خوانندگان و این حس وصف‌نشدنی تمام فضای کاروانسرای تاریخی گنجعلی‌خان با کاشیکاری ها و معماری منحصربه‌فرد را فرا می‌گرفت.
امسال سیزدهمین جشنواره موسیقی نواحی ایران با حضور خوانندگان و نوازندگان موسیقی نواحی مختلف ایران و با موضوع دوبیتی خوانی به دلیل رعایت پروتکل‌های بهداشتی در حالی بدون حضور علاقه‌مندان به موسیقی و با پخش مجازی اجراها از دهم تا سیزدهم آبان ماه جاری در محل کاروانسرای تاریخی گنجعلی‌خان کرمان برگزار شد که به گفته فعالان موسیقی نواحی و کارشناسان مختلف برای روشن نگه‌داشتن چراغ این جشنواره و روبه‌زوال نرفتن موسیقی نواحی مختلف ایران باید اقدامات ویژه‌ای صورت گیرد. به گفته دبیر این جشنواره، امسال در شرایط کرونایی سعی شد ناچار با برگزاری اجراهای آنلاین،چراغ این جشنواره روشن بماند و حس شود که دارد یک اتفاق موسیقی‌ایی می‌افتد وگرنه اجرای این نوع موسیقی نیاز به مخاطب و حضور مردم دارد تا در حین اجرا، نوازنده‌ها و خواننده‌ها با مردم ارتباط بگیرند. احمد صدری در گفت‌وگو با جام جم اظهار می‌کند:موسیقی نواحی ایران ازآنجاکه تابعیت تام و تمامی از یک فرهنگ دارد و در بستر فرهنگی خودش کاملا دارای حیات اجتماعی است فقط مربوط به برگزاری جشنواره نیست و جشنواره فقط مکانی برای آشنا‌شدن مردم با این گنجینه غنی فرهنگی ایران است.محمدعلی مرآتی، استاد دانشگاه و عضو انجمن علمی سیزدهمین جشنواره موسیقی نواحی ایران نیز بابیان این‌که موسیقی نواحی در اصل موسیقی اقوام است و ما در این موسیقی بهتر است دنبال اقوام بگردیم، می‌گوید: به دلیل سبک زندگی‌ها موسیقی اقوام در حال از بین رفتن است و بزرگ‌ترین هدف این جشنواره نیز انتقال موسیقی از نسلی به نسل دیگر است، زیرا با جذابیتی که در دیده شدن ایجاد می‌کند باعث شده در دهه اخیر برخی از نسل جوان و نوه‌های بزرگان موسیقی نواحی به سمت یادگیری سازهایی همچون دوتار و تنبور بروند و یک خیزش دوباره‌ای را در این موسیقی اصیل می‌بینیم. وی با اشاره به این‌که قطعا ما از بزرگان موسیقی نواحی دیگر جز اسم و منابع صوتی چیزی نخواهیم داشت، می‌افزاید: موسیقی اقوام نسبت به موسیقی دستگاهی،یک موسیقی پویا وزنده است و به دلیل آن چکش‌کاری که در طول تاریخ خورده است، می‌تواند ماهیت خودش را حفظ کند ولی به لحاظ ظاهری می‌تواند تغییرات صوتی برایش به وجود بیاید.من به تغییرات اعتقاددارم و جشنواره موسیقی کرمان یک خیزشی را برای نسل جدید جهت گرایش به سمت این موسیقی به وجود آورده است.
