روایت خواندنی از سرنوشت یکی از نخبگان ایرانی که حتی پس از مرگ هم سنگ مزارش خبر ساز شد
فردوس همین جاست!
همه چیز از یك عكس شروع شد، تصویر یك
سنگ قبر مرمر سفید با قابی از سنگ مرمر مشكی و یك باغچه كوچك كنارش. این عكس چند بار در چند گروه تلگرامی به اشتراك گذاشته شد و كنجكاوم كرد كه صاحبش كیست و چرا این همه متفاوت است. این مزار دكتر امیرحسین فردوس بود در قطعه 229 بهشت زهرای تهران، ردیف 62 ، شماره 501 كه سنگ قبرش متنی عجیب دارد:
«هرچه بیشتر در آمریكا ماندم (50 سال) بیشتر به عظمت فرهنگ ایرانی اسلامی پی بردم. هدیه استقلال و آزادی كه امام خمینی برای ایران به ارمغان آورده‌اند آن‌قدر عظیم است كه باید تا حد جان نثاری از آن حفاظت كرد چون فقط در سایه این هدیه است كه ایران می‌تواند خود را حفظ كرده و به بالاترین قله پیشرفت برسد.»
روی سنگ، شماره‌ای حك شده بود كه تلفن همراه مرد سنگ تراش بود؛ اولین سرنخ برای یافتن بازماندگان دكتر فردوس. سنگ تراش آدم
خوش مشربی بود، مهربان و خوش برخورد ولی گفت شماره سفارش‌دهندگان سنگ را فقط تا یك سال نگه می‌دارد و بعد از آن دفترچه تلفن را سبك می‌كند و خلوت. اولین تیر كه به سنگ خورد رفتیم سراغ
بهشت‌زهرا(س) به امید یافتن شماره‌ای در پرونده متوفی كه ما را وصل كند به خانواده. روابط عمومی بهشت‌زهرا شماره‌ای داد ازشخصی كه همنام دكتر فردوس نبود و غریبه می‌آمد. با او كه تماس گرفتیم مسجل شد كه هفت پشت غریبه است و فقط كارمندی است در اداره حقوقی دانشگاه تهران. به این ترتیب افتادیم درفرآیند اداری و نامه‌نگاری تا شاید دانشگاه تهران شماره‌ای بدهد و ما را وصل كند به بازماندگان
دكتر فردوس.
كار طولانی شد و پیگیری‌ها زمان برد تا یك روز دی ماه كه ارتباطمان دادند به رئیس سابق اداره حقوقی دانشگاه تهران كه دكتر فردوس را زنده دیده، حرف هایش را شنیده، به خانه‌اش رفته و خودش به وصیت‌های او عمل كرده است. زمان چه آفت بدی است اما، چه بد خاطره‌ها را می‌خورد و تصاویر را محو می‌كند. با این كه فقط پنج سال از مرگ دكتر فردوس گذشته اما حافظه دكتر محمود كاظمی، رئیس وقت اداره حقوقی و دانشیار فعلی رشته حقوق دانشگاه تهران یاری
نمی کرد. او جزئیات زیادی را از یاد برده بود و پاسخ برخی سوالات را نمی‌دانست ولی همان كلیات را كه سعی می‌كرد امانتدارشان باشد وقتی به ما گفت، معلوم شد صاحب آن سنگ قبر به اندازه همان سنگ متفاوت بوده است.
دهه 40 خورشیدی؛ دانشكده ادبیات دانشگاه تهران و در كلاس‌های رشته زبان و ادبیات انگلیسی
دو دانشجوی همكلاس با هم پیوند ازدواج بستند؛ امیرحسین فردوس، عادله كاظمی‌فرد. دو دانشجوی مقطع كارشناسی مدرك‌شان را كه گرفتند، عزم كردند بروند آمریكا برای ادامه تحصیل. آنها رفتند ینگه دنیا و در یكی از دانشگاه‌های معتبر كه البته دكتر كاظمی نامش را نمی‌دانست، ثبت‌نام كردند و شدند دانشجوی كارشناسی ارشد علوم‌سیاسی با گرایش خاورمیانه. این دو جوان پول زیادی نداشتند برای همین خرج تحصیل بهانه‌ای شد که شوهر كارگر پمپ بنزین شود و برای همسر كه برود در یكی از رستوران‌های شهر كار کند. اما سرنوشت طوری چرخید و این زوج همان سال اول شاگرد اول دانشكده شدند و دانشگاه آنها را بورسیه كرد. این بورس سكوی پرتاب بود برای آن دو تا زندگی را
جمع و جور كنند و انگیزه بگیرند برای ادامه تحصیل در مقطع دكتری. این دو دكتریشان را نیز گرفتند و چون جزو بهترین‌ها بودند، عضو هیات علمی دانشگاه محل تحصیل شدند.
