مرور كتاب « كشتی پهلو گرفته» اثر سیدمهدی شجاعی
روضـه‌تمام‌عیـار
ما كتابخوان‌ها یا كتاب بازها با كتاب‌هایمان زندگی می‌كنیم. مثلا وقتی بخواهیم به مسافرت برویم یكی از برنامه‌های مهم سفرمان این است كه چه كتابی را برای طول راه و وقت‌های بیكاری با خودمان ببریم؟ كتابی كه هم سبك باشد و هم به حال و هوای سفرمان بخورد. ما كتابخوان‌ها با كتاب‌هایمان به جاهای نرفته و نشناخته می‌رویم. با كتاب‌هایمان غذاهای مختلف را مزمزه می‌كنیم. با آدم‌های كتاب‌هایمان دور هم می‌نشینیم و می‌گوییم و می‌خندیم و اشك می‌ریزیم. ما كتاب بازها با كتاب‌هایمان روضه می‌گیریم و با اشك‌هایمان بعضی صفحه‌های كتاب را نشان‌دار می‌كنیم و دفعه بعد كه گذرمان به همین كتاب افتاد، یادمان می‌آید چه صفحه‌ای با دلمان بازی كرده و پا به پای كدام كلمات اشك ریخته‌ایم. ما می‌دانیم بعضی كتاب‌ها روضه‌های نابی دارند و بعضی نویسنده‌ها مداح‌های خیلی خوبی هستند.
سیدمهدی شجاعی، یكی از همین نویسنده‌های روضه‌خوان است. در كتاب‌های آیینی‌اش كلماتِ سیاه‌پوش مثل عزادارهای آرام و موقر، پهلو به پهلوی هم نشسته‌اند و با نویسنده، دَم می‌گیرند و روضه را زمزمه می‌كنند. مثلا اسم كتاب «كشتی پهلو گرفته» خودش یك روضه تمام عیار است. كتابی كه سرگذشت حضرت زهرا(س) را از ولادت تا شهادت، روایت می‌كند. به قول روضه‌خوان‌ها اگر مخاطب، كنایه فهم باشد و متوجه ایهام موجود در عنوان این كتاب بشود همین روضه برای تمام روزهای فاطمیه‌اش كافی است. كشتی پهلوگرفته فاطمه است كه در ساحل آسمان، آرام گرفته. كشتی پهلو گرفته فاطمه است كه دست بر پهلو گرفته و از لنگرگاه تیره و تاریك دنیا دل بریده است.
تقریبا همه ما با سیر زندگی حضرت زهرا(س) آشنا هستیم؛ همین مسأله روایت امرِ دینی را سخت می‌كند. مخاطب از سیر تا پیاز ماجرا را می‌داند، اما نویسنده باید ترفندی هنرمندانه به كار بگیرد تا مخاطب، جذب و درگیر كتاب شود. سید مهدی شجاعی در كتاب كشتی پهلوگرفته، روش‌های مختلفی را برای میخكوب كردن خواننده به كار گرفته است.
یكی از مهم‌ترین ویژگی‌های این كتاب، نثر ادبی و دلنشین آن است. زبانی كه گرچه پر از عبارات و اصطلاحات و تشبیهات ادبی است، اما كاملا ساده و قابل فهم است. نثری كه بعضی جاها شعرگونه می‌شود و با آهنگ دلنشینش در ياد خواننده، باقی می‌ماند.
«ریسمان در گردن خورشید. طناب بر گلوی حق. مظلومیت محض»
روایت كشتی پهلو گرفته مستقیم و خطی است. یعنی از تولد حضرت زهرا(س) شروع می‌شود و با شهادت ایشان خاتمه می‌یابد، اما حضور راویان متعدد و انتخاب زاویه‌دیدهای متفاوت، روایت این كتاب را از سایر آثار آیینی، متمایز كرده است. راوی هر فصل، بخشی از زندگی حضرت فاطمه(س) را از دیدِ خودش بیان می‌كند و در واقع، شخصیت اصلی آن فصل هم همان راوی است. مثلا در فصلی كه از زبان پیامبر(ص) روایت می‌شود خودِ ایشان، محور ماجرای تولد حضرت زهرا(س) هستند یا در فصلی كه فضّه ـ خادمه حضرت فاطمه(س) ـ روایت می‌كند در وقایع آن فصل، فضّه نقش مستقیم و كلیدی دارد. راویان«كشتی پهلو گرفته» به ترتیب این بزرگواران هستند: حضرت محمد(ص)، حضرت خدیجه(س)، خودِ حضرت زهرا(س)، امیرالمؤمنین علی(ع)، امام حسن(ع)، امام حسین(ع)، مجددا حضرت زهرا(س)، حضرت زینب(س)، فضّه، حضرت ام‌كلثوم(س)، اسماء، مجددا خودِ حضرت فاطمه(س)، مجددا حضرت علی(ع). اما نكته جالب راویان، آخرین راوی است كه كتاب با روایت او تمام می‌شود؛ آسمان! آسمانی كه شاهد و ناظر تمام اتفاقات زندگی حضرت زهرا(س) بوده و در فصل چهاردهم، یك بار تمام وقایع را از دیدِ خودش تعریف می‌كند.
