یک رژیم متفاوت در خانواده
نقش مادران و معلمان در مدیریت مصرف رسانه‌ای
در حالی كه این روزها برخی مسؤولان اجرایی كشور از ضرورت افزایش سواد رسانه‌ای و اطلاعاتی عموم مردم یاد می‌كنند، اما متاسفانه هنوز درك درستی از مهارت‌های پنجگانه سواد رسانه‌ای در میان سیاستگذاران فرهنگی وجود ندارد.
سواد رسانه‌ای عبارت است از دانش و مهارت استفاده از رسانه‌های جمعی و نوین با هدف تحقق رژیم مصرف رسانه، تعمیم تفكر انتقادی نسبت به پیام و رسانه، افزایش قدرت تجزیه و تحلیل محتوا، پیام و رسانه، رعایت اخلاق كاربری و در نهایت تولید محتوای سالم، مفید و موثر.
هر چند به‌تازگی آموزش و پرورش در كتاب دهم مقطع متوسطه اقدام به جانمایی كتاب تفكر انتقادی و سواد رسانه‌ای کرده است، اما مهارت‌های رژیم مصرف و تفكر انتقادی مهارت‌هایی است كه باید در سنین كودكی فراگرفته شوند، چرا كه هر عادت‌واره مصرف رسانه‌ای كه در سنین كودكی شكل بگیرد در سنین بالاتر هم همان عادت‌واره توسط مخاطبان و كاربران رسانه‌های جمعی و نوین دنبال خواهد شد و تغییر عادت‌واره‌هایی كه در سنین كودكی شكل گرفته است در سنین جوانی و بزرگسالی كار آسانی نیست. بر همین اساس به نظر می‌رسد لازم است در فرآیند آموزش مهارت‌های رژیم مصرف و تفكر انتقادی تجدیدنظر صورت پذیرد و بر نقش مربیان مهدهای‌كودك، معلمان پیش‌دبستان و دبستان و مادران تاكید مضاعف شود. مهارت رژیم مصرف به آن معناست كه لازم است میزان استفاده از رسانه و همچنین محتوای مورد‌مصرف اعضای خانواده‌ها متناسب با سن، جنس و توانایی‌های تخصصی اعضای خانواده باشد. به عنوان نمونه به پدران و مادران توصیه می‌شود با كنترل میزان زمانی كه كودكان و نوجوانان به استفاده از ابزارهای فناوری اطلاعات و ارتباطات اختصاص می‌دهند مانع ایجاد تاثیرات سوءاستفاده بیش از حد از این ابزارها شوند. همچنین محتوایی كه برای یك گروه سنی مناسب است ممکن است برای گروه سنی دیگر مضر باشد. به همین دلیل ایران از جمله معدود كشورهای آسیایی است كه همگام با كشورهای توسعه‌یافته اروپایی و همین‌طور كشور ژاپن اقدام به رتبه‌بندی و رده‌بندی سنی بازی‌های رایانه‌ای كرده و طرحی را با عنوان نظام اسرا (ESRA) به اجرا در آورده است. در‌این‌طرح مشخص می‌شود چه بازی رایانه‌ای برای چه گروه سنی مناسب است و لازم است تنها گروه سنی مشخص شده روی جلد بازی‌های رایانه‌ای از آن بازی استفاده کنند.
مادران نقش كلیدی و اصلی را در راهنمایی كودكان و نوجوانان برای الزام ایشان به رژیم مصرف رسانه‌ای دارند. لازمه ایفای چنین نقشی این است كه ابتدا مادران خود با مهارت رژیم مصرف آشنا شوند تا بتوانند كودكان‌شان را در این زمینه یاری کنند. بهترین راه برای آموزش مادران این است كه مهدهای‌كودك، پیش‌دبستانی‌ها و مدارس ابتدایی ملزم به برگزاری دوره‌های آموزش سواد رسانه‌ای برای مادران شوند و در عین حال مربیان و معلمان مراكز مذكور برای آموزش مهارت‌های سواد رسانه‌ای به كودكان و نوجوانان تلاش بیشتری کنند. این آموزش هم مانند رژیم مصرف باید در سنین كودكی دنبال شود؛ چرا كه كودك باید در سنین كودكی نه گفتن به برخی رسانه‌ها و بعضی محتواهای رسانه‌ای را بیاموزد و نمی‌توان از شخصی كه در سنین كودكی آموخته است در مقابل رسانه منفعل باشد انتظار داشت در جوانی و بزرگسالی به برخی رسانه‌ها و پیام‌های رسانه‌ای نه بگوید.