تدریس در یك دانشگاه آمریكایی كه مصادف بود با دهه 60 شمسی برای دكتر فردوس و همسرش، با آمریكاستیزی و نقد سیاست دولتمردان آن. آنها در مطبوعات آمریكا علیه صهیونیست‌ها، اشغال فلسطین و بعدتر درباره جنگ تحمیلی عراق علیه ایران كه با حمایت آمریكا رخ داده بود، مقاله می‌نوشتند و به سیاست‌های زورمدارانه این كشور انتقاد می‌كردند. این قلم تند و تیز باعث شد رئیس دانشگاه با آنها درگیر شود، ولی كسی نمی‌داند چطور نتوانست راهی از پیش ببرد و این دو صاحب‌نظر علوم سیاسی و خاورمیانه را از دور خارج كند.
آدم‌های متفاوت شجاعند، آنها پی دلشان می‌روند و شك نمی‌كنند به هدفی كه دارند، برای همین متفاوت می‌شوند و ماندگار. دكتر فردوس و همسرش كه دو استاد متفاوت دانشگاه آمریكایی بودند، آن‌قدر ماندند و مقابل فشارها مقاومت كردند كه بازنشسته شدند. آنها با این فراغت كاری تصمیم گرفتند بروند پی دلشان. این دو خودرویی قدیمی داشتند كه
یك كاروان مجهز به آن وصل بود، همان را برداشتند و به قصد جهانگردی رفتند به جای جای جهان. آنها هشت سال مسافر بودند و آن‌قدر راندند تا همه جای كره زمین را گشتند و جایی ندیده نماند. این دو بعد بازگشتند به وطن، جلد بودند انگار، مهربانی‌های ایرانیان آنها را وصل ایران كرد، خودشان گفته بودند. تاریخ رسیده بود به سال 91 كه این دو به ایران آمدند، خانه‌ای در شهرك اكباتان خریدند و آپارتمانی در جزیره كیش كه مدام بین این و آن در سفر بودند. اما فقط
یك سال اجل مهلت داد و چه حیف.
آدم‌های متفاوت كه شجاعند قاطعانه تصمیم می‌گیرند و پی وسواس‌های فكر نمی‌روند. آرمان كه داشته باشی این‌طور می‌شوی دیگر. این وصف حال دو استاد از آمریكا برگشته است. آنها سال 91 بعد از این كه در ایران جاگیر شدند آمدند به دانشگاه تهران و نشستند در اتاق ریاست اداره حقوقی كه بگویند می‌خواهند بخشی از دارایی‌شان را هبه كنند به دانشگاه تا خرج تحصیل دانشجویان بی‌بضاعت شود. آنها حتما یاد خودشان افتاده بودند كه در كشور غریب، هزاران كیلومتر دورتر از سرزمین مادری مجبور بودند در پمپ بنزین و رستوران كار كنند. آنها برای شروع كار 200 میلیون تومان شش سال پیش را در حسابی گذاشتند كه سودش كمك خرج تحصیل دانشجویان كارشناسی ارشد و دكتری رشته‌های ریاضی، فیزیك هسته‌ای و ماهواره‌ای كه معدلشان بالای 17 است داده شود.
دكتر كاظمی می‌گوید دكتر فردوس دقیقا از این الفاظ استفاده كرد چون او هیچ وقت ذهنیت خوبی نسبت به نظام‌های سرمایه‌داری و كشورهای استثمارگر مثل آمریكا نداشت و معتقد بود اینها به جهان سومی ظلم می‌كنند پس جوان‌های جهان سوم به‌خصوص در رشته‌های مدنظر او باید پیشرفت كنند و موجب اعتلای كشورشان شوند.