حیدر احمدی، خواننده جوانی که به همراه عبدالحمید تنگستانی، نوازنده نی از استان بوشهر در سیزدهمین جشنواره موسیقی نواحی ایران در کرمان شرکت کرده است از شروه خوانی یکی از آوازهای باستانی بوشهر می‌گوید . وی بابیان این‌که تاکنون در جشنواره موسیقی نواحی کشور شروه خوانی اجرانشده بود، می‌گوید: خوشبختانه امسال برای نخستین بار نوای شروه در این جشنواره اجرا می‌شود . وی درباره حفظ جایگاه موسیقی اصیل بوشهر بین مردم این استان می‌افزاید: در بوشهر دو نوع موسیقی به گوش می‌رسد؛ یکی سازهای بادی و دیگری صدای شروه است که هرکدام مختص مناطق خاصی از بوشهر است.به‌گونه‌ای که در مناطق دشتستان و تنگستان بوشهر بیشتر نوای شروه خوانده‌شده و در شهر بوشهر نی‌انبان نواخته می‌شود.حیدر احمدی با ابراز خشنودی از برگزاری هرساله جشنواره موسیقی نواحی در کرمان می‌افزاید: امسال در این جشنواره شروه‌خوانی بوشهر به مردم شناسانده می‌شود که این موسیقی چیست و از چه نوایی بلند می‌شود.
لزوم یک برنامه مدون
محمدرضا برزگر، پژوهشگر و نوازنده دوتار که از شهرستان علی‌آباد کتول استان گلستان در این جشنواره شرکت کرده است هم در گفت‌وگو با جام جم اوضاع موسیقی نواحی را مطلوب نمی‌داند. وی بابیان این‌که در طول سال فقط با برگزاری جشنواره کرمان به موسیقی نواحی اهمیت داده می‌شود، می‌گوید: یک برنامه مدون و خاص برای حمایت از موسیقی نواحی وجود ندارد و نسبت به موسیقی پاپ به این موسیقی زیاد بهاداده نمی‌شود. وی می‌افزاید: این جشنواره چراغ امیدی برای هنرمندان موسیقی نواحی ایران است و خدا را شکر می‌کنیم که حداقل سالی یک‌بار هنرمندان موسیقی نواحی مختلف کشور گرد هم می‌آییم و این میراث کهن گذشتگان را زنده نگه می‌داریم. وی به موسیقی اصیل منطقه علی‌آباد کتول و گرایش جوانان این منطقه به نواختن سازهای دوتار،کمانچه و نی اشاره می‌کند و می‌گوید:اشعار موسیقی منطقه کتول با گویش کتولی سروده می‌شود که یکی از گویش‌های ایران باستان و ادامه زبان طبری شمال ایران است و به همین منظور در جشنواره امسال موسیقی نواحی، دوبیتی‌خوانی منطقه کتول را که به بید خوانی معروف است،اجرا می‌کنیم.
آشیق یک خنیاگر اصیل ترک‌هاست. یکی از سبک‌های موسیقی خاص و اصیل استان‌های زنجان، اردبیل و آذربایجان‌های شرقی و غربی است که به گفته التفات داوود بیگی چند هزار سال قدمت دارد اما اکنون به دلیل پیر شدن آشیق ها و عدم جایگزینی آنها مکتب آشیقی از بین خواهد رفت.این هنرمند زنجانی که از کودکی نزد پدرش آشیق دده گلاب و استاد آشیق دده بولود جوادی این نوع موسیقی را آموخته و دارای مدرک کارشناسی آهنگسازی ایرانی است بابیان این‌که آشیق ها از بین مردم هستند و در مراسم مختلف و اعیادی همچون غدیر و قربان می‌خوانند و حتی در مجالسی همچون عروسی گاهی مردم از آنها می‌خواهند که چه آهنگ و شعری را بخوانند.این کارشناس واحد موسیقی صداوسیمای استان زنجان با اشاره به این‌که موسیقی نواحی ایران گنجینه‌ای است که باید حفظ شود، می‌افزاید:اجرای آشیق ها در جامعه دارد کمرنگ می‌شود اما با حمایت دولت و برنامه‌های متعدد می‌توان این هنر اصیل را که از روایت‌های قهرمانان و عشق به ائمه اطهار و عشق و دلدادگی جوانان و از نغمه‌های کار و تلاش و غیرت و مردانگی سخن می‌گوید پربارتر و ماندگارتر شود. ما از مسؤولان و دلسوزان فرهنگ و هنر کشور می‌خواهیم با برگزاری جشنواره‌های متعدد این هنر غنی را زنده نگه‌دارند زیرا اگر به موسیقی نواحی اهمیت ندهیم زمانی پشیمان خواهیم شد. التفات داوود بیگی ادامه می‌دهد: متأسفانه تعدادی از آشیق ها دارند پیر می‌شوند و ما باید دلسوزانه این موسیقی را ضبط و حفظ کنیم، زیرا مانند آنها دیگر کسی نیست.
