
ااز ترس نیما، من و همسرم خیلی وقتها مجبور هستیم با ایما و اشاره حرف بزنیم، فقط كافی است حرفی از حرفهای ما را بشنود، به همه میگوید. چندبار بهخاطر خبرچینی و افشای برخی رازهایمان، با خانواده خود و همسرم دچار مشكلاتی شدهایم، گرچه بهخاطر این رفتار، او را بارها تنبیه كرده یا به او گفتهایم حق انجام این كار را ندارد و... اما با این حال دستبردار نیست.ب
رازداری از جمله مهمترین مهارتهای اخلاقی و شخصیتی قابل آموزشی است كه والدین باید آن را در صدر اولویت آموزههای تربیتی خود قرار دهند. آموزش رازداری همانند سایر رفتارهایی كه به كودك یاد میدهیم نیازمند مهارتهایی است كه والدین باید با رفتار یا كلام و بهطور مستقیم یا غیرمستقیم آن را بهعنوان یك اصل مهم برای موفقیت و خوشبختی، در وجود كودك پایهگذاری و نهادینه كنند.
الگوی خوبی باشید
كودكان همچون آینهای، رفتارهای والدین شان را انعكاس میدهند؛ برخی والدین بهطور كاملا ناآگاهانه، در صحبتهای خود با همسر یا دیگران، رازی از زندگی دیگران را برملا میكنند كه ممكن است كودك از گفتوگوهای پیشین، كاملا به یاد داشته باشد كه این موضوع راز است و نباید افشا شود. حتی گاهی ممكن است كودك با شنیدن رازش از زبان دیگران و رازی كه با والدینش در میان گذاشته است، دچار دوگانگی در معنا و مفهوم راز و رازداری شود و حتی با كم ارزش دانستن این مساله بهراحتی خلف وعده نماید و بیهیچ ترس و ابایی راز خود و دیگران را برملا سازد. در این صورت بیتردید والدین یعنی امینترین افراد زندگی كودك، اصلیترین عامل بروز و تحكیم این رفتار ناپسند در كودك هستند، پس بهتر است مراقب گفتوگوها و رفتارهای خود باشید. اگر كودكتان مسالهای را با شما بازگو كرده گرچه لازم است همسرتان نیز درجریان باشد، اما سعی كنید در خفا و در غیاب كودك، این مساله را در فضای خصوصیتان مطرح كرده یا این كه سعی كنید هرگز راز دیگران را نزد كودك فاش نكنید و از همه مهمتر هرگز كودك را سوال پیچ نكنید یا در این معذوریت قرار ندهید كه رازهای دیگران را برای شما فاش كند. مثلا اگر كودك به تنهایی به منزل یكی از بستگان رفته از او نخواهید اتفاقات و گفتوگوهای ساده و معمولی بین اعضای آن خانواده را برای شما بازگو كند.
از سوی دیگر، چگونگی برخورد والدین با كودك، هنگام افشای راز دیگران توسط او بسیار حائز اهمیت است. اگر والدین از افشاگری كودك استقبال كنند؛ عدم رازداری تكرار و تقویت خواهد شد، حال اگر افشاگری با بیتوجهی یا طرد والدین همراه شود نتیجهای جز خاموشی نخواهد داشت.
