براساس پژوهش‌هایی که در این حوزه انجام شده، زمان‌ها و مناسبت‌های مذهبی تأثیر شگفتی در نحوه برخوردهای اجتماعی افراد غیرمذهبی داشته و حتی کسانی که غیرمذهبی به‌شمار می‌آیند در زمان‌های مشخصی چون ماه رمضان از رفتار متعادل‌تری نسبت به ماه‌های دیگر برخوردار بوده‌اند. نرخ وقوع جرایم و بزه‌های اجتماعی در ایام ماه محرم تا حد بسیاری کاهش پیدا می‌کند و اکثر جوانان به دلیل اعتقادات مذهبی تمایلی برای بروز رفتارهای ناشایست و خلاف عرف جامعه در این ماه ندارند. قرار گرفتن انسان در زمان معنوی همچون محرم باعث می‌شود تا از پدیده‌هایی که باارزش‌های والای او مغایرت دارد، دوری کند و این نوع رفتار ناشی از سرشت درونی و همچنین اعتقادات دینی و مذهبی است که در این ایام تویت می‌شود. از سوی دیگر با اعجاز نام حسین(ع) رو‌به‌رو هستیم و اولیای دم مقتولانی که در این ماه به حرمت نام امام حسین(ع) از خون عزیز خود گذشته و قاتلان را می‌بخشند. به طوری که براساس اعلام کمیته‌های صلح و سازش، میزان بخشش قاتلان در انتظار قصاص در این ماه رشد قابل‌توجهی دارد و به همین منظور این تیم‌ها تلاش‌شان را برای جلب رضایت از اولیا دم در این ماه افزایش می‌دهند. تقویت باورهای مذهبی و بهره‌گیری از ماه‌های محرم و رمضان به این عنوان که در این زمان محیط اجتماعی سالم‌تر و رفتارهای مردم بر پایه فطرت سالم و اسلامی شکل می‌گیرد، می‌تواند در تعمیم و گسترش فضایی سالم در بقیه ماه‌های سال مفید باشد. همچنین می‌توان از تجربه این ماه استفاده کرده و در جهت گسترش فرهنگ بخشش استفاده کرد.

رهایی قاتل مرد مسافر از قصاص
اردیبهشت سال۸۲ خانواده‌ای نگران با حضور در پلیس آگاهی از گم شدن فرزندشان به نام علی خبر دادند. آنها ادعا کردند پسرشان در آخرین تماس مدعی شده مسافری را به سمت آمل می‌برد اما دو روز است هیچ خبری از او ندارند. با گذشت یک ماه از ناپدید شدن علی، خودروی او در حالی که سه نفر در گاراژی در خاوران مشغول اوراقش بودند، کشف شد. با دستگیری سه نفر، تحقیقات آغاز و مردی به نام سیروس اعتراف کرد که به همراه دوستش برای سرقت خودرو، علی را کشته و جسدش را در بیابان‌های شرق تهران رها‌کرده‌است. در ادامه او محاکمه و به اعدام در ملأعام محکوم شد. با گذشت هشت سال از قتل در حالی که چند روزی به اجرای حکم مانده بود، پدر و مادر علی به دادسرا مراجعه و از قاتل فرزندشان گذشت کردند. 
مادر مقتول در مورد علت بخشش گفت: ماه محرم است و به حرمت امام حسین(ع) از قصاص قاتل فرزندم می‌گذرم. نمی‌خواهم او را قصاص کنم و پیش امام(ع) شرمنده شوم. می‌خواهم به او فرصت زندگی دوباره بدهم. 
با اعلام بخشش، سیروس از یک قدمی چوبه دار نجات یافت و به زندگی بازگشت.

گذشت از قصاص در عاشورا
در پرونده دیگری مرد ۳۰ساله‌ای ناخواسته در یک درگیری خیابانی مرتکب قتل پسر ۲۰ساله‌ای شد. او بعد از محاکمه حکم قصاص گرفت و این حکم در دیوان عالی کشور مهر تایید خورد. همه چیز برای اجرای حکم آماده بود اما اهالی شهر ملایر تصمیم گرفتند همگی برای پا درمیانی و گرفتن رضایت برای قاتل به خانه مقتول بروند اما خانواده مقتول موافقت نکرده و حاضر به بخشش قاتل فرزندشان نبودند. سرانجام روز عاشورای سال گذشته، اهالی همگی در قالب چند هیأت عزاداری به خانه مقتول رفتند و درخواست بخشش کردند. با توجه به این‌که قاتل، پدر دو کودک و از کارش توبه کرده بود، خانواده مقتول به حرمت امام حسین(ع) از قاتل فرزندشان گذشتند و او را به آغوش گرم خانواده‌اش برگرداندند.