مطالبات به حق
حبیب ا... قادر آتشگر، نوازنده قیچک و خواننده زابلی که سال هاست به نواختن این ساز اصیل منطقه سیستان مشغول است و نسل به نسل دوبیتی‌خوانی از پیشینیان آنها منتقل شده است از جایگاه موسیقی آیینی سنتی در منطقه سیستان می گوید: در جشنواره ها،مجالس عروسی و سنت‌ها و آداب‌ورسوم موسیقی سنتی سیستان دهل و سرنا اجرا و حتی در ایام سوگواری امام حسین (ع) ساز دهل نواخته می‌شود.وی می‌افزاید: در زمان‌های قدیم دوبیتی‌خوانی در بین مردم سیستان به‌صورت سؤال و جواب بوده که هنوز هم در مراسم حنابندان و عروسی اجرا می‌شود و اشعار مخصوص خودش را دارد . وی با اشاره به این‌که در سیستان هنرمندان موسیقی نواحی زیادی فعال هستند که مشکلاتی همچون نداشتن بیمه رادارند، می‌افزاید: مدتی پیش تعدادی از هنرمندان سیستان تحت پوشش بیمه صندوق حمایت از هنرمندان درآمدند، اما پس از چند ماه به دلیل افزایش حق بیمه و ناتوانی در پرداخت آن انصراف دادند.
در جشنواره موسیقی نواحی در کرمان اجرای دوبیتی خوانی با نوای ساز تنبور که کهن‌ترین ساز زهی زخمه‌ای است، توسط دو هنرمند به نام‌های فرزاد بساط پور و سید نوید کمری،حکایت از زنده‌بودن این موسیقی اصیل در کرمانشاه با پیشینه هزارساله دارد.
امسال سیزدهمین جشنواره موسیقی نواحی ایران با حضور خوانندگان و نوازندگان موسیقی نواحی مختلف ایران و با موضوع دوبیتی خوانی به دلیل رعایت پروتکل‌های بهداشتی در حالی بدون حضور علاقه‌مندان به موسیقی و با پخش مجازی اجراها از دهم تا سیزدهم آبان ماه جاری در محل کاروانسرای تاریخی گنجعلی‌خان کرمان برگزار شد که به گفته فعالان موسیقی نواحی و کارشناسان مختلف برای روشن نگه‌داشتن چراغ این جشنواره و روبه‌زوال نرفتن موسیقی نواحی مختلف ایران باید اقدامات ویژه‌ای صورت گیرد. به گفته دبیر این جشنواره، امسال در شرایط کرونایی سعی شد ناچار با برگزاری اجراهای آنلاین،چراغ این جشنواره روشن بماند و حس شود که دارد یک اتفاق موسیقی‌ایی می‌افتد وگرنه اجرای این نوع موسیقی نیاز به مخاطب و حضور مردم دارد تا در حین اجرا، نوازنده‌ها و خواننده‌ها با مردم ارتباط بگیرند. احمد صدری در گفت‌وگو با جام جم اظهار می‌کند:موسیقی نواحی ایران ازآنجاکه تابعیت تام و تمامی از یک فرهنگ دارد و در بستر فرهنگی خودش کاملا دارای حیات اجتماعی است فقط مربوط به برگزاری جشنواره نیست و جشنواره فقط مکانی برای آشنا‌شدن مردم با این گنجینه غنی فرهنگی ایران است.