سواد رسانه‌ای عبارت است از دانش و مهارت استفاده از رسانه‌های جمعی و نوین با هدف تحقق رژیم مصرف رسانه، تعمیم تفكر انتقادی نسبت به پیام و رسانه، افزایش قدرت تجزیه و تحلیل محتوا، پیام و رسانه، رعایت اخلاق كاربری و در نهایت تولید محتوای سالم، مفید و موثر.
هر چند به‌تازگی آموزش و پرورش در كتاب دهم مقطع متوسطه اقدام به جانمایی كتاب تفكر انتقادی و سواد رسانه‌ای کرده است، اما مهارت‌های رژیم مصرف و تفكر انتقادی مهارت‌هایی است كه باید در سنین كودكی فراگرفته شوند، چرا كه هر عادت‌واره مصرف رسانه‌ای كه در سنین كودكی شكل بگیرد در سنین بالاتر هم همان عادت‌واره توسط مخاطبان و كاربران رسانه‌های جمعی و نوین دنبال خواهد شد و تغییر عادت‌واره‌هایی كه در سنین كودكی شكل گرفته است در سنین جوانی و بزرگسالی كار آسانی نیست. بر همین اساس به نظر می‌رسد لازم است در فرآیند آموزش مهارت‌های رژیم مصرف و تفكر انتقادی تجدیدنظر صورت پذیرد و بر نقش مربیان مهدهای‌كودك، معلمان پیش‌دبستان و دبستان و مادران تاكید مضاعف شود. مهارت رژیم مصرف به آن معناست كه لازم است میزان استفاده از رسانه و همچنین محتوای مورد‌مصرف اعضای خانواده‌ها متناسب با سن، جنس و توانایی‌های تخصصی اعضای خانواده باشد. به عنوان نمونه به پدران و مادران توصیه می‌شود با كنترل میزان زمانی كه كودكان و نوجوانان به استفاده از ابزارهای فناوری اطلاعات و ارتباطات اختصاص می‌دهند مانع ایجاد تاثیرات سوءاستفاده بیش از حد از این ابزارها شوند. همچنین محتوایی كه برای یك گروه سنی مناسب است ممکن است برای گروه سنی دیگر مضر باشد. به همین دلیل ایران از جمله معدود كشورهای آسیایی است كه همگام با كشورهای توسعه‌یافته اروپایی و همین‌طور كشور ژاپن اقدام به رتبه‌بندی و رده‌بندی سنی بازی‌های رایانه‌ای كرده و طرحی را با عنوان نظام اسرا (ESRA) به اجرا در آورده است. در‌این‌طرح مشخص می‌شود چه بازی رایانه‌ای برای چه گروه سنی مناسب است و لازم است تنها گروه سنی مشخص شده روی جلد بازی‌های رایانه‌ای از آن بازی استفاده کنند.
مادران نقش كلیدی و اصلی را در راهنمایی كودكان و نوجوانان برای الزام ایشان به رژیم مصرف رسانه‌ای دارند. لازمه ایفای چنین نقشی این است كه ابتدا مادران خود با مهارت رژیم مصرف آشنا شوند تا بتوانند كودكان‌شان را در این زمینه یاری کنند. بهترین راه برای آموزش مادران این است كه مهدهای‌كودك، پیش‌دبستانی‌ها و مدارس ابتدایی ملزم به برگزاری دوره‌های آموزش سواد رسانه‌ای برای مادران شوند و در عین حال مربیان و معلمان مراكز مذكور برای آموزش مهارت‌های سواد رسانه‌ای به كودكان و نوجوانان تلاش بیشتری کنند. این آموزش هم مانند رژیم مصرف باید در سنین كودكی دنبال شود؛ چرا كه كودك باید در سنین كودكی نه گفتن به برخی رسانه‌ها و بعضی محتواهای رسانه‌ای را بیاموزد و نمی‌توان از شخصی كه در سنین كودكی آموخته است در مقابل رسانه منفعل باشد انتظار داشت در جوانی و بزرگسالی به برخی رسانه‌ها و پیام‌های رسانه‌ای نه بگوید.