بخشش به حرمت امام حسین(ع) بعد از ۱۲سال 
پسرش در یک درگیری طایفه‌ای سال ۸۹ در سیستان و بلوچستان به قتل رسید. پسر جوان تنها امید مادر بود و او برایش آرزوهای دور و درازی داشت. می‌خواست پسرش را در لباس دامادی ببیند اما به خاطر یک بگومگوی ساده در درگیری طایفه‌ای به قتل رسیده بود. او اعلام کرد از قاتل فرزندش نمی‌گذرد و قصاص می‌خواهد. او اهل‌سنت بود و حاضر به گذشت از خون فرزندش نبود. بعد از ۱۲سال به او خبر دادند که آماده اجرای حکم شود. بسیار خوشحال بود که به آرزویش می‌رسد و قاتل فرزندش را بالای چوبه دار می‌بیند. در این مدت هرچه سران طوایف و صلح‌یاران تلاش کرده بودند، بی‌فایده بود. سران طوایف و صلح‌یاران تصمیم گرفتند برای آخرین بار به خانه این مادر بروند. او اعلام کرد نمی‌بخشد که یکباره یکی از ریش سفیدان از او خواست به حرمت امام حسین (ع) و ماه محرم از قصاص گذشت کند. زن میانسال چند دقیقه‌ای سکوت کرد. وقتی سرش را بالا آورد، گفت به عشق حسین(ع) می‌بخشم. او آتش کینه و انتقام ۱۲ساله‌اش را با شنیدن نام امام حسین(ع) خاموش کرد و از قصاص گذشت کرد. 

صدا زدن امام حسین(ع) قبل از اعدام 
یکی دیگر از قاتلانی که به حرمت امام حسین(ع) و ایام محرم از یک قدمی قصاص نجات یافت، قاتل خواهر شهید لاجوردی بود. بهمن سال ۹۲ پلیس در جریان مفقود شدن زن ۷۰ ساله‌ای قرار گرفت. با حضور پلیس در خانه این زن، مشخص شد او خواهر شهید لاجوردی است و یک روز از ناپدید شدن وی می‌گذرد. در بررسی خانه، آثار به‌هم‌ریختگی و خون وجود داشت. چند روز بعد جسد پیرزن در دماوند کشف شد. ماموران با توجه به خون موجود در خانه به نوعروس خانواده مشکوک و او را دستگیر کردند. زن ۲۵ ساله به قتل مادر شوهرش اعتراف کرد و گفت: او مخالف ازدواج ما بود. روز حادثه به مادرشوهرم گفتم نمی‌خواهم در ساختمانش زندگی کنم که دعوای‌مان شد. با میله چند ضربه به سرش زدم که جانش را از دست داد. با کمک یک وکیل جسد را به اطراف دماوند بردیم.قضات دادگاه کیفری تهران، زن جوان را به قصاص محکوم کردند و او دو سال بعد برای اجرای حکم پای چوبه دار رفت. خانواده دختر جوان با پرچم امام حسین(ع) در محل قصاص حاضر شدند و درخواست بخشش کردند. وقتی طناب دار دور گردن عروس قاتل افتاد او شروع به گفتن یا حسین(ع) کرد که همان لحظه دو پسر مقتول به حرمت ایام محرم و امام حسین(ع) قاتل مادرشان را بخشیدند.