محمدعلی مرآتی، استاد دانشگاه و عضو انجمن علمی سیزدهمین جشنواره موسیقی نواحی ایران نیز بابیان این‌که موسیقی نواحی در اصل موسیقی اقوام است و ما در این موسیقی بهتر است دنبال اقوام بگردیم، می‌گوید: به دلیل سبک زندگی‌ها موسیقی اقوام در حال از بین رفتن است و بزرگ‌ترین هدف این جشنواره نیز انتقال موسیقی از نسلی به نسل دیگر است، زیرا با جذابیتی که در دیده شدن ایجاد می‌کند باعث شده در دهه اخیر برخی از نسل جوان و نوه‌های بزرگان موسیقی نواحی به سمت یادگیری سازهایی همچون دوتار و تنبور بروند و یک خیزش دوباره‌ای را در این موسیقی اصیل می‌بینیم. وی با اشاره به این‌که قطعا ما از بزرگان موسیقی نواحی دیگر جز اسم و منابع صوتی چیزی نخواهیم داشت، می‌افزاید: موسیقی اقوام نسبت به موسیقی دستگاهی،یک موسیقی پویا وزنده است و به دلیل آن چکش‌کاری که در طول تاریخ خورده است، می‌تواند ماهیت خودش را حفظ کند ولی به لحاظ ظاهری می‌تواند تغییرات صوتی برایش به وجود بیاید.من به تغییرات اعتقاددارم و جشنواره موسیقی کرمان یک خیزشی را برای نسل جدید جهت گرایش به سمت این موسیقی به وجود آورده است.
حیدر احمدی، خواننده جوانی که به همراه عبدالحمید تنگستانی، نوازنده نی از استان بوشهر در سیزدهمین جشنواره موسیقی نواحی ایران در کرمان شرکت کرده است از شروه خوانی یکی از آوازهای باستانی بوشهر می‌گوید . وی بابیان این‌که تاکنون در جشنواره موسیقی نواحی کشور شروه خوانی اجرانشده بود، می‌گوید: خوشبختانه امسال برای نخستین بار نوای شروه در این جشنواره اجرا می‌شود . وی درباره حفظ جایگاه موسیقی اصیل بوشهر بین مردم این استان می‌افزاید: در بوشهر دو نوع موسیقی به گوش می‌رسد؛ یکی سازهای بادی و دیگری صدای شروه است که هرکدام مختص مناطق خاصی از بوشهر است.به‌گونه‌ای که در مناطق دشتستان و تنگستان بوشهر بیشتر نوای شروه خوانده‌شده و در شهر بوشهر نی‌انبان نواخته می‌شود.حیدر احمدی با ابراز خشنودی از برگزاری هرساله جشنواره موسیقی نواحی در کرمان می‌افزاید: امسال در این جشنواره شروه‌خوانی بوشهر به مردم شناسانده می‌شود که این موسیقی چیست و از چه نوایی بلند می‌شود.
لزوم یک برنامه مدون
محمدرضا برزگر، پژوهشگر و نوازنده دوتار که از شهرستان علی‌آباد کتول استان گلستان در این جشنواره شرکت کرده است هم در گفت‌وگو با جام جم اوضاع موسیقی نواحی را مطلوب نمی‌داند. وی بابیان این‌که در طول سال فقط با برگزاری جشنواره کرمان به موسیقی نواحی اهمیت داده می‌شود، می‌گوید: یک برنامه مدون و خاص برای حمایت از موسیقی نواحی وجود ندارد و نسبت به موسیقی پاپ به این موسیقی زیاد بهاداده نمی‌شود. وی می‌افزاید: این جشنواره چراغ امیدی برای هنرمندان موسیقی نواحی ایران است و خدا را شکر می‌کنیم که حداقل سالی یک‌بار هنرمندان موسیقی نواحی مختلف کشور گرد هم می‌آییم و این میراث کهن گذشتگان را زنده نگه می‌داریم. وی به موسیقی اصیل منطقه علی‌آباد کتول و گرایش جوانان این منطقه به نواختن سازهای دوتار،کمانچه و نی اشاره می‌کند و می‌گوید:اشعار موسیقی منطقه کتول با گویش کتولی سروده می‌شود که یکی از گویش‌های ایران باستان و ادامه زبان طبری شمال ایران است و به همین منظور در جشنواره امسال موسیقی نواحی، دوبیتی‌خوانی منطقه کتول را که به بید خوانی معروف است،اجرا می‌کنیم.