راز داری را به كودك آموزش دهید
در قالب بازی، قصهگویی، نمایشنامه، فیلم و كارتون و... كودك را با معنا و مفهوم راز و رازداری آشنا سازید و مشخصات فرد رازدار و چگونه رازداربودن را به او آموزش دهید؛ سپس او را به طور مستقیم در تظاهرات رفتاری و كلامی این مساله قراردهید. مثلا ابتدا از او بخواهید رازی را با شما در میان بگذارد، سپس سعی كنید در عمل و رفتار به او نشان دهید چگونه رازداری میكنید. سعی كنید رازداری را با كودك تمرین كنید؛ بهعنوان نمونه رازی را با او در میان بگذارید، سپس به عملكرد كودك كه شامل رعایت درست اصول و اركان رازداری است، توجه كنید. اگر كودك موفق به رازداری شد، او را به صورت كلامی با بیان جملاتی چون اآفرین برتو، خوشحالم كه راز مرا نزد خودت نگه داشتی، تو فرد قابل اعتمادی هستی، از این پس من حرفهایم را به تو خواهم گفت و...ب یا بهصورت غیركلامی مانند در آغوش گرفتن، بوسیدن، نوازش كردن یا خرید هدیه و پاداش تحسین و تشویق كنید. اما اگر كودك مرتكب خطایی در این زمینه شد و رازی را فاش كرد، در اولین گام بهتر است رفتار نامطلوب كودك را از كل شخصیتش جدا بدانید و این مهم را به او هم یادآور شوید و بگویید: امن از این رفتارت كه بسیار زشت و ناپسند است، دلگیر و ناراحتم.ب یادتان باشد هرگز به كودك نگویید: امن از تو خوشم نمیآید؛ دوستت ندارم؛ مطمئن شدم دهن لق هستی؛ عادت به خبرچینی داری؛ مطمئنم هیچ وقت نمیتوانی جلوی زبانت را بگیری؛ چون افشای راز كردی دیگه مامانت/ بابات نیستم و...ب سپس بدون خشم و عصبانیت با جملات مثبت به كودك تلقین كنید كه میدانید تمام تلاش خود را بهكار بسته است تا رازداری كند، اما گرچه اینبار موفق نشده، اما شك ندارید در دفعات بعدی موفق به این عمل خواهد شد...
مانع جلب توجه منفی شوید
گاهی اوقات كودك برای جلب نظر و توجه والدین و اطرافیان یا برخی اوقات بهدلیل پاسخ به پرسشهای كنجكاوانه دیگران كه اغلب همراه با تشویق است، مجبور به افشای راز یا رازهایی میشود؛ در مواقعی كه كودك رازدار نیست و احتمالا شما نیز به شدت از دست او عصبی و خشمگین هستید، سعی كنید بر رفتار و كلام خود كنترل داشته باشید و هرگز برای تادیب او متوسل به تشویق منفی یا تنبیه نشوید. بهتر است در فضایی دوستانه به كودك كاملا تفهیم كنید چرا این كار او از نظر شما نیز غیرقابل قبول و بسیار ناپسند است، به كودك توضیح دهید افرادی كه افشاگری میكنند از نظر دیگران مورد اعتماد و امین نیستند اما در مقابل افرادی كه محرم اسرارند بسیار دوست داشتنی و مورد اعتمادند.
در این گفتوگوها حتما تاكید داشته باشید انتظار تكرار این رفتار را هیچ زمان دیگری ندارید و در ادامه نیز تلاش كنید عزت نفس و خودباوری كودك خود را تقویت کرده و به او یاد دهید حتی اگر زمانی به اصرار دیگران به افشای رازی وسوسه شد یا از ترس طرد شدن و حتی شاید صرفا بهخاطر جلب رضایت و حمایت آنان متمایل به افشای رازی شد، تمام سعی خود را بر كنترل این موضوع بهكار گیرد و هیچ نگرانی از عواقب منفی آن به دل راه ندهد. به كودك آموزش دهید با احترام و خندهای بر لب میتواند به راحتی موضوع گفتوگو را تغییر دهد یا قاطعانه به كنجكاویهای بیمورد دیگران پاسخی منفی دهد. مثلا بگویید: من در این زمینه اطلاعاتی ندارم یا دوست ندارم در این باره با شما صحبت كنم و... .
از سوی دیگر، توصیه میكنیم نیاز به جلب توجه كودك را با انجام فعالیتهای مثبتی چون نقاشی، داستانگویی، بازی و... اقناع كنید و یا با توجه
بیقید و شرط مانند تشویق، در آغوش گرفتن، بوسیدن و نوازشكردن باعث خنثی شدن انگیزه منفی جلب توجه كودك یا اعمال كنترل بر شما از طریق افشای راز شوید.