بعضی‌ها چه زود از این دنیا می‌روند و وقتی می‌روند چقدر جایشان خالی می‌ماند. به شناسنامه‌شان كه نگاه شود حتما عده‌ای می‌گویند عمرشان را كرده‌اند ولی‌الحق كه نباید درباره همه این حرف را زد. سال 92 در ماهی كه هیچ‌كس حضور ذهن ندارد كه کی بود، دكتر امیرحسین فردوس در آپارتمانش در كیش سكته كرد. او كه از دنیا رفت همسرش دكتر عادله تماس گرفت با دانشگاه تهران و این مرگ ناگهانی را خبر داد. پیكر آمد به تهران، رفت به قطعه229 بهشت زهرا و آرمید میان صدها قبر دیگر و آن سنگ قبر متفاوت خزید رویش. متن را خود فردوس به همسرش گفته بود و او وصیت را مو به مو اجرا كرد. برای تشییع پیكر او ده نفر بیشتر نیامدند كه اغلب كاركنان اداره حقوقی دانشگاه بودند. آن روز بچه‌های مرحوم نیز نیامدند، حتی دو دخترش كه با پیگیری‌های بعدی از زبان پسرعمه عادله كه پیرمردی است، شنیدیم نامشان فریبا و شیواست و مقیم آمریكا هستند. شاید وصیت پدر این بوده، اما دكتر كاظمی برایمان تعریف كرد وقتی آنها به اداره حقوقی دانشگاه تهران آمدند به او گفتند چون كسی را در ایران ندارند قول بدهد كفن و دفنشان را تقبل كند.
این مرگ اما فاز دوم نیكوكاری این زوج را كلید زد. عادله 400 میلیون تومان دیگر را علاوه كرد به 200 میلیون تومان قبلی و گفت با همسرش تصمیم گرفته‌اند خانه‌هایشان در كیش و تهران را صلح دانشگاه كنند، ولی بعد از مرگ هر دو و با همان نیت سابق. اما چه حیف كه مرگ دوم این همه زود و با عجله رسید. دكتر كاظمی در میدان انقلاب نزدیك ایستگاه مترو بود كه تلفنش زنگ خورد و مردی آن سوی خط گفت خانمی در كیش تصادف كرده و از دنیا رفته، او گفت این زن دكتر عادله كاظمی‌فرد است. به این ترتیب اداره حقوقی یك‌بار دیگر دست به كار شد و پیكر متوفی را به تهران آورد و در بهشت زهرا در قطعه‌ای كه كسی حضور ذهن ندارد شماره‌اش چیست دفن كرد.
این مرگ دوم همراه شد با فروش املاك این زوج و كسب دو میلیارد تومان پول به نفع دانشجویان نیازمند و مستاصل دانشگاه تهران، پولی كه كسی نمی‌داند تا امروز زندگی چند نفر را تغییر داده است.
دنیای بی‌ارزشی است. یعنی ارزش بدی كردن و مال‌اندوزی و فقط به خود فكر كردن را ندارد. می‌شود در این دنیا به دیگران نیز فكر كرد و از انرژی مثبت ساطع شده از آن زندگی خوشی داشت. اینها اما به زبان ساده است و آنها كه این را عملی می‌كنند كم هستند، آدم‌هایی مثل فردوس و كاظمی فرد كه بعد از مرگشان گم نشده‌اند. راوی این شرح، اما دوست داشت یك چیز را تعریف كند وصحه بگذارد به بی‌وفایی دنیا كه وقتی قرعه مرگ می‌آید این كه، كه هستی و چه جایگاهی داشته‌ای بی‌اهمیت می‌شود.
او سال 92 در روزی از آن ماه كه یادش نیست كی بود و رفته بودند برای خاكسپاری دكتر فردوس، در قطعه 229 كه پر بود از قبرهای خالی هول‌انگیز دیده بود كه قبركن وقتی پیكر رشید متوفی و آن شانه‌های ستبرش را خواباند روی زمین و سنگ لحد را چید رویش، چون قبر تنگ بود و نمی‌خواست آرامگاه ابدی را كمی گشاد كند و برای خودش كار بتراشد،سعی می کرد با فشار جنازه را در آن تنگنا جا دهد، بی‌اعتنا به تذكراتی كه می‌شنید. اما اگر جسد بعد از مرگ را مثل لباسی بدانیم كه از تن درمی‌آوریم دیگر چه اهمیت دارد این رفتارها، هرچند شك نداریم اخلاقی نیست. رئیس سابق اداره حقوقی می‌گفت دكتر فردوس مرد آرام و دانا و پایبند به مسائل اخلاقی و انسانی بود و آن‌قدر عاشق ایران و مردمش كه حاضر بود برایشان هركاری بكند، مردی چنان دل بریده از دنیا و اخت شده با مرگ كه در چشم‌هایش هر زمان كه صحبت مرگ می‌شد به جز آرامش وجود نداشت.