ماه افزایش باورهای دینی
سرهنگ مختار درخشان - کارشناس انتظامی
آمارهای پلیس نشان می‌دهد در ماه محرم آمار جرایم، روند نزولی دارد و بیشتر جرایم مانند سرقت، راهزنی، سرقت خودرو و لوازم داخل خودرو، زورگیری، موبایل قاپی و جرایم به عنف بیش از ۲۰درصد کاهش می‌یابد.مهم‌ترین دلیل کاهش جرم در این ماه تحول درونی افراد و فضای معنوی حاکم بر جامعه است. قدرت این ماه به حدی است که مجرمان حرمت ایام را نگه می‌دارند. موضوع مهم این است که همه اعتقادات قلبی و باورهای دینی داشته که  این موضوع در این ماه افزایش یافته و به همین دلیل است که می‌بینیم خیلی از مجرمان، دور خلاف و جرم را در این ایام خط می‌کشند. در این ایام، یکی از جرایمی که کاهش خوبی دارد، جرایم اجتماعی و اخلاقی است. فضای معنوی این بستر را از افراد مجرم گرفته و علاوه بر سرقت، جرایم اجتماعی و اخلاقی هم کاهش می‌یابد. بسیاری از جوانان با شروع این ماه با خود عهد می‌بندند که مرتکب جرم یا مسائل اخلاقی نشوند و به عهد خود وفا می‌کنند. حضور در مساجد، امامزاده‌ها و تکایا در ماه رمضان علاوه بر تاثیر بر حالات روحی و جلوگیری از میل به ارتکاب جرم، باعث رفع کدورت بین افراد و ایجاد صلح و سازش می‌شود. همین وجه می‌تواند باعث پیشگیری از نزاع‌ دسته‌جمعی، قتل و سایر جرایم شود. افراد براساس سنت‌ها وارد ماه محرم می‌شوند و همین موضوع به نوعی مانند ترمز عمل کرده و جلوی ورود به راه خلاف، بزه و اعمال زشت را می‌گیرد و افراد بیشتر مراقب هستند به سمت گناه یا اقدامات خلاف قانون نروند. موضوع مهم در همه حال نهاد خانواده است، ماه محرم تاثیر بسیاری روی نهاد خانواده و تقویت آن دارد که به تبع آن، جرایم و مشکلات اجتماعی هم با قوی شدن این نهاد، کاهش پیدا می‌کند. در این ماه خانواده فرصت می‌کند بیشتر در کنار هم بوده، با یکدیگر به مراسم مذهبی بروند و با داشتن وقت بیشتر درباره مشکلات صحبت و آنها را رفع کنند. وقتی مشکلات در درون خانواده رفع شود، جرم و مشکلات اجتماعی در سطح جامعه خود به خود کاهش می‌یابد. حال که اعتقادات و مناسبات مذهبی این‌قدر در کاهش جرم موثر است، باید بسترهای وقوع جرم از جمله گرانی، بیکاری و فقر را کنترل کرد و از بین برد تا شاهد کاهش جرایم در تمام طول سال باشیم.

محرم، الگوی خوب برای کاهش جرم
اصغر جهانگیر - معاون اجتماعی وپیشگیری از وقوع جرمم قوه قضاییه
 ماه محرم یک سبک زندگی است. در این ماه نه تنها جرایم کاهش می‌یابد، بلکه اخلاق گسترش و جوانان مومن‌تر از قبل پرورش می‌یابند. اگر منحنی جرایم را در ماه محرم نگاه کنیم، روند جرایم در این ماه از سال به ویژه دهه اول، کاهشی است. ما باید بتوانیم از این ظرفیت بزرگ برای ماه‌های دیگر سال نیز بهره برده تا بتوانیم روند وقوع جرم را کاهشی کنیم. موضوع مهم تداوم کاهش جرایم در طول سال است که اگر با تاسی از محرم و کاهش جرایم در این ماه و ایام مذهبی، آن را پیگیری کنیم مطمئنا به موفقیت دست خواهیم‌یافت. محرم، الگوی خوبی برای کاهش جرم تحت تعلیمات مذهبی است. هرچه باورهای دینی افزایش یابد، جامعه در برابر آفت‌های اجتماعی و جرم مصون می‌ماند. نکته‌ای که باید به آن توجه کرد، این است که تمام دستگاه‌ها وظیفه دارند در فرهنگ‌سازی نقش خود را برای کنترل جرایم ایفا کنند و سهم خود را برای کاهش جرایم بپردازند. ماه محرم فرصتی بی بدیل است و همه مداحان، وعاظ و سخنرانان باید از آن برای فرهنگ‌سازی و کنترل جرم استفاده کنند.علاوه بر کنترل کیفری جرایم، ما باید بتوانیم پیشگیری‌های فرهنگی و اجتماعی را در جامعه به وجود بیاوریم. وقتی در ماه محرم کاهش جرم داریم، نشان دهنده این است که جامعه به سمت همدلی و دستگیری از یکدیگر رفته و باورهای مذهبی توانسته وفاق و همدلی را افزایش دهد. این همان تأثیر فرهنگ عاشورایی است که آثار اصلاحی و معنوی آن شامل حال همه شهروندان جامعه می‌‎شود. هرقدر تربیت اسلامی مبتنی بر آموزه‌ها و باورهای دینی تقویت و شایع شود، بدون شک جامعه از آفت‌ها، آسیب‌ها تا جرایم و تخلفات به دور خواهدبود. در گذشته هم شاهد بودیم که همیشه افراد تشویق به دوری از گناه و بزه در ماه محرم می‌شدند و همین عقبه سالیان سال، هنوز هم در جریان است و بسیاری در این ماه دست از ارتکاب جرایم برمی‌دارند، البته این نافی اقدامات سیستماتیک و نظارتی دستگاه‌های مقابله کننده با جرم نیست.

مجید غمخوار - تپش