«از ابتدای خلقتم چشم انتظار آمدنت بودم. خدا مرا كه می‌آفرید و زمین و خورشید و برّ و بحر را، اعلام كرد كه آفرینش شما، آفرینش همه چیز به طفیلی آفرینش پنج تن است كه محور آن پنج تن زهراست...این پنج تن عبارتند از فاطمه و پدر او، فاطمه و شوی او، فاطمه و پسران او...
من سوختم وقتی درِ خانه خدا، درِ خانه قرآن، درِ خانه نجات، درِ خانه تو به آتش كشیده شد. من در خود شكستم وقتی در بر پهلوی تو شكسته شد. وقتی تو فضه را صدا زدی، انسانیت از جنین هستی سقوط كرد. خون جلوی چشمان مرا گرفت وقتی گل‌میخ‌های در از سینه تو خونین و شرم‌آگین درآمد. من از خشم كبود شدم وقتی تازیانه بر بازوی تو فرود آمد. من معطب و بی‌فلسفه ماندم وقتی زمین مِلك تو غصب شد...»
نویسنده كشتی پهلو گرفته روایتی كاملا صریح و شفاف از عوامل و دلایل شهادت حضرت زهرا(س) ارائه نموده و مقصران این واقعه را به مخاطب معرفی كرده است. اگر چه قرائت سید مهدی شجاعی از این برهه تاریخی، عاطفی و احساسی به نظر می‌رسد اما طبق فهرست منابع كتاب، كاملا متكی به روایات و احادیث و متون معتبر دینی و تاریخی است.
شاید خیلی از ما حوصله خواندن كتاب‌های تاریخی را نداشته باشیم و لحن سنگین و یكنواختشان را تاب نیاوریم، اما می‌توانیم كشتی پهلو گرفته را یك نفس بخوانیم و دوره كامل تاریخ اسلام را مرور كنیم؛ از غار حرا تا شعب ابی‌طالب را. از مدینه تا كربلا را.
كشتی پهلوگرفته پرفروش‌ترین اثر سیدمهدی شجاعی است كه طبق آمار وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تاكنون حدودا پنجاه بار تجدید چاپ شده و بیش از 600 هزار نسخه از آن به فروش رفته است. این كتاب كم حجم و سبك و جذاب را در ایام فاطمیه بخوانید و در هر سطر و صفحه‌ای كه سیمتان وصل شد برای ما هم دعا كنید. یا علی...
سیدمهدی شجاعی، یكی از همین نویسنده‌های روضه‌خوان است. در كتاب‌های آیینی‌اش كلماتِ سیاه‌پوش مثل عزادارهای آرام و موقر، پهلو به پهلوی هم نشسته‌اند و با نویسنده، دَم می‌گیرند و روضه را زمزمه می‌كنند. مثلا اسم كتاب «كشتی پهلو گرفته» خودش یك روضه تمام عیار است. كتابی كه سرگذشت حضرت زهرا(س) را از ولادت تا شهادت، روایت می‌كند. به قول روضه‌خوان‌ها اگر مخاطب، كنایه فهم باشد و متوجه ایهام موجود در عنوان این كتاب بشود همین روضه برای تمام روزهای فاطمیه‌اش كافی است. كشتی پهلوگرفته فاطمه است كه در ساحل آسمان، آرام گرفته. كشتی پهلو گرفته فاطمه است كه دست بر پهلو گرفته و از لنگرگاه تیره و تاریك دنیا دل بریده است.
تقریبا همه ما با سیر زندگی حضرت زهرا(س) آشنا هستیم؛ همین مسأله روایت امرِ دینی را سخت می‌كند. مخاطب از سیر تا پیاز ماجرا را می‌داند، اما نویسنده باید ترفندی هنرمندانه به كار بگیرد تا مخاطب، جذب و درگیر كتاب شود. سید مهدی شجاعی در كتاب كشتی پهلوگرفته، روش‌های مختلفی را برای میخكوب كردن خواننده به كار گرفته است.