سنگ قبر مرمر سفید با قابی از سنگ مرمر مشكی و یك باغچه كوچك كنارش. این عكس چند بار در چند گروه تلگرامی به اشتراك گذاشته شد و كنجكاوم كرد كه صاحبش كیست و چرا این همه متفاوت است. این مزار دكتر امیرحسین فردوس بود در قطعه 229 بهشت زهرای تهران، ردیف 62 ، شماره 501 كه سنگ قبرش متنی عجیب دارد:
«هرچه بیشتر در آمریكا ماندم (50 سال) بیشتر به عظمت فرهنگ ایرانی اسلامی پی بردم. هدیه استقلال و آزادی كه امام خمینی برای ایران به ارمغان آورده‌اند آن‌قدر عظیم است كه باید تا حد جان نثاری از آن حفاظت كرد چون فقط در سایه این هدیه است كه ایران می‌تواند خود را حفظ كرده و به بالاترین قله پیشرفت برسد.»
روی سنگ، شماره‌ای حك شده بود كه تلفن همراه مرد سنگ تراش بود؛ اولین سرنخ برای یافتن بازماندگان دكتر فردوس. سنگ تراش آدم
خوش مشربی بود، مهربان و خوش برخورد ولی گفت شماره سفارش‌دهندگان سنگ را فقط تا یك سال نگه می‌دارد و بعد از آن دفترچه تلفن را سبك می‌كند و خلوت. اولین تیر كه به سنگ خورد رفتیم سراغ
بهشت‌زهرا(س) به امید یافتن شماره‌ای در پرونده متوفی كه ما را وصل كند به خانواده. روابط عمومی بهشت‌زهرا شماره‌ای داد ازشخصی كه همنام دكتر فردوس نبود و غریبه می‌آمد. با او كه تماس گرفتیم مسجل شد كه هفت پشت غریبه است و فقط كارمندی است در اداره حقوقی دانشگاه تهران. به این ترتیب افتادیم درفرآیند اداری و نامه‌نگاری تا شاید دانشگاه تهران شماره‌ای بدهد و ما را وصل كند به بازماندگان
دكتر فردوس.
كار طولانی شد و پیگیری‌ها زمان برد تا یك روز دی ماه كه ارتباطمان دادند به رئیس سابق اداره حقوقی دانشگاه تهران كه دكتر فردوس را زنده دیده، حرف هایش را شنیده، به خانه‌اش رفته و خودش به وصیت‌های او عمل كرده است. زمان چه آفت بدی است اما، چه بد خاطره‌ها را می‌خورد و تصاویر را محو می‌كند. با این كه فقط پنج سال از مرگ دكتر فردوس گذشته اما حافظه دكتر محمود كاظمی، رئیس وقت اداره حقوقی و دانشیار فعلی رشته حقوق دانشگاه تهران یاری
نمی کرد. او جزئیات زیادی را از یاد برده بود و پاسخ برخی سوالات را نمی‌دانست ولی همان كلیات را كه سعی می‌كرد امانتدارشان باشد وقتی به ما گفت، معلوم شد صاحب آن سنگ قبر به اندازه همان سنگ متفاوت بوده است.
دهه 40 خورشیدی؛ دانشكده ادبیات دانشگاه تهران و در كلاس‌های رشته زبان و ادبیات انگلیسی
دو دانشجوی همكلاس با هم پیوند ازدواج بستند؛ امیرحسین فردوس، عادله كاظمی‌فرد. دو دانشجوی مقطع كارشناسی مدرك‌شان را كه گرفتند، عزم كردند بروند آمریكا برای ادامه تحصیل. آنها رفتند ینگه دنیا و در یكی از دانشگاه‌های معتبر كه البته دكتر كاظمی نامش را نمی‌دانست، ثبت‌نام كردند و شدند دانشجوی كارشناسی ارشد علوم‌سیاسی با گرایش خاورمیانه. این دو جوان پول زیادی نداشتند برای همین خرج تحصیل بهانه‌ای شد که شوهر كارگر پمپ بنزین شود و برای همسر كه برود در یكی از رستوران‌های شهر كار کند. اما سرنوشت طوری چرخید و این زوج همان سال اول شاگرد اول دانشكده شدند و دانشگاه آنها را بورسیه كرد. این بورس سكوی پرتاب بود برای آن دو تا زندگی را
جمع و جور كنند و انگیزه بگیرند برای ادامه تحصیل در مقطع دكتری. این دو دكتریشان را نیز گرفتند و چون جزو بهترین‌ها بودند، عضو هیات علمی دانشگاه محل تحصیل شدند.
