کتابخانه ملک، یک یادگاری ارزشمند برای کتاب خوارها!
کنج دنج کتاب‌خوانی
آدم‌ها می‌روند و كارهایشان می‌ماند. این همه حاكم و سلطان و ثروتمند و متمول به این دنیا و آمده و رفته‌اند، اما مگر چند نفر مثل حسین آقای ملك آن‌قدر بزرگ بوده اند كه تا دنیا دنیاست، نامشان به عنوان یك واقف بزرگ زنده بماند و منبع دانش و خیر و بركت شوند. باور كنید تعدادشان خیلی كم است، اگر بیشتر بودند، دنیا هم جای بهتری بود. این هفته رفته‌ایم یك طرف دیگر تهران. جایی در كنار ساختمان امور خارجه. جایی كه كاشی‌های سردر موزه حسین آقای ماجرایمان پناه خیلی از اهل علم و كتاب است. حتما می‌دانید از چه حرف می‌زنم، از كتابخانه. پیشتر به شکل مفصلی به موزه ملک پرداختیم و حالا سراغ کتابخانه جذاب این مجموعه رفتیم. موزه و کتابخانه‌اش در سال 1316 تاسیس شدند و پس از یک جابه‌جایی در این ساختمان نبوده، اما حالا چند دهه است كه اینجا مستقر شده و به حیات خود ادامه می‌دهد.
برای آن‌هایی که اهل کتاب هستند اینجا بهترین جای دنیاست. بخش كتابخانه موزه ملك را می‌گویم. وجود ۱۹ هزار رساله خطی، كتابخانه و موزه ملی ملك را به یكی از بزرگ‌ترین گنجینه‌های نسخه‌های خطی ایران بدل كرده است. در این مجموعه آثار برخی خوشنویسان نامدار از جمله قبله‌الكتاب، یاقوت مستعصمی، میرزا احمد نیریزی، علاءالدین تبریزی، درویش عبدالمجید طالقانی زبردست‌ترین شكسته‌نویس تاریخ خوشنویسی و از واپسین خوشنویسان دوران كتابت نسخه‌های خطی میرزا علی‌نقی شیرازی و ام سلمه قاجار وجود دارد.
مجموعه كتب حدود ۱۶۰۰ عنوان در ۳۵۴۰ جلد، مجموعه كتاب‌های چاپ سنگی كتابخانه و موزه ملی ملك را دربرمی‌گیرد كه برخی از آنها مصورند. برای نمونه كتاب طوفان‌البكاء افزون بر شرح واقعه كربلا، مجلس‌هایی گوناگون دارد كه وقایع را به شكل ملموس به تصویر كشیده
است.
سوغات‌هایی از هامبورگ، رم و...
در مجموعه كتاب‌های فارسی و عربی حدود ۴۵۳۰۰ عنوان در ۹۰۲۰۰ مجلد وجود دارد. در میان كتاب‌های فارسی و عربی افزون بر منابعی كه ممكن است در هر كتابخانه‌ای پیدا شود، آثاری نفیس و نادر نیز وجود دارد كه از آن جمله می‌توان به این موارد اشاره كرد؛ قرآن كریم چاپ هامبورگ در سال ۱۶۹۴ میلادی، القانون فی الطب تالیف ابوعلی‌سینا چاپ رم در سال ۱۵۹۳ میلادی، تحریر اصول لاوقلیدس تالیف نصیرالدین طوسی چاپ قسطنطنیه در سال ۹۹۶ میلادی، تاریخ فنایی (به تركی) چاپ ۱۱۹۹قمری، العجب‌العجاب تالیف احمد بن محمد شروانی چاپ كلكته سال ۱۲۲۸قمری.
مجموعه كتاب‌های انگلیسی حدود ۳۹۰۰ عنوان در ۵۴۶۰ جلد را دربرمی‌گیرد. قدیمی‌ترین آنها كتاب انجیل منتشر شده در سال ۱۶۱۱ میلادی است. پس از آن سفرنامه توماس هربرت به آسیا (۱۶۰۶-۱۶۸۲میلادی) است كه به كشورهای گوناگون این قاره از جمله ایران سفر كرده است. این اثر سال ۱۶۳۸ میلادی منتشر شده است.
مجموعه كتاب‌های كتابخانه و موزه ملی ملك به زبان فرانسه، ۲۸۵۲ عنوان در ۳۸۰۰ جلد را دربرگرفته است. قدیمی‌ترین آنها در سال ۱۶۸۷ میلادی منتشر شده است.
مجموعه كتاب‌ها به زبان روسی، ۲۷۶ عنوان در حدود ۳۵۰ جلد است كه آقای رضا فاضل همدانی در سال ۱۳۸۳ خورشیدی بیشتر آنها را به كتابخانه اهدا كرده است. كتاب‌های اهدایی وی بیشتر حوزه موضوعی ریاضیات را دربرمی‌گیرد. این مجموعه همچنین اشعار برخی بزرگان پارسی از جمله حافظ، خیام و سعدی و نیز تاریخ ایران را در خود جای داده است. كتابخانه و موزه ملی ملك، منابعی به ۳۰ زبان گوناگون را دربرگرفته است. افزون بر زبان‌های یادشده، كتاب‌هایی به زبان‌های آلمانی، اسپانیایی، ایتالیایی، لاتین، دانماركی، لهستانی، تركی (آذربایجانی، استانبولی)، سوئدی، رومانیایی، اردو و گرجی در این مجموعه دیده می‌شود. حوزه موضوعی این منابع، بیشتر ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی است.
سفر در دنیای آرشیو مطبوعات
نشریات ادواری از مهم‌ترین منابع كتابخانه به شمار می‌آید. این بخش ۸۰۰ عنوان در بیش از ۷۰۰۰ مجلد روزنامه، هفته‌نامه، ماهنامه، گاهنامه، فصلنامه و سالنامه در موضوعات مرتبط با خط‌مشی مجموعه‌سازی كتابخانه را پیش روی پژوهشگران و مخاطبان می‌گذارد. از جمله قدیم‌ترین مطبوعات موجود در كتابخانه می‌توان به روزنامه‌های وقایع اتفاقیه، علمیه دولت علیه ایران، روزنامه نظامی علمیه و ادبیه، حبل‌المتین، اختر، ادب، حكمت، صور‌اسرافیل، روح‌القدس، مساوات، شمس، رهنما، بی‌طرف و تمدن، مجلات الهلال، المقتطف، نامه پارسی، ارمغان، العرفان، المنار، مجموعه اخلاق، فلامبو، گنجینه فنون، مجله تذكر و سالنامه‌های ایران و دولت علیه ایران اشاره كرد.
طبق وقف‌نامه، كتابخانه ملی ملك همه روزه به‌جز تعطیلات برای استفاده عموم باز است، اما «بیرون دادن و بردن كتاب» ممنوع است و كتاب‌ها باید در محل كتابخانه و طبق آداب مترتب بر آن مطالعه شوند.