آشیق یک خنیاگر اصیل ترک‌هاست. یکی از سبک‌های موسیقی خاص و اصیل استان‌های زنجان، اردبیل و آذربایجان‌های شرقی و غربی است که به گفته التفات داوود بیگی چند هزار سال قدمت دارد اما اکنون به دلیل پیر شدن آشیق ها و عدم جایگزینی آنها مکتب آشیقی از بین خواهد رفت.این هنرمند زنجانی که از کودکی نزد پدرش آشیق دده گلاب و استاد آشیق دده بولود جوادی این نوع موسیقی را آموخته و دارای مدرک کارشناسی آهنگسازی ایرانی است بابیان این‌که آشیق ها از بین مردم هستند و در مراسم مختلف و اعیادی همچون غدیر و قربان می‌خوانند و حتی در مجالسی همچون عروسی گاهی مردم از آنها می‌خواهند که چه آهنگ و شعری را بخوانند.این کارشناس واحد موسیقی صداوسیمای استان زنجان با اشاره به این‌که موسیقی نواحی ایران گنجینه‌ای است که باید حفظ شود، می‌افزاید:اجرای آشیق ها در جامعه دارد کمرنگ می‌شود اما با حمایت دولت و برنامه‌های متعدد می‌توان این هنر اصیل را که از روایت‌های قهرمانان و عشق به ائمه اطهار و عشق و دلدادگی جوانان و از نغمه‌های کار و تلاش و غیرت و مردانگی سخن می‌گوید پربارتر و ماندگارتر شود. ما از مسؤولان و دلسوزان فرهنگ و هنر کشور می‌خواهیم با برگزاری جشنواره‌های متعدد این هنر غنی را زنده نگه‌دارند زیرا اگر به موسیقی نواحی اهمیت ندهیم زمانی پشیمان خواهیم شد. التفات داوود بیگی ادامه می‌دهد: متأسفانه تعدادی از آشیق ها دارند پیر می‌شوند و ما باید دلسوزانه این موسیقی را ضبط و حفظ کنیم، زیرا مانند آنها دیگر کسی نیست.
مطالبات به حق
حبیب ا... قادر آتشگر، نوازنده قیچک و خواننده زابلی که سال هاست به نواختن این ساز اصیل منطقه سیستان مشغول است و نسل به نسل دوبیتی‌خوانی از پیشینیان آنها منتقل شده است از جایگاه موسیقی آیینی سنتی در منطقه سیستان می گوید: در جشنواره ها،مجالس عروسی و سنت‌ها و آداب‌ورسوم موسیقی سنتی سیستان دهل و سرنا اجرا و حتی در ایام سوگواری امام حسین (ع) ساز دهل نواخته می‌شود.وی می‌افزاید: در زمان‌های قدیم دوبیتی‌خوانی در بین مردم سیستان به‌صورت سؤال و جواب بوده که هنوز هم در مراسم حنابندان و عروسی اجرا می‌شود و اشعار مخصوص خودش را دارد . وی با اشاره به این‌که در سیستان هنرمندان موسیقی نواحی زیادی فعال هستند که مشکلاتی همچون نداشتن بیمه رادارند، می‌افزاید: مدتی پیش تعدادی از هنرمندان سیستان تحت پوشش بیمه صندوق حمایت از هنرمندان درآمدند، اما پس از چند ماه به دلیل افزایش حق بیمه و ناتوانی در پرداخت آن انصراف دادند.
در جشنواره موسیقی نواحی در کرمان اجرای دوبیتی خوانی با نوای ساز تنبور که کهن‌ترین ساز زهی زخمه‌ای است، توسط دو هنرمند به نام‌های فرزاد بساط پور و سید نوید کمری،حکایت از زنده‌بودن این موسیقی اصیل در کرمانشاه با پیشینه هزارساله دارد.