تدریس در یك دانشگاه آمریكایی كه مصادف بود با دهه 60 شمسی برای دكتر فردوس و همسرش، با آمریكاستیزی و نقد سیاست دولتمردان آن. آنها در مطبوعات آمریكا علیه صهیونیست‌ها، اشغال فلسطین و بعدتر درباره جنگ تحمیلی عراق علیه ایران كه با حمایت آمریكا رخ داده بود، مقاله می‌نوشتند و به سیاست‌های زورمدارانه این كشور انتقاد می‌كردند. این قلم تند و تیز باعث شد رئیس دانشگاه با آنها درگیر شود، ولی كسی نمی‌داند چطور نتوانست راهی از پیش ببرد و این دو صاحب‌نظر علوم سیاسی و خاورمیانه را از دور خارج كند.
آدم‌های متفاوت شجاعند، آنها پی دلشان می‌روند و شك نمی‌كنند به هدفی كه دارند، برای همین متفاوت می‌شوند و ماندگار. دكتر فردوس و همسرش كه دو استاد متفاوت دانشگاه آمریكایی بودند، آن‌قدر ماندند و مقابل فشارها مقاومت كردند كه بازنشسته شدند. آنها با این فراغت كاری تصمیم گرفتند بروند پی دلشان. این دو خودرویی قدیمی داشتند كه
یك كاروان مجهز به آن وصل بود، همان را برداشتند و به قصد جهانگردی رفتند به جای جای جهان. آنها هشت سال مسافر بودند و آن‌قدر راندند تا همه جای كره زمین را گشتند و جایی ندیده نماند. این دو بعد بازگشتند به وطن، جلد بودند انگار، مهربانی‌های ایرانیان آنها را وصل ایران كرد، خودشان گفته بودند. تاریخ رسیده بود به سال 91 كه این دو به ایران آمدند، خانه‌ای در شهرك اكباتان خریدند و آپارتمانی در جزیره كیش كه مدام بین این و آن در سفر بودند. اما فقط
یك سال اجل مهلت داد و چه حیف.
آدم‌های متفاوت كه شجاعند قاطعانه تصمیم می‌گیرند و پی وسواس‌های فكر نمی‌روند. آرمان كه داشته باشی این‌طور می‌شوی دیگر. این وصف حال دو استاد از آمریكا برگشته است. آنها سال 91 بعد از این كه در ایران جاگیر شدند آمدند به دانشگاه تهران و نشستند در اتاق ریاست اداره حقوقی كه بگویند می‌خواهند بخشی از دارایی‌شان را هبه كنند به دانشگاه تا خرج تحصیل دانشجویان بی‌بضاعت شود. آنها حتما یاد خودشان افتاده بودند كه در كشور غریب، هزاران كیلومتر دورتر از سرزمین مادری مجبور بودند در پمپ بنزین و رستوران كار كنند. آنها برای شروع كار 200 میلیون تومان شش سال پیش را در حسابی گذاشتند كه سودش كمك خرج تحصیل دانشجویان كارشناسی ارشد و دكتری رشته‌های ریاضی، فیزیك هسته‌ای و ماهواره‌ای كه معدلشان بالای 17 است داده شود.
دكتر كاظمی می‌گوید دكتر فردوس دقیقا از این الفاظ استفاده كرد چون او هیچ وقت ذهنیت خوبی نسبت به نظام‌های سرمایه‌داری و كشورهای استثمارگر مثل آمریكا نداشت و معتقد بود اینها به جهان سومی ظلم می‌كنند پس جوان‌های جهان سوم به‌خصوص در رشته‌های مدنظر او باید پیشرفت كنند و موجب اعتلای كشورشان شوند.