یكی از مهم‌ترین ویژگی‌های این كتاب، نثر ادبی و دلنشین آن است. زبانی كه گرچه پر از عبارات و اصطلاحات و تشبیهات ادبی است، اما كاملا ساده و قابل فهم است. نثری كه بعضی جاها شعرگونه می‌شود و با آهنگ دلنشینش در ياد خواننده، باقی می‌ماند.
«ریسمان در گردن خورشید. طناب بر گلوی حق. مظلومیت محض»
روایت كشتی پهلو گرفته مستقیم و خطی است. یعنی از تولد حضرت زهرا(س) شروع می‌شود و با شهادت ایشان خاتمه می‌یابد، اما حضور راویان متعدد و انتخاب زاویه‌دیدهای متفاوت، روایت این كتاب را از سایر آثار آیینی، متمایز كرده است. راوی هر فصل، بخشی از زندگی حضرت فاطمه(س) را از دیدِ خودش بیان می‌كند و در واقع، شخصیت اصلی آن فصل هم همان راوی است. مثلا در فصلی كه از زبان پیامبر(ص) روایت می‌شود خودِ ایشان، محور ماجرای تولد حضرت زهرا(س) هستند یا در فصلی كه فضّه ـ خادمه حضرت فاطمه(س) ـ روایت می‌كند در وقایع آن فصل، فضّه نقش مستقیم و كلیدی دارد. راویان«كشتی پهلو گرفته» به ترتیب این بزرگواران هستند: حضرت محمد(ص)، حضرت خدیجه(س)، خودِ حضرت زهرا(س)، امیرالمؤمنین علی(ع)، امام حسن(ع)، امام حسین(ع)، مجددا حضرت زهرا(س)، حضرت زینب(س)، فضّه، حضرت ام‌كلثوم(س)، اسماء، مجددا خودِ حضرت فاطمه(س)، مجددا حضرت علی(ع). اما نكته جالب راویان، آخرین راوی است كه كتاب با روایت او تمام می‌شود؛ آسمان! آسمانی كه شاهد و ناظر تمام اتفاقات زندگی حضرت زهرا(س) بوده و در فصل چهاردهم، یك بار تمام وقایع را از دیدِ خودش تعریف می‌كند.
«از ابتدای خلقتم چشم انتظار آمدنت بودم. خدا مرا كه می‌آفرید و زمین و خورشید و برّ و بحر را، اعلام كرد كه آفرینش شما، آفرینش همه چیز به طفیلی آفرینش پنج تن است كه محور آن پنج تن زهراست...این پنج تن عبارتند از فاطمه و پدر او، فاطمه و شوی او، فاطمه و پسران او...
من سوختم وقتی درِ خانه خدا، درِ خانه قرآن، درِ خانه نجات، درِ خانه تو به آتش كشیده شد. من در خود شكستم وقتی در بر پهلوی تو شكسته شد. وقتی تو فضه را صدا زدی، انسانیت از جنین هستی سقوط كرد. خون جلوی چشمان مرا گرفت وقتی گل‌میخ‌های در از سینه تو خونین و شرم‌آگین درآمد. من از خشم كبود شدم وقتی تازیانه بر بازوی تو فرود آمد. من معطب و بی‌فلسفه ماندم وقتی زمین مِلك تو غصب شد...»
نویسنده كشتی پهلو گرفته روایتی كاملا صریح و شفاف از عوامل و دلایل شهادت حضرت زهرا(س) ارائه نموده و مقصران این واقعه را به مخاطب معرفی كرده است. اگر چه قرائت سید مهدی شجاعی از این برهه تاریخی، عاطفی و احساسی به نظر می‌رسد اما طبق فهرست منابع كتاب، كاملا متكی به روایات و احادیث و متون معتبر دینی و تاریخی است.
شاید خیلی از ما حوصله خواندن كتاب‌های تاریخی را نداشته باشیم و لحن سنگین و یكنواختشان را تاب نیاوریم، اما می‌توانیم كشتی پهلو گرفته را یك نفس بخوانیم و دوره كامل تاریخ اسلام را مرور كنیم؛ از غار حرا تا شعب ابی‌طالب را. از مدینه تا كربلا را.
كشتی پهلوگرفته پرفروش‌ترین اثر سیدمهدی شجاعی است كه طبق آمار وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تاكنون حدودا پنجاه بار تجدید چاپ شده و بیش از 600 هزار نسخه از آن به فروش رفته است. این كتاب كم حجم و سبك و جذاب را در ایام فاطمیه بخوانید و در هر سطر و صفحه‌ای كه سیمتان وصل شد برای ما هم دعا كنید. یا علی...
