نگاهی به تاریخچه قدیمی ترین باغ اطراف حرم مطهر رضوی
قفل بــاغ خونی باز می شود؟
«در مراجعت به مشهد در باغ باصفایی در جنوب شهر اقامت كردم. نام باغ
تا حدی برایم نفرت آور بود: «باغ خونی» یا «باغ خون». نتوانستم بفهمم چرا چنین نامی بر آن نهاده اند؟!»
این جملات روایت ثبت شده مك گرگر، افسر ارتش انگلیس در سال 1875 میلادی هنگام سفری به مشهد از محلی كمتر شناخته شده برای نه‌تنها گردشگران و زائران مشهد، بلكه ساكنان این شهر است. مكانی كه هرچند فاصله اش تا حرم مطهر رضوی كمتر از 800 متر است، اما یكی از ناشناخته‌ترین مناطق شهری مشهد به طور قطع و حتی كشور است. دلیل این امر هم چیزی نیست جز گذشته پر رمز و راز این محوطه كه البته در سال‌های اخیر هم زیاد تغییر نكرده و هنوز باغی است با رازی ناگشوده برای دوستداران فرهنگ و هویت و میراث مشهد.
باغی ثبت ملی شده كه برای آشنایی با واقعیت آن اگر به لابه‌لای كتاب‌ها مراجعه كنیم درمی‌یابیم كه حداقل قدمتی ناصرالدین شاهی دارد، زیرا در منابع باقیمانده از آن زمان به وجود «باغ خونی» در حاشیه برج و باروی شهر مشهد در مسیر ورودی به شهر مشهد از سوی نیشابور اشاره شده. و اما نخستین سند رسمی این باغ به سال ۱۳۱۷ شمسی بازمی‌گردد كه این ملك به نام اداره مالیه وقت مشهد سند خورده. این در حالی است كه چه قبل و چه بعد از این سال باغ خونی مالكان و مستاجران دیگری را به خود دیده است.
یكی از شناخته‌شده‌ترین این مستاجران كلنل محمدتقی خان پسیان بوده كه براساس اسناد موجود از این باغ، قوای ژاندارمری خراسان را در سال‌های 1299و1300 هدایت می‌كرده است. دیگر مستاجر شناخته شده این بنا هم قوای روسیه تزاری بودند كه كمی پیشتر از این تاریخ در سال‌های نخست سلطنت آخرین شاه قاجار در این مكان استقرار داشتند و حتی براساس برخی روایات از همین مكان حرم مطهر رضوی را به توپ بستند. و اما در اغلب سال‌های پس از سند خوردن این باغ به اسم اداره مالیه خراسان هم باز این روس‌ها البته در قالب كنسولگری و سـپس دفتر بازرگانی دولت روسیه آن را در اختیار داشتند. این وضعیت تا فروپاشی كمونیسم در سال
۱۳۶۹ شمسی ادامه داشت و پس از آن نیروی انتظامی این باغ را در اختیار گرفت تا این‌كه سرانجام در اواسط دهه80شمسی بانك كشاورزی مالك این باغ تاریخی شد.
باغی كه به رغم دیدن بلاهای مختلف در طول عمر خود هنوز یكی از سه ساختمان تاریخی آن محكم واستوار به عمر خود ادامه می‌دهد. عمارتی كه در مركز این باغ 5/5 هكتاری قرار داشته و خود حدود ۸۷۹ مترمربع مساحت دارد. باغی كه هرچند به مرور زمان - خاصه در دو دهه اخیر -بسیاری از درختان آن خشك شده‌اند، اما هنوز با اندكی رسیدگی می‌تواند یك مكان عمومی مناسب برای مردم گرفتار در حصار ساختمان‌های بلند اطراف حرم مطهر رضوی باشد و درست به همین دلیل است كه شورای شهر مشهد در سال گذشته تلاش زیادی را برای در اختیار گرفتن این بنا انجام داد. تلاش‌هایی كه با همراهی كامل میراث فرهنگی همراه بود، زیرا اهل میراث هم به این نتیجه رسیده‌اند كه تنها راه نجات اثر شماره ۳۲۴۰ فهرست آثار ملی ایران، تغییر وضعیت آن از باغی بی روح و ممنوع‌الملاقات به مكانی عمومی برای تمام مردم مشهد و گردشگران است.