بعضی‌ها چه زود از این دنیا می‌روند و وقتی می‌روند چقدر جایشان خالی می‌ماند. به شناسنامه‌شان كه نگاه شود حتما عده‌ای می‌گویند عمرشان را كرده‌اند ولی‌الحق كه نباید درباره همه این حرف را زد. سال 92 در ماهی كه هیچ‌كس حضور ذهن ندارد كه کی بود، دكتر امیرحسین فردوس در آپارتمانش در كیش سكته كرد. او كه از دنیا رفت همسرش دكتر عادله تماس گرفت با دانشگاه تهران و این مرگ ناگهانی را خبر داد. پیكر آمد به تهران، رفت به قطعه229 بهشت زهرا و آرمید میان صدها قبر دیگر و آن سنگ قبر متفاوت خزید رویش. متن را خود فردوس به همسرش گفته بود و او وصیت را مو به مو اجرا كرد. برای تشییع پیكر او ده نفر بیشتر نیامدند كه اغلب كاركنان اداره حقوقی دانشگاه بودند. آن روز بچه‌های مرحوم نیز نیامدند، حتی دو دخترش كه با پیگیری‌های بعدی از زبان پسرعمه عادله كه پیرمردی است، شنیدیم نامشان فریبا و شیواست و مقیم آمریكا هستند. شاید وصیت پدر این بوده، اما دكتر كاظمی برایمان تعریف كرد وقتی آنها به اداره حقوقی دانشگاه تهران آمدند به او گفتند چون كسی را در ایران ندارند قول بدهد كفن و دفنشان را تقبل كند.
این مرگ اما فاز دوم نیكوكاری این زوج را كلید زد. عادله 400 میلیون تومان دیگر را علاوه كرد به 200 میلیون تومان قبلی و گفت با همسرش تصمیم گرفته‌اند خانه‌هایشان در كیش و تهران را صلح دانشگاه كنند، ولی بعد از مرگ هر دو و با همان نیت سابق. اما چه حیف كه مرگ دوم این همه زود و با عجله رسید. دكتر كاظمی در میدان انقلاب نزدیك ایستگاه مترو بود كه تلفنش زنگ خورد و مردی آن سوی خط گفت خانمی در كیش تصادف كرده و از دنیا رفته، او گفت این زن دكتر عادله كاظمی‌فرد است. به این ترتیب اداره حقوقی یك‌بار دیگر دست به كار شد و پیكر متوفی را به تهران آورد و در بهشت زهرا در قطعه‌ای كه كسی حضور ذهن ندارد شماره‌اش چیست دفن كرد.
این مرگ دوم همراه شد با فروش املاك این زوج و كسب دو میلیارد تومان پول به نفع دانشجویان نیازمند و مستاصل دانشگاه تهران، پولی كه كسی نمی‌داند تا امروز زندگی چند نفر را تغییر داده است.
دنیای بی‌ارزشی است. یعنی ارزش بدی كردن و مال‌اندوزی و فقط به خود فكر كردن را ندارد. می‌شود در این دنیا به دیگران نیز فكر كرد و از انرژی مثبت ساطع شده از آن زندگی خوشی داشت. اینها اما به زبان ساده است و آنها كه این را عملی می‌كنند كم هستند، آدم‌هایی مثل فردوس و كاظمی فرد كه بعد از مرگشان گم نشده‌اند. راوی این شرح، اما دوست داشت یك چیز را تعریف كند وصحه بگذارد به بی‌وفایی دنیا كه وقتی قرعه مرگ می‌آید این كه، كه هستی و چه جایگاهی داشته‌ای بی‌اهمیت می‌شود.
او سال 92 در روزی از آن ماه كه یادش نیست كی بود و رفته بودند برای خاكسپاری دكتر فردوس، در قطعه 229 كه پر بود از قبرهای خالی هول‌انگیز دیده بود كه قبركن وقتی پیكر رشید متوفی و آن شانه‌های ستبرش را خواباند روی زمین و سنگ لحد را چید رویش، چون قبر تنگ بود و نمی‌خواست آرامگاه ابدی را كمی گشاد كند و برای خودش كار بتراشد،سعی می کرد با فشار جنازه را در آن تنگنا جا دهد، بی‌اعتنا به تذكراتی كه می‌شنید. اما اگر جسد بعد از مرگ را مثل لباسی بدانیم كه از تن درمی‌آوریم دیگر چه اهمیت دارد این رفتارها، هرچند شك نداریم اخلاقی نیست. رئیس سابق اداره حقوقی می‌گفت دكتر فردوس مرد آرام و دانا و پایبند به مسائل اخلاقی و انسانی بود و آن‌قدر عاشق ایران و مردمش كه حاضر بود برایشان هركاری بكند، مردی چنان دل بریده از دنیا و اخت شده با مرگ كه در چشم‌هایش هر زمان كه صحبت مرگ می‌شد به جز آرامش وجود نداشت.