تا حدی برایم نفرت آور بود: «باغ خونی» یا «باغ خون». نتوانستم بفهمم چرا چنین نامی بر آن نهاده اند؟!»
این جملات روایت ثبت شده مك گرگر، افسر ارتش انگلیس در سال 1875 میلادی هنگام سفری به مشهد از محلی كمتر شناخته شده برای نه‌تنها گردشگران و زائران مشهد، بلكه ساكنان این شهر است. مكانی كه هرچند فاصله اش تا حرم مطهر رضوی كمتر از 800 متر است، اما یكی از ناشناخته‌ترین مناطق شهری مشهد به طور قطع و حتی كشور است. دلیل این امر هم چیزی نیست جز گذشته پر رمز و راز این محوطه كه البته در سال‌های اخیر هم زیاد تغییر نكرده و هنوز باغی است با رازی ناگشوده برای دوستداران فرهنگ و هویت و میراث مشهد.
باغی ثبت ملی شده كه برای آشنایی با واقعیت آن اگر به لابه‌لای كتاب‌ها مراجعه كنیم درمی‌یابیم كه حداقل قدمتی ناصرالدین شاهی دارد، زیرا در منابع باقیمانده از آن زمان به وجود «باغ خونی» در حاشیه برج و باروی شهر مشهد در مسیر ورودی به شهر مشهد از سوی نیشابور اشاره شده. و اما نخستین سند رسمی این باغ به سال ۱۳۱۷ شمسی بازمی‌گردد كه این ملك به نام اداره مالیه وقت مشهد سند خورده. این در حالی است كه چه قبل و چه بعد از این سال باغ خونی مالكان و مستاجران دیگری را به خود دیده است.
یكی از شناخته‌شده‌ترین این مستاجران كلنل محمدتقی خان پسیان بوده كه براساس اسناد موجود از این باغ، قوای ژاندارمری خراسان را در سال‌های 1299و1300 هدایت می‌كرده است. دیگر مستاجر شناخته شده این بنا هم قوای روسیه تزاری بودند كه كمی پیشتر از این تاریخ در سال‌های نخست سلطنت آخرین شاه قاجار در این مكان استقرار داشتند و حتی براساس برخی روایات از همین مكان حرم مطهر رضوی را به توپ بستند. و اما در اغلب سال‌های پس از سند خوردن این باغ به اسم اداره مالیه خراسان هم باز این روس‌ها البته در قالب كنسولگری و سـپس دفتر بازرگانی دولت روسیه آن را در اختیار داشتند. این وضعیت تا فروپاشی كمونیسم در سال
۱۳۶۹ شمسی ادامه داشت و پس از آن نیروی انتظامی این باغ را در اختیار گرفت تا این‌كه سرانجام در اواسط دهه80شمسی بانك كشاورزی مالك این باغ تاریخی شد.
باغی كه به رغم دیدن بلاهای مختلف در طول عمر خود هنوز یكی از سه ساختمان تاریخی آن محكم واستوار به عمر خود ادامه می‌دهد. عمارتی كه در مركز این باغ 5/5 هكتاری قرار داشته و خود حدود ۸۷۹ مترمربع مساحت دارد. باغی كه هرچند به مرور زمان - خاصه در دو دهه اخیر -بسیاری از درختان آن خشك شده‌اند، اما هنوز با اندكی رسیدگی می‌تواند یك مكان عمومی مناسب برای مردم گرفتار در حصار ساختمان‌های بلند اطراف حرم مطهر رضوی باشد و درست به همین دلیل است كه شورای شهر مشهد در سال گذشته تلاش زیادی را برای در اختیار گرفتن این بنا انجام داد. تلاش‌هایی كه با همراهی كامل میراث فرهنگی همراه بود، زیرا اهل میراث هم به این نتیجه رسیده‌اند كه تنها راه نجات اثر شماره ۳۲۴۰ فهرست آثار ملی ایران، تغییر وضعیت آن از باغی بی روح و ممنوع‌الملاقات به مكانی عمومی برای تمام مردم مشهد و گردشگران است.